Cümlede Anlam 2

1. Hangi cümlede bir _varsayım_ yoktur?

• A) Diyelim ki sana inanmadı.
• B) Onun sana inandığını kabul edelim.
• C) Onun sana inanmayacağını biliyordum. ✓
• D) Tut ki onun sana inandığını öğrendin.

'...biliyordum.' ifadesi bir varsayım (öyle kabul etme) değil, geçmişe yönelik bir kesinlik veya güçlü bir tahmin ifade eder. Diğerleri ('Diyelim ki', 'Kabul edelim', 'Tut ki') varsayım kalıplarıdır.

2. 'Bu yazarın dili, süsten uzak, yalın ve akıcı.' cümlesi, söz konusu yazarın hangi yönünü vurgulamaktadır?

• A) İçeriğini
• B) Özgünlüğünü
• C) Evrenselliğini
• D) Üslubunu ✓

Üslup (biçem), yazarın dili kullanma biçimi, anlatım tarzıdır. 'Nasıl anlattığı' ile ilgilidir. 'Süsten uzak, yalın ve akıcı' ifadeleri, yazarın dili kullanma şeklini, yani üslubunu tanımlamaktadır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _öznel_ bir değerlendirme yoktur?

• A) Bu tablo, renklerin muhteşem uyumunu gösteriyor.
• B) Şair, bu dizede yalnızlığını anlatmış. ✓
• C) Oyunun dekorları, dönemi yansıtmakta başarısız kalmış.
• D) Oyuncuların performansı göz kamaştırıcıydı.

'Şair, bu dizede yalnızlığını anlatmış.' ifadesi, metinden çıkarılabilecek bir tespittir (yorum olsa da nesnel yoruma yakındır). Diğer seçenekler ('muhteşem', 'başarısız', 'göz kamaştırıcı') net kişisel beğeniler (öznel) içerir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sitem' anlamı vardır?

• A) Söylediklerimi hiçbir zaman dikkate almıyor.
• B) Verilen görevleri vaktinde yapmaması işleri aksatıyor.
• C) Gençliğimde elime geçen o büyük fırsatı değerlendirmeliydim.
• D) Aşk olsun, insan buralara kadar gelir de eski dostuna uğramaz mı! ✓

Sitem, bir kişiye duyulan kırgınlığın 'doğrudan onun yüzüne karşı' (muhataba) söylenmesidir. D seçeneğinde kişi kırgınlığını muhatabına ifade etmektedir (sitem). A ve B seçeneklerinde durum başkasına şikâyet edildiği için 'yakınma', C seçeneğinde ise 'hayıflanma' (kendi kendine pişmanlık) vardır.

5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir _öneri_ içermektedir?

• A) Düzenli spor yaparak sağlığını koruyabilirsin. ✓
• B) Bahçedeki çiçekler rengârenkti.
• C) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
• D) Bugün hava çok güzel.

'Düzenli spor yaparak sağlığını koruyabilirsin.' cümlesi, bir öneri içermektedir.

6. Hangi cümlede bir _tahmin_ yapılmıştır?

• A) Yarın hava güneşli olacak gibi görünüyor. ✓
• B) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
• C) Kitap okumayı çok seviyorum.
• D) Bugün hava çok sıcak.

'Yarın hava güneşli olacak gibi görünüyor.' cümlesinde, geleceğe yönelik bir tahmin yapılmıştır.

7. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _nesnel_ bir yargıdır?

• A) Bu, okuduğum en güzel romandı.
• B) İstanbul, Türkiye'nin en kalabalık şehridir. ✓
• C) Mavi renk insana huzur verir.
• D) Bence bu yemek çok tuzluydu.

'İstanbul, Türkiye'nin en kalabalık şehridir.' cümlesi, kişisel görüş içermeyen, kanıtlanabilir bir bilgidir, bu nedenle nesneldir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisi, kanıtlanabilirlik açısından diğerlerinden *farklıdır*?

• A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• B) Eser, dört bölüm halinde yayınlanmış.
• C) Maç 2-1'lik skorla sona erdi.
• D) Filmdeki oyunculuklar göz kamaştırıcıydı. ✓

Kanıtlanabilirlik, bir yargının nesnel mi (kanıtlanabilir) yoksa öznel mi (kanıtlanamaz, kişisel görüş) olduğunu belirtir. Birinci, ikinci ve üçüncü seçenekler kanıtlanabilir, nesnel yargılardır. Ancak dördüncü seçenekteki 'göz kamaştırıcıydı' ifadesi kişisel bir beğeni, yani öznel bir yargıdır ve kanıtlanamaz.

9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir _karşılaştırma_ içermektedir?

• A) Ali, Ayşe’den daha hızlı koşar. ✓
• B) Sınav çok zordu.
• C) Bugün hava çok güzel.
• D) Sabah erkenden kalktım.

'Ali, Ayşe’den daha hızlı koşar.' cümlesinde, Ali ve Ayşe arasında bir hız karşılaştırması yapılmıştır.

10. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde dolaylı anlatım vardır?

• A) Sana ne kadar bencil olduğunu söylememişler. ✓
• B) Kurabiyeleri iyi çalışırsan vereceğim.
• C) Bu saatte evine gitmeyi düşünmüyor musun?
• D) Sana ne zaman güvensem başıma bir şeyler geliyor.

Bir başkasının 'Sen bencilsin' şeklindeki sözü, aktaran kişi tarafından cümle yapısı değiştirilerek (bencil olduğunu şeklinde) dile getirilmiştir.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'aşamalı durum' söz konusudur?

• A) Akşam olunca sokaktaki lambalar tek tek yanmaya başladı.
• B) Hastanın durumu gün geçtikçe daha iyiye gidiyordu. ✓
• C) Hava aniden bozunca herkes içeri kaçtı.
• D) Yarın sabah erkenden yola çıkmak için hazırlandık.

Aşamalı durum, bir durumun zaman içinde kademeli olarak değiştiğini ifade eder. 'Gün geçtikçe' ifadesi bu süreci netleştirir. 'Tek tek' ifadesi ise eylemin yapılma sırasını veya biçimini (birer birer) belirtir; ancak aşamalı durumdaki gibi bir durumun zamanla nitelik değiştirip gelişmesini ifade etmez.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'içerik' (konu) belirtilmektedir?

• A) Yazar, devrik cümlelere sıkça yer vermiş.
• B) Roman, bir ailenin dağılış öyküsünü anlatıyor. ✓
• C) Kitabın kapağı çok etkileyici tasarlanmış.
• D) Betimlemeler o kadar canlı ki...

İçerik, eserde 'ne anlatıldığı' sorusuna cevap verir. Üslup ise 'nasıl anlatıldığı' sorusuna cevap verir. 'Bir ailenin dağılış öyküsü', romanın konusunu, yani içeriğini belirtir. Diğer seçenekler üslup veya biçimle (kapak) ilgilidir.

13. Hangi cümlede bir _tahmin_ yapılmıştır?

• A) Bu sabah erken kalktım ve kahvaltı yaptım.
• B) Yarın hava yağmurlu olacak gibi görünüyor. ✓
• C) Bugün hava çok sıcak.
• D) Kitap okumayı çok seviyorum.

'Yarın hava yağmurlu olacak gibi görünüyor.' cümlesinde, geleceğe yönelik bir tahmin yapılmıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir _çıkarım_ cümlesidir?

• A) Yerde kar olduğuna göre, gece hava sıcaklığı sıfırın altına düşmüş. ✓
• B) Gece hava sıcaklığı sıfırın altına düştü.
• C) Yerde kar var.
• D) Umarım gece hava sıcaklığı düşmez.

Cümle, 'yerde kar olması' (gözlem/veri) bilgisinden yola çıkarak 'hava sıcaklığının düştüğü' (sonuç) çıkarımını yapmaktadır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koşul (şart) anlamı yoktur?

• A) Beni dinlersen, bu işten kârlı çıkarsın.
• B) Güneş açtı mı, içim neşeyle dolar.
• C) Seni görmek için her yolu denedim. ✓
• D) Seni görmeden buradan gitmem.

Soru bizden koşul (şart) anlamı 'taşımayan' cümleyi bulmamızı istemektedir. 'Seni görmek için her yolu denedim.' cümlesi, eylemin bir amaç uğruna yapıldığını bildiren bir 'amaç-sonuç' cümlesidir ve içinde hiçbir koşul anlamı barındırmaz. Bu nedenle doğru cevaptır. Diğer seçeneklerde yer alan 'dinlersen', 'açtı mı' (açarsa) ve 'görmeden' (görmedikçe) ifadeleri ise yargının gerçekleşmesini net bir şarta bağlamıştır.

16. Hangi cümlede bir _varsayım_ anlamı yoktur?

• A) Farz et ki piyangoyu kazandın.
• B) Tüm birikimini kaybettiğini düşün.
• C) Bu sınavdan yüksek not alacağını umuyorum. ✓
• D) Tut ki bu yıl şampiyon olduk.

'...umuyorum.' ifadesi bir varsayım (olmuş/olacak gibi kabul etme) değil, bir beklenti veya dilek belirtir. Diğer seçenekler varsayım anlamı taşır ('Farz et', 'Düşün', 'Tut ki').

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekleşme amacı belirtilmiştir?

• A) Trafik kazası olduğu için yollar kapandı.
• B) Çok çalıştığından sınavı kazandı.
• C) Sağlıklı kalmak amacıyla düzenli spor yapıyor. ✓
• D) Yağmur yağınca her yer ıslandı.

Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, '...amacıyla' ifadesi eylemin hedefini yani amacını açıkça belirtmektedir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'aşamalı bir durum' bildirilmektedir?

• A) Kar aniden bastırdı.
• B) Maçı son saniyede kazandılar.
• C) Hasta, günden güne iyileşiyor. ✓
• D) Depremde tüm binalar yıkıldı.

