Karma Test 41

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz yumuşamasına_ aykırı bir durum vardır?

• A) Ağacın altı serindi.
• B) Kitabını masaya bıraktı.
• C) Uçaktan gelen sesler azaldı. ✓
• D) Saçının rengi değişmiş.

_'Uçak'_ kelimesi ünlü ile başlayan ek aldığında sonundaki _k_ sesinin yumuşayarak _ğ_'ye dönüşmesi (uçağı) gerekirken, bu kurala uymayarak _k_ sesini korumuştur. (Uçak'tan gelen sesler).

2. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi _anlatımın akışını bozmaktadır_? (I) Kış turizmi, Türkiye için önemli bir potansiyele sahiptir. (II) Uludağ, Kartalkaya ve Palandöken bu alandaki en popüler merkezlerdir. (III) Bu merkezlerdeki otel fiyatları sezonluk olarak değişiklik göstermektedir. (IV) Özellikle kar kalitesi ve pist uzunluğu bakımından bu bölgeler, Avrupalı turistlerin de ilgisini çekmektedir. (V) Devlet desteğiyle bu potansiyelin daha da geliştirilmesi mümkündür.

• A) II
• B) III ✓
• C) IV
• D) V

Parçada genel olarak Türkiye'nin kış turizmi potansiyeli (I), popüler merkezleri (II), bu merkezlerin özellikleri (IV) ve geleceği (V) anlatılmaktadır. (III) numaralı cümle ise 'otel fiyatları' gibi çok özel ve parçanın genel bağlamından kopuk bir konuya değinerek anlatımın akışını bozmaktadır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem 'birleşik fiil' değildir?

• A) Yardım etti.
• B) Hasta oldu.
• C) Gidiverdi.
• D) Çok çalıştı. ✓

'Çalıştı' basit yapılı bir fiildir. A ve B yardımcı eylemle, C kurallı birleşik fiildir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?

• A) Bu kararı 15'inci maddede bulabilirsiniz.
• B) TBMM'nin aldığı kararlar herkesi bağlar.
• C) Ahmet'in dün kaybolan kalemi bulundu.
• D) Türkçe'nin zenginliklerini keşfetmeliyiz. ✓

Özel isimlere gelen yapım ekleri ('-ce', '-li', '-siz' vb.) kesme işaretiyle ayrılmaz. Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de (Türk-çe-nin) ayrılmaz. 'Türkçenin' şeklinde bitişik yazılmalıydı.

5. Alanya, size altı ay denizinden yararlanabilmenize olanak sağlayan, senenin üç yüz günü güneşi görmenize fırsat veren ender tatil yerlerinden biridir. Bu cümlede aşağıda verilenlerden hangisi yoktur?

• A) Yaklaşma fiili ✓
• B) Sıfat-fiil grubu
• C) Asıl sayı sıfatı
• D) Kişi adılı

Cümlede 'altı ay', 'üç yüz günü' (Asıl sayı sıfatı), 'yararlanabilmenize olanak sağlayan' (Sıfat-fiil grubu), 'size' (Kişi adılı), 'biridir' (Ek fiil almış sözcük) mevcuttur. Ancak tezlik fiili (-ıver) gibi bir **yaklaşma fiili** (çekivermek gibi) yoktur.

6. (I) Hepimiz sanatın bir mesajının olması gerektiğini biliriz. (II) Bu mesajın nasıl iletileceği konusu ise tartışmalıdır. (III) Acaba yazar mesajı üslubun içinde eritip sezdirme yoluyla mı vermeli, yoksa direk etkili bir biçimde okuyucuya mı ulaştırmalı? (IV) Sanatta üslup kadar konunun da önemi vardır. (V) Ama, ibre mesajı biçim içinde eritelim, diyenlerden yana döndü. (VI) Sonuç olarak yazarın kendisini üslup yönünden geliştirmesi, mesajın etkili bir biçimde iletilmesini sağlayacaktır. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi, düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II.
• B) III.
• C) IV. ✓
• D) V.

Parçanın ana konusu mesajın 'nasıl iletileceği' (üslup/biçim) iken, IV. cümle 'konunun da önemi' diyerek akışın dışına çıkmıştır. Cevap Anahtarı: C

7. Bazı kimseler, bana ok atmak küstahlığında bile bulundular. Bunun üzerine kıtanın albayı, elebaşılardan altısını yakalattı ve bunları elime teslim etmenin en uygun ceza olduğuna karar verdi. Askerler mızraklarının kör uçlarıyla onları bana doğru ittiler; hepsini sağ elimle yakaladım; beşini ceketimin cebine koydum; altıncıya gelince, bunu diri diri yiyecekmişim gibi yaptım: Adamcağız ciyak ciyak bağırmaya başladı. Kendisini yavaşça yere bıraktım, o da kaçıp gitti. Ötekileri de birer birer cebimden çıkardım, aynı biçimde serbest bıraktım. Acıma duygumu gösteren bu davranışım, askerleri de halkı da son derece memnun etmişti. Bu paragrafla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Düşsel anlatımdan yararlanıldığı
• B) Olayların oluş sırasına göre verildiği
• C) Bir metnin giriş paragrafı olduğu ✓
• D) Okurun düş gücünü harekete geçirdiği

Metin, 'Bunun üzerine...', '...bile bulundular' gibi ifadelerle başladığı için kendinden önce gelişen olayların olduğunu düşündürür ve bir giriş paragrafı olamaz. Cevap Anahtarı: C

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'içerik' (konu) belirtilmiştir?

