Karma Test 5

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yol' sözcüğü, 'Bu soruyu çözmenin bir yolu olmalı.' cümlesindeki (yöntem) anlamıyla kullanılmıştır?

• A) İki saattir yolda olmalarına rağmen hâlâ gelmediler.
• B) Bu işten para kazanmanın birçok yolu vardır. ✓
• C) Köyün yolu kardan kapanmıştı.
• D) Evin önünden geçen yol, sahile kadar iniyordu.

Örnek cümlede 'yol' sözcüğü 'yöntem, metot' anlamında kullanılmıştır. 'Bu işten para kazanmanın birçok yolu (yöntemi) vardır.' cümlesinde de aynı mecaz anlamda kullanılmıştır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Sınav başvuruları 15 Mayıs'ta başlayacak.
• B) Onunla en son 2023'ün Eylül ayında görüşmüştük.
• C) Bu konuyla ilgili olarak Türk Dil Kurumuna başvurdu.
• D) Yarınki toplantı için herşey hazır mı? ✓

D seçeneğinde yer alan 'her şey' ifadesindeki 'şey' kelimesi, belgisizlik bildiren bir zamir olup kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. 'Herşey' şeklinde bitişik yazılması yazım yanlışıdır. Diğer seçeneklerdeki kullanımlar yazım kurallarına uygundur.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki'nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Anladım ki hiç kimse sen değil.
• B) Sen ki dünyalara değersin.
• C) Görüyorum ki işler yolunda gidiyor.
• D) Meğer ki her şey bir oyunmuş. ✓

'Meğerki' sözcüğündeki 'ki' kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılmalıdır ('Meğerki'). Ayrı yazılması yanlıştır. A, B ve C seçeneklerindeki 'ki'ler bağlaç olduğu için ayrı yazılır.

4. '(I) Yazar, eserinde sade bir dil kullanmayı tercih etmiş. (II) Cümleler kısa ve anlaşılır bir yapıda kurulmuş. (III) Gereksiz söz sanatlarından ve ağır tamlamalardan kaçınılmış. (IV) Ancak içerik olarak okuyucuyu zorlayan, karmaşık bir felsefe seçilmiş. (V) Bu da kitabın okunurluğunu düşürmüş.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisiyle birlikte esere yönelik olumsuz bir eleştiri başlamıştır?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V

Parçanın ilk üç cümlesi (I, II, III) yazarın üslubunu öven veya nötr bir şekilde betimleyen ifadelerdir. (IV) numaralı cümlede 'Ancak' bağlacıyla birlikte 'okuyucuyu zorlayan, karmaşık' ifadeleri kullanılarak olumsuz bir eleştiriye geçilmiştir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ağır' sözcüğü, 'O, çok ağır bir insandır, kolay kolay şakalaşmaz.' cümlesindeki anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Taşıdığı çanta o kadar ağırdı ki zor yürüyordu.
• B) Toplantıda çok ağır sözler sarf edildi.
• C) Babasının ağırbaşlı tavırları herkesçe bilinirdi. ✓
• D) Ameliyattan sonra ağır bir koku odayı sarmıştı.

Örnek cümledeki 'ağır' sözcüğü, bir kişinin karakterini tanımlamak için (mecaz anlamda 'ciddi, vakarlı') kullanılmıştır. 'Ağırbaşlı tavırlar' ifadesindeki 'ağır' da aynı (ciddi, vakarlı) anlamdadır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de/da' bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) O filmi ben de çok beğendim.
• B) Bu iş yerin de huzur kalmadı. ✓
• C) Siz de bizimle gelin.
• D) Kitabın kapağında resim de yok.

'İş yerinde' sözcüğündeki '-de' bulunma hal ekidir ve bitişik yazılmalıdır. 'İş yerin de' şeklinde ayrı yazılması yanlıştır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, sözcük türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) _Doğru_ söze ne denir?
• B) _Çalışkan_ öğrenci her yerde belli olur.
• C) _Yavaş_ adımlarla merdivenleri çıktı.
• D) _Güzel_ konuştu ve herkesi etkiledi. ✓

'Doğru söz', 'Çalışkan öğrenci', 'Yavaş adım' tamlamalarında altı çizili sözcükler ismi niteledikleri için sıfattır. 'Güzel konuştu' cümlesinde ise 'güzel' sözcüğü fiili (konuşmayı) nitelediği için zarftır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bu karara ne sen ne de ben karşı çıkabilirim. ✓
• B) Bu karar, tüm çalışanları olumlu yönde etkiledi.
• C) Evinin bahçesine hem gül hem de lale ekti.
• D) Herkes bu konuda farklı düşünüyor.

'Ne sen (karşı çıkabilirsin) ne de ben (karşı çıkabilirim)' şeklinde olmalıdır. 'Ne sen... ne de ben' öznesi, 'karşı çıkabilirim' yüklemiyle uyumlu değildir. Özne-yüklem uyumsuzluğu vardır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?

• A) Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseldi.
• B) Bütün gün evde oturup kitap okudu.
• C) O, bu mahallenin en çalışkan öğrencisiydi. ✓
• D) Sınıfın penceresi dün gece kırılmış.

