Karma Test 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gibi' edatı cümleye 'benzetme' anlamı katmamıştır?

• A) Cennet gibi vatanımız var.
• B) Saat 10 gibi buluşalım. ✓
• C) Kardeşi de onun gibi çok çalışkandı.
• D) Aslan gibi güçlü bir iradesi vardı.

'Saat 10 gibi' ifadesinde 'gibi' edatı cümleye 'yaklaşıklık, civarında' anlamı katmıştır. Diğer seçeneklerde (cennet gibi, onun gibi, aslan gibi) benzetme anlamı vardır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir _yazım yanlışı_ yapılmıştır?

• A) Bu olayın böyle olacağını farketmiştim. ✓
• B) Onunla en son 15 Mart 2023'te görüştük.
• C) TBMM'nin aldığı kararlar yayımlandı.
• D) Yurt dışı gezisi için vize başvurusu yaptı.

'Fark etmek' birleşik fiili, ses düşmesi veya türemesi olmadığı için ayrı yazılmalıdır ('fark etmiştim'). Bitişik yazılması yanlıştır.

3. 'Pazardan elma, armut, portakal ( ) ev içinse peynir, zeytin ve ekmek aldı.' cümlesinde ayraçla ( ) belirtilen yere hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) Virgül (,)
• B) Nokta (.)
• C) İki Nokta (:)
• D) Noktalı Virgül (;) ✓

Cümle içinde virgüllerle ayrılmış (elma, armut, portakal) ve (peynir, zeytin, ekmek) gibi farklı tür veya takımları (meyveler ve kahvaltılıklar) birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'altın' sözcüğü, 'değerli' anlamında bir sıfat olarak kullanılmıştır?

• A) Yatırım yapmak için altın aldı.
• B) Onun altın gibi bir kalbi vardı. ✓
• C) Altın bileziğini rehin bırakmış.
• D) Altın, kimyasal bir elementtir.

'Altın gibi bir kalp' ifadesinde 'altın', 'kalp' ismini 'değerli, çok iyi' anlamında niteleyen bir sıfat (mecaz anlamda) olarak kullanılmıştır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'açık' sözcüğü, 'Sokağın başında açık bir dükkân aradılar.' cümlesindeki anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Üzerinde sadece açık mavi bir gömlek vardı.
• B) Bu konuda daha açık konuşmasını istedim.
• C) Sabaha kadar camı açık bırakmışsın.
• D) Mağaza, bayramda da açık olacakmış. ✓

Örnek cümledeki 'açık' (dükkân), 'çalışır durumda, faal' anlamındadır. 'Mağaza, bayramda da açık olacakmış.' cümlesindeki 'açık' da aynı (faal) anlamdadır. Diğer seçenekler 'rengin tonu', 'anlaşılır' veya 'kapalı olmayan' anlamlarındadır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bu konudaki düşüncelerini bize mutlaka anlatmalısın.
• B) Başarılı olmasının nedeni, çok çalışmasındandır. ✓
• C) Kardeşini görünce koşarak ona sarıldı.
• D) Balkondaki çiçekleri düzenli olarak sularım.

'Nedeni' sözcüğü zaten bir sebep bildirmektedir. Yüklemin 'çalışmasındandır' şeklinde bitmesi gereksiz bir ek kullanımına yol açar. Doğrusu: '...nedeni, çok çalışmasıdır.' olmalıydı.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, bir sıfat-fiil (ortaç) değildir?

• A) _Gelecek_ yıl daha çok çalışacağım.
• B) Sınavda _çıkmış_ soruları çözüyoruz.
• C) Bana _gülüşü_ dünyalara bedeldi. ✓
• D) Yolda _tanıdık_ bir yüze rastladım.

'Gelecek yıl' ('-ecek' eki 'yıl' ismini), 'çıkmış soru' ('-mış' eki 'soru' ismini) ve 'tanıdık yüz' ('-dık' eki 'yüz' ismini) nitelemiştir; bunlar sıfat-fiildir. 'Gülüşü' sözcüğü ise '-üş' ekini alarak bir eylemin adı olmuştur; bu bir isim-fiildir (ad-eylem).