• A) Yazarın bu romanı çok akıcı bir dille yazılmış.
• B) Yazarın bu romanı beş yüz sayfadır.
• C) Yazar, bu romanında bir köy ailesinin dramını anlatıyor. ✓
• D) Yazarın bu romanı en çok satanlar listesine girdi.

Cümle, 'Roman neyi anlatıyor?' sorusuna cevap vererek, eserin içeriği (konusu) hakkında bilgi vermektedir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' grubu nesne görevindedir?

• A) Gelenleri tanımıyorum. ✓
• B) Koşan çocuk düştü.
• C) Yıkanacak çamaşırlar birikti.
• D) Tanıdık yüzler gördüm.

Tanımıyorum (Yüklem). Kimi? -> Gelenleri (Nesne). 'Gelenleri' adlaşmış sıfat-fiildir. B ve C'de özne, D'de nesne (sıfat tamlaması içinde) görevindedir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ancak' sözcüğü, 'sadece, yalnızca' anlamında kullanılmıştır?

• A) Çok çalıştı ancak sınavı geçemedi.
• B) Seni beklerim ancak çok geç kalma.
• C) Bu sorunu ancak sen çözebilirsin. ✓
• D) Güzel bir araba ancak çok pahalı.

'Bu sorunu ancak sen çözebilirsin.' cümlesinde 'ancak' kelimesi yerine 'sadece' veya 'yalnızca' getirilebilir. Diğer seçeneklerde 'ama, fakat' (karşıtlık bağlacı) veya 'koşul' anlamlarında kullanılmıştır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sesteş' (eş sesli) kök kullanılmıştır?

• A) Yazın tatile gideceğiz. ✓
• B) Okulun kapısı.
• C) Masa örtüsü.
• D) Kalem kutusu.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Yaz' (mevsim ve yazmak fiili) sesteştir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı tümleç' eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?

• A) Düşman kenti bombaladı ama giremedi. ✓
• B) Seni seviyorum ve güveniyorum.
• C) Kitabı okudu ve rafa koydu.
• D) Arkadaşını aradı, yardım istedi.

'Düşman kenti bombaladı ama (kente) giremedi.' İkinci cümle için dolaylı tümleç gereklidir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad veya sıfat tamlaması yoktur?

• A) Bu yorgun yürek nice acılar gördü.
• B) Ellerin, umudun gizlerini saklıyor gibi.
• C) Onun sıcak bakışlarından ne güzellikler yansıyor.
• D) İyilik sokakta bulunmaz, insanlardan öğrenilir. ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, D seçeneğinde herhangi bir ad veya sıfat tamlaması bulunmamaktadır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

14. Bu parçada hangi anlatım tekniği kullanılmıştır? 'Odanın ortasında eski bir soba vardı. Duvarlarda soluk renkli tablolar asılıydı. Yerdeki halı ise yılların yorgunluğunu taşıyordu.'

• A) Öyküleme
• B) Tartışma
• C) Açıklama
• D) Betimleme ✓

Mekanın görsel özellikleri, okuyucunun zihninde resim oluşturacak şekilde (betimleme) anlatılmıştır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, 'belgisiz zamir' görevinde kullanılmıştır?

• A) _Bazı_ insanlar bu konuda çok duyarsız.
• B) _Hangi_ soruyu anlayamadın?
• C) _Bu_ ev, geçen yıl inşa edildi.
• D) _Herkes_ kendi kaderini kendi çizer. ✓

'Herkes' sözcüğü, bir ismin yerini belirsiz bir şekilde tutan 'belgisiz zamir'dir. 'Bazı insanlar' (sıfat), 'Hangi soru' (soru sıfatı) ve 'Bu ev' (işaret sıfatı) ifadelerinde altı çizili sözcükler sıfattır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat tamlaması' özne görevindedir?

• A) Yaşlı adam bankta oturuyordu. ✓
• B) Ali'nin defteri kayboldu.
• C) Kapı zili çaldı.
• D) Çocuklar bahçede koşuyor.

Yüklem: Oturuyordu. Oturan kim? -> 'Yaşlı adam'. 'Yaşlı adam' bir sıfat tamlamasıdır ve öznedir. B ve C isim tamlamasıdır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'noktalı virgül' (;) doğru kullanılmıştır?