Fiil çatısı, sadece fiil cümlelerinde (yüklemi çekimli fiil olan) aranır. 'En çalışkan öğrencisiydi' cümlesinin yüklemi ('öğrenci' ismi) bir isimdir (ek fiil almış isim soylu sözcük). İsim cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Yarışmayı okulumuzun Türkçe öğretmeni Ayşe hanım kazandı. ✓
• B) Bu yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı coşkuyla kutlandı.
• C) Türkiye'nin güneyi, yaz aylarında çok sıcak olur.
• D) Bu akşam Ahmetler bize gelecek.

'Ayşe hanım' yazımı yanlıştır (doğrusu: Ayşe Hanım). Kişi adlarından sonra gelen unvanlar büyük harfle yazılır. Diğer cümlelerde yazım doğrudur: • 'Cumhuriyet Bayramı' (özel isim) • 'Türkiye'nin güneyi' (yön bildiren sözcükler özel yer adından sonra küçük harfle yazılır) • 'Ahmetler' (özel isimlere gelen çoğul ekleri kesmeyle ayrılmaz)

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü düşmesi' (hece düşmesi) meydana gelmiştir?

• A) Olayın aslını öğrenmek için bekledik. ✓
• B) Çocuklar bahçede top koşuyor.
• C) Bu kitap çok sürükleyici.
• D) Yarın sinemaya gideceğiz.

'Asıl' sözcüğüne ünlüyle başlayan bir ek (-ı) geldiğinde ikinci hecedeki 'ı' ünlüsü düşerek 'aslını' şeklini almıştır. Buna ünlü düşmesi (hece düşmesi) denir. Diğer seçeneklerdeki kelimelerin kök ve ek birleşimlerinde herhangi bir ünlü düşmesi yaşanmamıştır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'koşul' (şart) anlamı vardır?

• A) Yağmur yağdığı için pikniği iptal ettik.
• B) Beni dinlersen bu hatayı yapmazsın. ✓
• C) Sınavı kazanmak için çok çalıştı.
• D) Hava kararmadan eve dönmeliyiz.

'Hata yapmamasının' koşulu 'beni dinlemesi' eylemine bağlanmıştır. '-se, -sa' eki cümleye koşul anlamı katmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Bu _zor_ soruyu kimse çözemedi.
• B) Hayatın _zor_ yanlarıyla yüzleşmek gerekir.
• C) Sınavdaki sorular oldukça _zordu_. ✓
• D) Babasını kaybettikten sonra _zor_ günler geçirdi.

'Zor soru', 'zor yan' ve 'zor günler' ifadelerinde 'zor' sözcüğü; 'soru', 'yan' ve 'gün' isimlerini niteleyen bir 'sıfat'tır. 'Sınavdaki sorular oldukça zordu' cümlesinde ise 'zordu' (zor idi) ek fiil alarak cümlenin yüklemi olmuş bir 'isim'dir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'mi' soru ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Sen de mi bizimle geliyorsun?
• B) Güzel mi güzel bir elbise almış.
• C) Beni neden aramadınmı? ✓
• D) Yağmur yağdı mı dışarı çıkmam.

Soru eki 'mi', kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. 'Aramadın mı?' şeklinde olmalıydı. Bitişik yazılması yanlıştır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kardeşim benden uzundur.
• B) Bu konuda herkesin fikrini almalıyız.
• C) Dün okula gidemedim çünkü çok hastaydım.
• D) Ekonomik ve sağlık sorunları yaşıyoruz. ✓

'Ekonomik sorunlar' (sıfat tamlaması) ve 'sağlık sorunları' (isim tamlaması) farklı yapılardadır. 'Ekonomik' sıfatı 'sağlık' isminin bağlandığı tamlanana ortak bağlanamaz. Cümle 'Ekonomik sorunlar ve sağlık sorunları...' veya 'Ekonomi ve sağlık sorunları...' şeklinde olmalıdır. Bu yapı tamlama yanlışlığından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu oluşturur.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dokunmak' sözcüğü, 'değmek, temas etmek' anlamının dışında kullanılmıştır?

• A) Elindeki ıslak bezle masaya dokundu.
• B) Çocuğun saçlarına şefkatle dokundu.
• C) Bu sıcak çay, boğazıma dokundu. ✓
• D) Yıllardır kimse bu eşyalara dokunmamıştı.

'Bu sıcak çay, boğazıma dokundu.' cümlesinde 'dokunmak', 'rahatsız etmek, zarar vermek' (mecaz) anlamında kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde 'temas etmek' anlamı vardır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?

• A) Bu kararı 15'inci maddede bulabilirsiniz.
• B) TBMM'nin aldığı kararlar herkesi bağlar.
• C) Türkçe'nin zenginliklerini keşfetmeliyiz. ✓
• D) Ahmet'in dün kaybolan kalemi bulundu.

Özel isimlere gelen yapım ekleri ('-ce', '-li', '-siz' vb.) kesme işaretiyle ayrılmaz. Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de (Türk-çe-nin) ayrılmaz. 'Türkçenin' şeklinde bitişik yazılmalıydı.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, 'belgisiz zamir' görevinde kullanılmıştır?