8. 'At ölür, meydan kalır ( ) yiğit ölür, şan kalır.' cümlesinde ayraçla ( ) belirtilen yere hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) Virgül (,)
• B) Noktalı Virgül (;) ✓
• C) İki Nokta (:)
• D) Nokta (.)

Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan (At ölür, meydan kalır) sıralı cümleleri (yiğit ölür, şan kalır) birbirinden ayırmak için kullanılır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'burun' sözcüğü deyim içinde kullanılmamıştır?

• A) Yaptığı hatadan sonra burnu iyice sürtmüştü.
• B) Her şeye burnunu sokmasından rahatsız oluyorum.
• C) Doktor, hastanın burnundaki kemiği ameliyat etti. ✓
• D) Bugünlerde burnu çok havada, kimseyi beğenmiyor.

'Burnu sürtmek', 'burnunu sokmak' ve 'burnu havada olmak' ifadeleri kalıplaşmış deyimlerdir. 'Burnundaki kemik' ifadesinde ise 'burun' organ adı olarak temel (gerçek) anlamında kullanılmıştır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Sen de bizimle aynı fikirde değil misin?
• B) Çantasın da ne olduğunu kimse bilmiyordu. ✓
• C) Toplantıda söz almak için parmağını kaldırdı.
• D) O kadar çok çalıştı da sınavı kazandı.

'Çantasında' olmalıydı. Cümleden çıkarıldığında ('Çantası ne olduğunu...') anlam bozulur. Bu, bulunma hâl eki olduğunu ve bitişik yazılması gerektiğini gösterir. Ayrı yazılması yanlıştır.

11. '(I) Kış mevsimi, bazıları için hüzün demektir. (II) Ağaçlar yapraklarını döker, doğa sessizliğe bürünür. (III) Lapa lapa yağan kar ise en çok çocukları sevindirir. (IV) Bembeyaz bir örtüyle kaplanan sokaklar, insana huzur verir. (V) Kış sporları da bu mevsimde oldukça popülerdir.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II
• B) III
• C) IV
• D) V ✓

Parçanın genelinde (I, II, III, IV) kış mevsiminin doğa ve insanlar üzerindeki duygusal etkileri (hüzün, sessizlik, sevinç, huzur) anlatılırken; (V) numaralı cümlede konuyla ilgisiz bir şekilde 'kış sporları'ndan bahsedilerek akış bozulmuştur.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin ögelerine ayrılmasında bir yanlışlık yapılmıştır? (Bölünen öge / işaretiyle gösterilmiştir)

• A) Babam / her sabah / gazete / okur.
• B) Okulun bahçesindeki / eski çınar ağacı / devrildi. ✓
• C) Bahar gelince / tüm doğa / canlanır.
• D) Sınıfın en çalışkan öğrencisi / sınavdan / yüksek not / aldı.

B seçeneğinde 'Okulun bahçesindeki eski çınar ağacı' bir sıfat tamlamasıdır ve tamlamalar cümlenin ögeleri bulunurken asla bölünemez. Cümlenin öznesi olan bu tamlama tek parça halinde alınmalıdır (Okulun bahçesindeki eski çınar ağacı / devrildi). Diğer seçeneklerdeki ayrım (Özne / Zarf Tümleci / Belirtisiz Nesne / Yüklem vb.) doğru yapılmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekleşmesi bir koşula bağlanmıştır?

• A) Konuyu anlamak üzere tekrar tekrar okudu.
• B) Akşam olduğu için hava serinledi.
• C) Ödevlerini bitirirsen dışarı çıkabilirsin. ✓
• D) Herkesin fikrine saygı duymalısın.