Aşamalı durum, bir olayın veya durumun aniden değil, yavaş yavaş, adım adım, belirli bir süreç içinde değiştiğini veya gerçekleştiğini ifade eder. 'Günden güne' ikilemesi, iyileşme eyleminin bir süreç içinde, aşamalı olarak gerçekleştiğini gösterir.

19. Hangi cümlede _neden-sonuç_ ilişkisi vardır?

• A) Bu sabah erken kalktım.
• B) Kitapçıdan yeni bir kitap satın aldım.
• C) Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadım. ✓
• D) Spor yapmayı çok seviyorum.

'Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadım.' cümlesinde, yağmurun yağması bir neden, dışarı çıkamamak ise bir sonuçtur. Bu nedenle neden-sonuç ilişkisi bulunmaktadır.

20. Hangi cümlede _dolaylı anlatım_ kullanılmıştır?

• A) Öğretmen, 'Yarın sınav yapacağım,' dedi.
• B) Öğretmen, yarın sınav yapacağını söyledi. ✓
• C) Öğretmen: 'Yarın sınav var!'
• D) Öğretmen, yarın sınav yapacak.

Başkasına ait bir sözün ('Yarın sınav yapacağım') anlamını bozmadan, kendi cümlemizle aktarmaya (...'yapacağını söyledi') dolaylı anlatım denir. 'Dedi' ile bitenler doğrudan anlatımdır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kararsızlık' anlamı vardır?

• A) Yarın mı gitsem, yoksa bugün mü kalsam bilemiyorum. ✓
• B) Bu konudaki fikrim kesinlikle değişmez.
• C) Ne olursa olsun oraya gideceğim.
• D) Neden böyle davrandığını anlamıyorum.

Kararsızlık, iki veya daha fazla seçenek arasında seçim yapamama, tereddüt etme durumudur. 'Yarın mı gitsem, yoksa bugün mü kalsam' ifadesi, iki seçenek arasında yaşanan tereddütü ve kararsızlığı açıkça göstermektedir.

22. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde eleştiri söz konusu değildir?

• A) Yazar bu eserinde de monotonluktan kurtulamamış.
• B) Uzun cümleler, okuru sıkmaktan öteye gitmiyor.
• C) Gereksiz bahar tasvirleri yapmasaydı iyi olurdu.
• D) Romanlarını o dönemin gazete ve dergilerinde yayınlamış. ✓

Son cümlede eserin basıldığı mecralar hakkında nesnel bir bilgi verilmiştir. Herhangi bir olumlu veya olumsuz değerlendirme (eleştiri) yapılmamıştır.

23. 'Ayakları yere basmamak' deyimi aşağıdaki durumlardan hangisi için kullanılır?

• A) Çok mutlu olmak, sevinçten havalara uçmak ✓
• B) Sürekli acele etmek, telaş içinde olmak
• C) Bir yerde uzun süre kalamamak, gezgin olmak
• D) Çok yorulmak, ayakta duramayacak hâle gelmek

Türk Dil Kurumuna (TDK) göre 'ayakları yere basmamak' deyiminin yaygın olarak bilinen ilk anlamı 'çok sevinmek'tir. Deyimin diğer bir resmi anlamı ise 'gerçekçi davranmamak, hayalperest olmak'tır. Sorumuzdaki doğru seçenek (A), deyimin aşırı sevinç ve mutluluk ifade eden bu temel anlamını karşılamaktadır.

24. Bir yazarın, 'Eserlerimin gelecekte de okunacağını umuyorum.' cümlesiyle anlatmak istediği anlam aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kesinlik
• B) Varsayım
• C) Olasılık
• D) Tahmin ✓

Cümledeki 'umuyorum' ifadesi, yazarın bir veriye dayanmadan geleceğe dair bir beklentisini ve kişisel öngörüsünü dile getirmektedir. Dil bilgisinde akla veya hisse dayalı bu tarz gelecek bildirimleri 'Tahmin' kategorisine girer. Olasılık (ihtimal) ise genellikle gerçekleşme ihtimali %50-%50 olan durumlar için kullanılır.

25. (I) Her alanda olduğu gibi, sanatta da ustalaşmak, yaşın ilerlemesiyle doğru orantılıdır. (II) Gençlik yıllarımda tekniklerin hepsini biliyordum, diyenlerin ilk şiirlerinin kaçı şimdi yaşıyor? (III) Kişinin alnındaki çizgiler arttıkça, daha iyi eserler oluşturabileceği bir gerçektir. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangileri anlamca birbirine en yakındır?

• A) I. ve II.
• B) I. ve III. ✓
• C) II. ve III.
• D) Yalnız II

I. cümlede 'sanatta ustalığın yaşla arttığı', III. cümlede ise 'alnındaki çizgiler arttıkça (yaşlandıkça) daha iyi eserler oluşturulduğu' belirtilmektedir. Bu iki cümle anlamca özdeştir.