Türkiye'nin Coğrafi Konumu 3

1. Zonguldak ile Antalya şehirleri arasında yaklaşık 5 derecelik enlem farkı bulunur. Zonguldak, Antalya'ya kıyasla Kuzey Kutbu'na daha yakın konumdadır ve her iki kent de kıyı şeridinde (deniz seviyesinde) yer alır. Bu durum dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlış olur?

• A) Antalya, Ekvator çizgisine Zonguldak'tan daha yakındır.
• B) İki kentte de gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark aynıdır.
• C) Zonguldak'ta yıl boyunca cisimlerin gölge uzunlukları Antalya'dan kısadır. ✓
• D) Antalya'da ekilen tarım ürünleri Zonguldak'tan önce olgunlaşır

Türkiye coğrafyasında güneyden kuzeye doğru gidildikçe Güneş ışınlarının düşme açısı daralır ve buna bağlı olarak dikey cisimlerin gölge boyları uzar. Zonguldak, Antalya'ya göre daha kuzeyde yer aldığı için buradaki gölge boylarının daha kısa olması matematiksel olarak imkansızdır; tam aksine gölgeler daha uzundur.

2. Aydın ve Van şehirlerinin yıl içerisindeki Güneş ışınlarını alma açısı, dikey cisimlerin gölge boyları, güneş ışınlarının atmosferde kat ettiği mesafe ve tutulma oranları birbiriyle tamamen aynıdır. Sadece bu bilgiler kılavuz alındığında, Aydın ve Van kentleri hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

• A) Başlangıç enlemi ile aralarındaki uzaklık aynıdır ✓
• B) Van kentinin yükseltisi Aydın'dan fazladır
• C) Aydın'da yıllık yağış miktarı Van'dan daha fazladır
• D) İki ilin güneş ışınlarını alma açısı farklıdır

Güneş ışınlarının düşme açısı, atmosferdeki tutulma derecesi ve gölge uzunluklarının yıl boyunca aynı kalması, bu iki kentin Ekvator'a (başlangıç paraleline) olan kuş uçuşu uzaklıklarının, yani enlem derecelerinin eşit olduğunu gösterir. Soru kökündeki 'Bu bilgilerden yola çıkılarak' vurgusu nedeniyle, özel konuma giren yükselti, karasal kış şartları ve tarım süresi gibi faktörler yalnız bu enlem verisinden çıkarılamaz.

3. Kaynaklarını tamamen Türkiye topraklarından alıp yine ülke sınırları içerisinden denizlere dökülen en uzun akarsuyumuz aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Fırat
• B) Sakarya Nehri
• C) Kızılırmak ✓
• D) Çoruh Nehri

Sivas yakınlarından doğup geniş bir yay çizerek Karadeniz'e ulaşan Kızılırmak, tüm akış yatağı Türkiye sınırları içinde kalan en uzun nehrimizdir. Fırat ve Dicle nehirlerinin toplam uzunlukları daha fazla olsa da büyük kısımları ülke sınırları dışındadır.

4. Eksen eğikliğinin bir sonucu olarak yıl içinde yön değiştirerek kuzeye ya da güneye doğru gidildikçe gece-gündüz süreleri uzayıp kısalır. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde, Zonguldak'taki gündüz süresinin Mersin'den uzun olduğu dönem ile gece süresinin Mersin'den uzun olduğu dönem doğru eşleştirilmiştir?

• A) Gündüz: 20 Temmuz - Gece: 10 Ocak ✓
• B) Gündüz: 15 Şubat - Gece: 20 Temmuz
• C) Gündüz: 21 Mart - Gece: 23 Eylül
• D) Yılın tamamında gece ve gündüz süreleri eşittir

Zonguldak, Mersin'e göre daha kuzey enlemlerde yer alır. Kuzey Yarım Küre'de yaz aylarında (örneğin 20 Temmuz) kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzarken; kış aylarında (örneğin 10 Ocak) ise kuzeye gidildikçe gece süresi uzar.

5. Aşağıdaki sınır komşularımızdan hangisi Türkiye'nin 'Avrupa' kıtasındaki topraklarıyla sınır paylasmaktadır?

• A) İran
• B) Gürcistan
• C) Suriye
• D) Bulgaristan ✓

Türkiye'nin Avrupa (Trakya) ana karasındaki iki kara sınır komşusu Bulgaristan ve Yunanistan'dır. Suriye, İran ve Gürcistan ise Asya kıtasındaki komşularımızdır.

6. Türkiye'nin coğrafi bölgeleri göz önüne alındığında, hangisi hem Asya hem de Avrupa kıtalarında idari topraklara sahiptir?