'Dışarı çıkabilme' eylemi 'ödevlerini bitirme' koşuluna bağlanmıştır. '-se/-sa' eki cümleye koşul anlamı katmıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Bu _zor_ soruyu kimse çözemedi.
• B) Hayatın _zor_ yanlarıyla yüzleşmek gerekir.
• C) Sınavdaki sorular oldukça _zordu_. ✓
• D) Babasını kaybettikten sonra _zor_ günler geçirdi.

'Zor soru', 'zor yan' ve 'zor günler' ifadelerinde 'zor' sözcüğü; 'soru', 'yan' ve 'gün' isimlerini niteleyen bir 'sıfat'tır. 'Sınavdaki sorular oldukça zordu' cümlesinde ise 'zordu' (zor idi) ek fiil alarak cümlenin yüklemi olmuş bir 'isim'dir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Türkiye Büyük Millet Meclisi, yeni döneme başladı.
• B) Bu yılki geziyi Tuz Gölü'ne yapmayı planlıyoruz.
• C) Toplantıda Ali Bey de söz aldı.
• D) Her sabah Türk Dili Dergisini okur. ✓

Özel ada dahil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözcükler büyük harfle başlamaz. 'Türk Dili' özel addır ancak 'dergisi' cins isimdir. Doğrusu 'Türk Dili dergisini' şeklinde küçük harfle yazılmasıdır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?

• A) Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseldi.
• B) Bütün gün evde oturup kitap okudu.
• C) Sınıfın penceresi dün gece kırılmış.
• D) O, bu mahallenin en eski sakinidir. ✓

Fiil çatısı, sadece fiil cümlelerinde (yüklemi çekimli fiil olan) aranır. 'O, bu mahallenin en eski sakinidir.' cümlesinin yüklemi ('sakinidir') bir isimdir (ek fiil almış isim soylu sözcük). İsim cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ne sen beni ne de ben seni anladım. ✓
• B) Bu karar, tüm çalışanları olumlu yönde etkiledi.
• C) Evinin bahçesine hem gül hem de lale ekti.
• D) Herkes bu konuda farklı düşünüyor.

Cümlede özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu (yüklem eksikliği) vardır. 'Anladım' yüklemi birinci tekil kişi (ben) için uygundur ancak ikinci tekil kişi (sen) öznesine uymaz. Cümlenin doğrusu 'Ne sen beni anladın ne de ben seni anladım.' şeklinde olmalıdır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması kullanılmıştır?

• A) Evin bahçe kapısı dün gece açık kalmış. ✓
• B) Tarihi binaların restorasyonu tamamlandı.
• C) Yeni alınan mobilyalar salona çok yakıştı.
• D) Şehrin gürültüsü insanı bazen yoruyor.

'Evin bahçe kapısı' ifadesi; hem 'evin' (tamlayan) hem de 'bahçe kapısı' (tamlanan) kendi içinde tamlama özelliği gösteren üç isimden oluşmuş bir zincirleme isim tamlamasıdır.

19. '(I) Eleştiri, bir eseri hem olumlu hem olumsuz yönleriyle ele alır. (II) Eserin değerli olup olmadığını nesnel ölçütlere göre belirler. (III) Eleştirmen, kişisel beğenilerini işin içine katmamalıdır. (IV) Zaten okur, kendi zevkine göre hareket eder. (V) Böylece sanatın gelişmesine katkıda bulunur.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V

Paragraf, 'eleştirinin' ve 'eleştirmenin' nasıl olması gerektiğini (I, II, III) ve bunun sonucunu (V) anlatmaktadır. (IV) numaralı cümle ise konuyu 'okurun' davranışına getirerek paragrafın ana konusundan (eleştiri) sapmaktadır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'için' edatı 'amaç-sonuç' ilişkisi kurmuştur?

• A) Hasta olduğu için okula gelemedi.
• B) Bu elbiseyi senin için aldım.
• C) İyi bir üniversite kazanmak için çok çalışıyor. ✓
• D) Yağmur yağdığı için maç ertelendi.

