Yapı Bilgisi 1
Yapı Bilgisi 1
Hangi cümlede türemiş bir isim vardır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Hangi cümlede türemiş bir isim vardır?
- A) Bu sabah kar yağdı.
- B) Kitaplık odanın köşesindeydi. ✓
- C) Çocuklar bahçede oynuyor.
- D) Bahçedeki çiçekler solmuştu.
B seçeneğindeki 'kitaplık' kelimesi, 'kitap' köküne '-lık' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir isimdir. Diğer seçeneklerdeki isimler (sabah, kar, çocuk, bahçe, çiçek) kök halinde olup yapım eki almamışlardır.
2. Aşağıdaki kelimelerden hangisi birleşik yapılıdır?
- A) Mutluluk
- B) Küçük
- C) Ayçiçeği ✓
- D) Ev
'Ayçiçeği' kelimesi, 'ay' ve 'çiçek' kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir isimdir.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapısına göre basit bir fiil vardır?
- A) Oda birden güzelleşti.
- B) Öğretmen kitabı okuttu.
- C) Sabah erkenden kalktı. ✓
- D) Komşusuna yardım etti.
Cümledeki 'erkenden' sözcüğü yapısına göre türemiş bir zarf olsa da, soruda bizden istenen yüklem olan 'BASİT FİİL'dir. Cümlenin fiili olan 'kalktı' (kalk-tı) sadece zaman/çekim eki aldığı için BASİT FİİL'dir. 💡 Diğer Seçenekler: • güzelleşti: güzel-leş-ti (Türemiş Fiil) • okuttu: oku-t-tu (Türemiş Fiil) • yardım etti: Yardım etmek (Birleşik Fiil) • kalktı: kalk-tı (Basit Fiil)
4. Hangi cümlede birleşik yapılı bir fiil bulunmaktadır?
- A) Bu kitabı çok beğendim.
- B) Sabah erkenden kalktı.
- C) Bahçeye çiçek dikti.
- D) Bunu görünce şok oldu. ✓
'Şok oldu' ifadesi, 'şok' ismi ve 'olmak' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik yapılı bir fiildir.
5. Hangi cümlede pekiştirmeli sıfat bulunmaktadır?
- A) Bu ev çok güzel.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Bahçedeki küçük çocuk ağlıyordu.
- D) Rengarenk çiçekler bahçeyi süslüyordu. ✓
'Rengarenk' kelimesi, 'renk' kelimesinin pekiştirilmesiyle oluşmuş pekiştirmeli bir sıfattır.
6. Aşağıdaki kelimelerden hangisi türemiş yapılıdır?
- A) Kitapçı ✓
- B) Bahçe
- C) Kapı
- D) Ev
'Kitapçı' kelimesi, 'kitap' köküne '-çı' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir kelimedir.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış bir fiil vardır?
- A) Sabah erkenden kalktım.
- B) Kitap okuyorum.
- C) Çocuklar bahçede koşuyor.
- D) Bu haberi duyunca şaşırdı. ✓
'Şaşırdı' kelimesi, 'şaş-' fiil köküne '-ır' fiilden fiil yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir fiildir. 'Koşuyor' (koş-uyor) basittir.
8. Hangi cümlede birleşik yapılı bir isim bulunmaktadır?
- A) Çocuk bahçede oyun oynuyordu.
- B) Gökkuşağı görünüyordu. ✓
- C) Bu sabah çok geç uyandım.
- D) Kapıyı yavaşça açtı.
Doğru cevap B seçeneğidir. • 'Gökkuşağı' kelimesi, 'gök' ve 'kuşak' sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik yapılı bir isimdir. • (Eski seçenekteki 'kahvaltı' kelimesi de birleşik isim olduğu için çeldirici olmaması adına değiştirilmiştir.)
9. Aşağıdaki kelimelerden hangisi basit yapılıdır?
- A) Kalem ✓
- B) Bahçeli
- C) Renkli
- D) Kitaplık
Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Kalem' kelimesi, herhangi bir yapım eki almamış basit bir yapıya sahiptir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
10. Hangi cümlede türemiş bir isim bulunmaktadır?
- A) Adamlar sınıfta ders çalışıyordu.
- B) Çocuk dışarı çıktı.
- C) Bu kitabı çok beğendim.
- D) Kalemlik masanın üzerindeydi. ✓
'Kalemlik' kelimesi, 'kalem' köküne '-lik' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir isimdir. 'Adamlar' (adam-lar) basit bir isimdir.
11. Hangi kelime türemiş yapılıdır?
- A) Bahçeli ✓
- B) Kapı
- C) Ev
- D) Göz
'Bahçeli' kelimesi, 'bahçe' köküne '-li' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir kelimedir.
12. Hangi cümlede birleşik yapılı bir isim bulunmaktadır?
- A) Ayçiçeği tarlaları çok güzeldi. ✓
- B) Bu ev çok güzel.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Çocuklar bahçede oynuyordu.
'Ayçiçeği' kelimesi, 'ay' ve 'çiçek' kelimelerinin birleşmesiyle birleşik yapılı bir isimdir.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir sıfat vardır?
- A) Bu ev çok güzel.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Renkli kalemlerle yazı yazdı. ✓
- D) Çocuklar bahçede oynuyordu.
'Renkli' kelimesi, 'renk' köküne '-li' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir sıfattır.
14. Hangi cümlede birleşik yapılı bir fiil vardır?
- A) Bana yardım etti. ✓
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Çocuk dışarı çıktı.