• A) Akdeniz Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) Ege Bölgesi

Marmara Bölgesi; sınırları içindeki İstanbul ve Çanakkale Boğazları sayesinde hem Anadolu (Asya) hem de Trakya (Avrupa) kıtalarında toprağı bulunan tek coğrafi bölgemizdir.

7. Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak Güneş ışınlarının geliş açısı daralır ve sıcaklıklar genel olarak azalır. Ancak bazı durumlarda göreceli konum şartları devreye girerek bu enlem-sıcaklık ilişkisini bozar. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde enlem-sıcaklık ilişkisine ters (aykırı) düşen bir örnek oluşturur?

• A) Kış sıcaklık ortalamalarının en yüksek ölçüldüğü yerlerin Anamur çevresi olması
• B) Yaz mevsiminde Şanlıurfa'nın, daha güney enlemlerde yer alan Antalya'dan daha sıcak olması ✓
• C) İskenderun Körfezi'ndeki deniz suyu sıcaklığının Çandarlı Körfezi'nden fazla olması
• D) Antalya'nın Zonguldak'tan daha sıcak olması

Normal şartlarda enlem etkisine bağlı olarak daha güneyde yer alan Antalya'nın, Şanlıurfa'dan daha sıcak olması beklenirdi. Ancak yazın Şanlıurfa'nın Antalya'dan daha sıcak olması enlemle değil; aşırı karasallık, nem azlığı ve güneyden gelen Basra termik alçak basıncının (sıcak rüzgarların) etkisiyle açıklanır. Bu durum enlem-sıcaklık kuralına terstir. Diğer seçenekler ise enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen uygundur.

8. Türkiye'nin sosyo-ekonomik açıdan en büyük metropolü olan İstanbul, dünya üzerinde hangi iki kıtayı birbirine bağlayan bir konumdadır?

• A) Asya ve Afrika
• B) Avustralya ve Avrupa
• C) Kuzey Amerika ve Avrupa
• D) Asya ve Avrupa ✓

İstanbul, coğrafi olarak ortasından geçen İstanbul Boğazı ile Asya ve Avrupa kıtalarını fiziksel olarak birleştiren dünyadaki tek eşsiz metropoldür.

9. Türkiye'yi çevreleyen denizler enlem ve konum etkileri yönüyle incelendiğinde, ortalama sıcaklık değerleri en düşük olan denizimiz hangisidir?

• A) Marmara Denizi
• B) Karadeniz ✓
• C) Akdeniz
• D) Ege Denizi

Enlem etkisi nedeniyle Türkiye'nin en kuzeyinde yer alan ve soğuk hava kütlelerine en açık konumda bulunan denizimiz Karadeniz'dir. Bu yüzden ortalama deniz suyu sıcaklığı en düşüktür.

10. Göreceli konumun (yükselti vb.) etkileri yok sayıldığında, kıyı şeridinde yer alan aşağıdaki şehirlerin yer çekimi ivmesi en yüksek olandan en düşük olana doğru nasıl sıralanır? I. Yalova II. Sinop III. İzmir IV. Antalya

• A) I - II - III - IV
• B) II - I - III - IV ✓
• C) I - III - II - IV
• D) IV - III - II - I

Dünya'nın geoit şeklinden ötürü yer çekimi güneyden kuzeye (kutuplara doğru) gidildikçe artış gösterir. En kuzeyde bulunan Sinop'ta (II) yer çekimi en fazla, onu takip eden Yalova (I) ve İzmir'den (III) sonra, en güneydeki Antalya'da (IV) en azdır.

11. Adana'daki Karataş Burnu'ndan yola çıkarak Sinop'taki İnceburun'a doğru hareket eden bir coğrafya araştırma grubu, 12-14 Ağustos tarihleri arasında yolculuk yapmıştır. Bu grubun seyahat boyunca aşağıdakilerden hangisini gözlemlemiş olduğu söylenemez?

• A) Gündüz süresinin İnceburun'da daha uzun olduğunu
• B) Yer çekiminin Karataş Burnu'nda daha fazla olduğunu ✓
• C) Çizgisel hızın Karataş Burnu'nda daha fazla olduğunu
• D) Güneşin batış süresinin İnceburun'da daha uzun yaşandığını

Grup yaz döneminde (Ağustos) güneyden kuzeye doğru seyahat etmiştir. 21 Mart - 23 Eylül tarihleri arasında kuzeye gidildikçe gündüz süreleri uzar (A). Dünya'nın geoit şeklinden dolayı kutuplara yaklaştıkça yer çekimi artar, çizgisel hız azalır ve çizgisel hız azaldığı için Güneş'in doğuş/batış (grup-tan) süreleri uzar (C ve D). Yer çekimi kutba daha yakın olan kuzeydeki İnceburun'da daha fazladır; güneydeki Karataş Burnu'nda daha fazla olduğu söylenemez.