'Çok çalışıyor' eyleminin amacı 'iyi bir üniversite kazanmaktır'. Eylem henüz gerçekleşmemiştir, hedeflenmektedir. 'Hasta olduğu için...' ve 'Yağmur yağdığı için...' ifadeleri neden-sonuçtur.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belgisiz sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Sınav başvurusu için birtakım belgeler hazırlaması gerekiyordu.
• B) Her gün düzenli olarak yürüyüş yapmanın faydası büyüktür.
• C) Hiç kimse onun bu kadar başarılı olacağını tahmin etmemişti.
• D) Toplantıya katılmak için bir çok ilden temsilciler gelmişti. ✓

Belgisiz sıfat veya belgisiz zamir olarak kullanılan 'birçok, birkaç, birtakım, hiçbir' gibi kelimeler bitişik yazılır. D seçeneğinde yer alan 'bir çok' ifadesinin doğrusu 'birçok' şeklinde bitişik olmalıdır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne, sadece isim tamlamasından oluşmuştur?

• A) Evin bahçesindeki kurumuş ağacı kestiler.
• B) Öğretmen, zor soruları dikkatle inceledi.
• C) Yazar, romanının sonunu bir çırpıda değiştirdi. ✓
• D) Çocuklar, parktaki salıncakları çok seviyordu.

C seçeneğinde cümlenin yüklemi 'değiştirdi' sözcüğüdür. 'Neyi değiştirdi?' sorusunun cevabı olan 'romanının sonunu' ifadesi cümlenin belirtili nesnesidir ve sadece bir belirtili isim tamlamasından oluşmaktadır. A seçeneğinde nesne 'Evin bahçesindeki kurumuş ağacı', B seçeneğinde 'zor soruları', D seçeneğinde ise 'parktaki salıncakları' söz gruplarıdır ve bunların tamamı sıfat tamlaması yapısındadır.

23. 'Sokaktaki gürültüden ( ) evde kimse uyuyamadı.' Bu cümlede boş bırakılan yere düşüncenin yönüne göre aşağıdakilerden hangisi getirilemez?

• A) dolayı
• B) ötürü
• C) kaynaklı
• D) rağmen ✓

Cümlede boşluktan önce gelen kelimedeki ayrılma hal eki (-den), 'dolayı', 'ötürü' ve 'kaynaklı' kelimeleriyle birlikte kullanılarak neden-sonuç ilişkisi kurar (gürültüden dolayı, gürültüden ötürü, gürültüden kaynaklı). 'Rağmen' edatı ise yönelme hal ekiyle (-e/-a) kullanılır (gürültüye rağmen) ve cümleye neden-sonuç değil, karşıtlık anlamı katar. Bu nedenle boşluğa 'rağmen' kelimesi getirilemez.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı anlatıma başvurulmuştur?

• A) Öğretmen, "Yarın hepiniz ödevlerinizi getirin." dedi.
• B) Atatürk, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." sözüyle bilimi yüceltmiştir.
• C) Doktor, babama ilaçlarını düzenli kullanması gerektiğini söyledi. ✓
• D) Yolcu, memura "Otobüs ne zaman kalkacak?" diye sordu.

Diğer seçeneklerde bir kişinin sözü (tırnak içinde veya virgülle ayrılarak) değiştirilmeden, olduğu gibi aktarılmıştır (Doğrudan Anlatım). 'Doktor, babama ... gerektiğini söyledi.' cümlesinde ise doktorun sözü aktaran kişinin ifadesiyle değiştirilerek aktarılmıştır (Dolaylı Anlatım).

25. 'Bu kitabı okuduktan sonra ( ) dünyaya bakış açım değişti.' cümlesinde ayraçla belirtilen yere hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) Virgül (,) ✓
• B) Noktalı Virgül (;)
• C) İki Nokta (:)
• D) Noktalama işareti gerekmez

Cümlede 'bu kitabı okuduktan sonra' (zarf tümleci) ile 'dünyaya bakış açım' (özne) bulunmaktadır. Özneyi, zarf tümlecinden ayırarak vurgulamak için virgül kullanılır.