• A) Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur. ✓
• B) Ali; eve geldi.
• C) Seni seviyorum; dedi.
• D) Pazardan; elma aldım.

Sıralı cümleleri (virgülle ayrılmış grupları) birbirinden ayırmak için kullanılır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ağır' sözcüğü, 'O, çok ağır bir insandır, kolay kolay şakalaşmaz.' cümlesindeki anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Taşıdığı çanta o kadar ağırdı ki zor yürüyordu.
• B) Toplantıda çok ağır sözler sarf edildi.
• C) Ameliyattan sonra ağır bir koku odayı sarmıştı.
• D) Babasının ağırbaşlı tavırları herkesçe bilinirdi. ✓

Örnek cümledeki 'ağır' sözcüğü, bir kişinin karakterini tanımlamak için (mecaz anlamda 'ciddi, vakarlı') kullanılmıştır. 'Ağırbaşlı tavırlar' ifadesindeki 'ağır' da aynı (ciddi, vakarlı) anlamdadır. Diğer seçenekler 'fiziksel ağırlık', 'kırıcı' veya 'keskin koku' anlamlarındadır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'bu' sözcüğü işaret zamiri olarak kullanılmıştır?

• A) Bu kitabı daha önce okumuştum.
• B) Bu akşam sinemaya gidelim mi?
• C) Bunu sana kim söyledi? ✓
• D) Bu sokak çok kalabalık.

A, B ve D seçeneklerinde 'bu' sözcüğü bir ismin önüne gelerek onu nitelediği için 'işaret sıfatı'dır (Bu kitap, Bu akşam, Bu sokak). C seçeneğinde ise 'Bunu' bir ismin yerini tuttuğu için 'işaret zamiri'dir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemin yerine göre devrik cümle vardır?

• A) Gidiyorum gurbeti gönlümde duya duya. ✓
• B) Yarın Ankara'ya gideceğim.
• C) Derslerimi bitirdim.
• D) Hava bugün çok güzel.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yüklem (Gidiyorum) cümlenin sonunda değildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

21. Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir? 'Kitap okumak, sadece bilgi edinmek değildir. İnsan, kitaplar sayesinde farklı dünyaları tanır, empati yeteneğini geliştirir ve olaylara farklı pencerelerden bakmayı öğrenir.'

• A) Kitaplar bilgi kaynağıdır.
• B) Empati kurmak için kitap okumalıyız.
• C) Kitap okumak insanın kişisel gelişimine çok yönlü katkı sağlar. ✓
• D) Farklı dünyaları tanımak eğlencelidir.

Parçada kitabın sadece bilgi değil; empati, bakış açısı gibi birçok yönden insanı geliştirdiği anlatılmaktadır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _belgisiz sıfat_ kullanılmıştır?

• A) Bu kitapları rafa dizmelisin.
• B) Birkaç öğrenci dışarıda bekliyordu. ✓
• C) Hangi yolu tercih edeceksin?
• D) İkinci katta oturuyoruz.

'Birkaç öğrenci' ifadesinde 'birkaç' sözcüğü, 'öğrenci' ismini sayıca belirsiz bir şekilde nitelemiştir. Bu nedenle 'belgisiz sıfat'tır. Diğerleri: 'Bu' (işaret sıfatı), 'Hangi' (soru sıfatı), 'İkinci' (sıra sayı sıfatı).

23. Aşağıdaki dizelerin hangisinde _ünlü daralması_ görülmektedir?

• A) Gidiyorum gurbeti gönlümde duya duya.
• B) Düşündükçe seni hep içim sızlıyor. ✓
• C) Gözlerim dalıyor uzaklara.
• D) Ağlamak geliyor içimden.

Ünlü daralması _-yor_ ekinden önce gelir. _'Sızlıyor'_ kelimesinin kökü _sızla-_ fiilidir. _-yor_ eki geldiğinde _a_ ünlüsü daralarak _ı_'ya dönüşmüştür (sızl_a_yor > sızl_ı_yor).

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kişi zamiri' (şahıs zamiri) vardır?

• A) Ben bu soruyu çözebilirim. ✓
• B) Bunu şuraya bırak.
• C) Şunları kaldır.
• D) O, çok güzel bir kitap.

'Ben' sözcüğü 1. tekil şahıs zamiridir. Diğer seçeneklerdeki 'Bunu, Şunları, O' sözcükleri işaret zamiridir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'bağlaç' kullanılmamıştır?

• A) Hem çalışıyor hem okuyor.
• B) Sen de benimle gel.
• C) Kitabı okudum ama beğenmedim.
• D) Sabaha kadar uyumadı. ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, D seçeneğindeki 'kadar' edattır. A(hem...hem), B(de), C(ama) bağlaçtır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.