- D) Bu kitabı çok beğendim.
'Yardım etti' ifadesi, 'yardım' ismi ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle birleşik yapılı bir fiil oluşturur.
15. Aşağıdaki kelimelerden hangisi türemiş yapılıdır?
- A) Kapı
- B) Kalem
- C) Kitaplık ✓
- D) Ev
'Kitaplık' kelimesi, 'kitap' köküne '-lık' yapım ekinin eklenmesiyle türemiştir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir fiil vardır?
- A) Sabah erkenden kalktı.
- B) Kalemini masanın üzerine koydu.
- C) Çocuklar bahçede oynuyor. ✓
- D) Bu kitabı çok sevdim.
'Oynuyor' kelimesi, 'oyun' isim köküne '-a' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir fiildir (oyun-a-yor -> oynuyor).
17. Hangi kelime basit yapılıdır?
- A) Bahçeli
- B) Ev ✓
- C) Öğrenci
- D) Kalemlik
Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Ev' kelimesi, herhangi bir yapım eki almamış basit bir kelimedir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
18. Hangi cümlede türemiş bir isim bulunmaktadır?
- A) Kitaplık odanın köşesindeydi. ✓
- B) Elmalar masanın üzerindeydi.
- C) Çocuk dışarı çıktı.
- D) Bu ev çok güzel.
'Kitaplık' kelimesi, 'kitap' köküne '-lık' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir isimdir.
19. Aşağıdaki kelimelerden hangisi birleşik yapılıdır?
- A) Ev
- B) Kapı
- C) Buzdolabı ✓
- D) Çiçek
'Buzdolabı' kelimesi, 'buz' ve 'dolap' kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir isimdir.
20. Hangi cümlede türemiş bir sıfat bulunmaktadır?
- A) Renkli kalemlerle yazı yazdı. ✓
- B) Bu kitap çok güzel.
- C) Küçük çocuk bahçede oynuyordu.
- D) Elmalar çok tazeydi.
'Renkli' kelimesi, 'renk' köküne '-li' yapım ekinin eklenmesiyle türemiş bir sıfattır.
21. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü _fiil_ soyludur?
- A) Kıyıdaki _balıkçı_ denizden yeni dönmüştü
- B) _Yolculuk_ için hazırlıklara başladı
- C) _Sevgi_ dolu gözlerle etrafına bakıyordu ✓
- D) _Gözlük_ camlarını temizledi
• Kural: Sözcüğün anlamlı en küçük parçası (kök) bulunur ve '-mek/-mak' eki getirilerek kontrol edilir. • Analiz: - Balık-çı (Balık -> İsim) - Yol-cu-luk (Yol -> İsim) - Sev-gi (Sev-mek -> Fiil) - Göz-lük (Göz -> İsim) • Dikkat: 'Yol' sözcüğü sesteştir. Ancak 'Yolculuk' kelimesinin 'yolmak' eylemiyle ilgisi yoktur, gidilen 'yol' ile ilgisi vardır. Bu yüzden isim köküdür.
22. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü 'isim'dir?
- A) _Bilgili_ insanları dinlemeyi severdi.
- B) _Susuz_ kalan çiçekleri suladı. ✓
- C) _Seçim_ sonuçları yarın açıklanacak.
- D) _Durakta_ otobüs bekliyordu.
'Susuz' sözcüğünün kökü 'su' ismidir. 'Su' isminden '-suz' yapım ekiyle 'susuz' ismi türemiştir. Diğer sözcüklerin kökleri (bil-, seç-, dur-) fiildir.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sesteş kök' (eş sesli kök) kullanılmıştır?
- A) Bahçeye yeni bir gül fidanı dikti. ✓
- B) Sırtı akşama kadar çok ağrımıştı.
- C) Bu iş beklediğinden daha zor çıktı.
- D) Evin kapısını yavaşça araladı.
Sesteş (eş sesli) kökler, yazılışları aynı ancak anlamları tamamen farklı olan köklerdir. 'Gül' sözcüğü bu cümlede 'çiçek' (isim) anlamındadır. 'Olaylara güldü.' cümlesinde ise 'gülmek' (fiil) anlamındadır. Anlamları farklı olduğu için sesteştirler.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ortak kök' (kökteş) kullanılmıştır?
- A) Yaz gelince tatile gideceğiz.
- B) Duvardaki 'boya' kabarmaya başlamış. ✓
- C) Elindeki kâğıdı ikiye böldü.
- D) Akşam başlayan yağmur hâlâ yağıyor.
Ortak kök, hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen ve aralarında anlam ilişkisi bulunan köklerdir. 'Boya' sözcüğü burada 'boya malzemesi' (isim) anlamındadır. 'Evi boyadı.' cümlesinde 'boyamak' (fiil) anlamındadır. Aralarında anlam ilişkisi olduğu için ortak köktür. 'Yaz' ise sesteş köktür.
25. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi yapıca 'basit'tir?
- A) Gözlük
- B) Kalemler ✓
- C) Susuz
- D) Bilgi
Basit sözcük, yapım eki almamış sözcüktür. Çekim ekleri sözcüğün yapısını değiştirmez. 'Kalemler' sözcüğü sadece '-ler' çoğul ekini (çekim eki) almıştır, bu yüzden basittir. Diğer seçenekler (göz-lük, su-suz, bil-gi) yapım eki aldığı için türemiştir.