• A) _Bazı_ insanlar bu konuda çok duyarsız.
• B) _Hangi_ soruyu anlayamadın?
• C) _Bu_ ev, geçen yıl inşa edildi.
• D) _Herkes_ kendi kaderini kendi çizer. ✓

'Herkes' sözcüğü, bir ismin yerini belirsiz bir şekilde tutan 'belgisiz zamir'dir. 'Bazı insanlar' (sıfat), 'Hangi soru' (soru sıfatı) ve 'Bu ev' (işaret sıfatı) ifadelerinde altı çizili sözcükler sıfattır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelerin dizilişi 'Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem' şeklindedir?

• A) Adam, elindeki bastonu yere fırlattı.
• B) Sınav stresi, öğrencilere zor anlar yaşattı.
• C) Küçük çocuk, annesine kocaman bir gül verdi.
• D) Yaşlı kadın, pazar torbası taşıyordu. ✓

'Taşıyordu' (Yüklem). Taşıyan kim? 'Yaşlı kadın' (Özne). Ne taşıyordu? 'pazar torbası' (Belirtisiz Nesne). Diziliş: Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'düşmek' sözcüğü 'değeri azalmak, itibar kaybetmek' anlamında kullanılmıştır?

• A) Ağaçtaki elmalar bir bir yere düştü.
• B) Yaptığı hatadan sonra patronun gözünden düştü. ✓
• C) Bu yıl enflasyon oranı yeniden düştü.
• D) Çocuğun ateşi sabaha karşı düştü.

'Gözden düşmek' bir deyimdir ve 'sahip olunan değeri, itibarı kaybetmek' anlamına gelir. Diğer seçenekler 'seviyenin azalması' veya 'yere inmek' (gerçek anlam) anlamlarındadır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'benzetme' (teşbih) sanatı vardır?

• A) Aslan gibi güçlü bir adamdı. ✓
• B) Güneş, bugün bizi selamlıyor.
• C) Dağlar, bu ayrılığa ağlıyordu.
• D) Adamın kurnazlığı tilkileri bile şaşırtır.

'Adam', 'güç' yönünden 'aslan'a benzetilmiştir. 'Gibi' edatı benzetme olduğunu açıkça gösterir. 'Güneşin selamlaması' ve 'dağların ağlaması' kişileştirme, 'tilkileri şaşırtmak' abartmadır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'amaç-sonuç' ilişkisi söz konusudur?

• A) Kar yağışı yüzünden tüm uçuşlar süresiz olarak iptal edildi.
• B) Dün akşamki fırtınada bahçedeki yaşlı çınar ağacı devrildi.
• C) Çok fazla şeker tükettiği için dişleri erkenden çürümüştü.
• D) Arkadaşını ziyaret etmek üzere sabah erkenden yola koyuldu. ✓

'Arkadaşını ziyaret etmek üzere' ifadesi, eylemin hangi hedefle (amaçla) yapıldığını belirtir. Diğer seçeneklerde ise eylemin gerçekleşme gerekçesi yani 'neden-sonuç' ilişkisi hakimdir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yalnız' sözcüğü, 'ama, fakat' anlamında (bağlaç) kullanılmıştır?

• A) Evde yalnız kaldığı zamanlarda çok korkardı.
• B) Sizinle gelirim yalnız biraz işim var. ✓
• C) Bu işi yalnız sen başarabilirsin.
• D) Dağ başında yalnız bir ağaç duruyordu.

'Sizinle gelirim yalnız biraz işim var.' cümlesinde 'yalnız' kelimesi yerine 'ama' veya 'fakat' getirilebilir ('...gelirim ama biraz işim var'). Diğer seçeneklerde zarf ('yalnız kaldı'), edat ('sadece sen') veya sıfat ('yalnız ağaç') görevindedir.

24. 'O ( ) bu şehrin en eski ustası ( ) herkesin saygısını kazanmıştı.' cümlesinde ayraçla belirtilen yerlere hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) Noktalı Virgül (;) - Virgül (,)
• B) Virgül (,) - Noktalı Virgül (;)
• C) İki Nokta (:) - Virgül (,)
• D) Virgül (,) - Virgül (,) ✓

'bu şehrin en eski ustası' ifadesi, 'O' öznesinin açıklayıcısıdır (Ara Söz). Ara sözler, cümlenin başında ve sonunda virgül (veya kısa çizgi) kullanılarak belirtilir. Kullanım: 'O, bu şehrin en eski ustası, herkesin saygısını kazanmıştı.' şeklindedir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Yeni açılan bu mağazada birçok ucuz ürünler satılıyor. ✓
• B) Kazada yaralananlara hemen müdahale edildi.
• C) Kışın bu bölgeye çok fazla kar yağar.
• D) Okulun son günü herkes büyük bir hüzün yaşadı.

'Birçok' sözcüğü zaten çokluk (belgisizlik) ifade eder. Ondan sonra gelen 'ürünler' ismine çoğul eki '-ler' getirmek gereksiz ek kullanımıdır ve anlatım bozukluğudur. Doğrusu 'Birçok ucuz ürün' olmalıydı.