12. Türkiye'de 21 Mart ile 23 Eylül tarihleri arasındaki 6 aylık dönemde gündüz süreleri gece sürelerinden daima uzundur ve kuzey illerine doğru gidildikçe gündüz uzunluğu daha da artar. Bu kural dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi coğrafi olarak yanlıştır?

• A) 5 Temmuz günü Afyonkarahisar'daki gündüz uzunluğu Bursa'dan azdır.
• B) 21 Haziran tarihinde en uzun gündüzü yaşayan il Sinop'tur.
• C) 23 Eylül günü Afyonkarahisar'da gündüz Hatay'dan kısadır. ✓
• D) Kuzey Kutbu'na yaklaştıkça gündüz süresi artar

21 Mart ve 23 Eylül tarihleri ekinoks günleridir. Ekinoks tarihlerinde enlem veya boylam fark etmeksizin dünyanın ve Türkiye'nin her yerinde gece ve gündüz süreleri 12 saat olarak birbirine eşitlenir. Dolayısıyla 23 Eylül günü Hatay'da gündüzün daha kısa ya da uzun olması söz konusu olamaz.

13. Türkiye'nin en doğu ucu ile en batı ucu arasında meydana gelebilecek maksimum yerel saat ve zaman farkı yaklaşık ne kadardır?

• A) 76 dakika ✓
• B) 45 dakika
• C) 90 dakika
• D) 60 dakika

Türkiye'nin en batısı (26° Doğu) ile en doğusu (45° Doğu) arasında tam 19 meridyenlik fark bulunur. İki ardışık meridyen arasındaki zaman farkı sabit 4 dakika olduğundan, ülkemizin iki ucu arasındaki yerel saat farkı 76 dakikadır (1 saat 16 dakika).

14. Türkiye'nin batı sınırında yer alan komşularından hangisiyle olan sınır hattımızın büyük bir kısmı doğal bir akarsu yatağı (Meriç Nehri) esas alınarak çizilmiştir?

• A) Irak
• B) Bulgaristan
• C) Yunanistan ✓
• D) Azerbaycan

Türkiye ile Yunanistan arasındaki kara sınır çizgisinin çok büyük bir bölümü, doğal bir sınır oluşturan Meriç Nehri'nin yatağı takip edilerek belirlenmiştir.

15. 7 Ağustos tarihinde, Türkiye'deki bazı şehirlerin gün içindeki gündüz uzunlukları göz önüne alındığında; I. Karabük II. Bingöl III. Karaman IV. Mersin bu kentlerin gündüz süresi en uzun olandan en kısa olana doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) I - II - III - IV ✓
• B) II - I - III - IV
• C) IV - II - I - III
• D) I - IV - III - II

Yaz aylarında (7 Ağustos) Kuzey Yarım Küre'de kuzey enlemlerine doğru ilerledikçe gündüz uzunluğu artar. İllerin kuzeyden güneye enlem dizilimi Karabük, Bingöl, Karaman ve Mersin şeklinde olduğundan, gündüz süresi uzunluğu sıralaması da tam olarak I - II - III - IV şeklindedir.

16. Türkiye'de dağların güney yamaçları bakı faktöründen ötürü güneş ışınlarını daha büyük açılarla alır ve daha fazla ısınır. Bu nedenle yerleşmeler genellikle güney yamaçlarda yoğunlaşır. Aşağıdaki dağlık bölgelerden hangisi, özel coğrafi şartlarından dolayı bu genel bakı kuralına uymaz?

• A) Güneydoğu Toroslar
• B) Aladağlar
• C) Doğu Karadeniz Dağları ✓
• D) Toros Dağları

Doğu Karadeniz Dağları'nda denizellik ve nemlilik etkisi, bakı etkisinin önüne geçer. Kuzey yamaçlar denize baktığı için kışın daha ılıman, nemli ve ekonomik faaliyetlere uygundur. Bu yüzden genel kuralın aksine Doğu Karadeniz'de yerleşmeler kuzey yamaçlarda kümelenmiştir.

17. Buharlaşma ve enlem özellikleri göz önüne alındığında, Türkiye'yi çevreleyen açık denizler içerisinde tuzluluk oranı en yüksek olan deniz hangisidir?

• A) Akdeniz ✓
• B) Ege Denizi
• C) Marmara Denizi
• D) Karadeniz

Ekvator'a en yakın konumda bulunan, dolayısıyla Güneş ışınlarını en büyük açıyla alıp en şiddetli buharlaşmanın yaşandığı Akdeniz, tuzluluk oranı en yüksek olan denizimizdir. En az tuzlu olan ise en kuzeydeki Karadeniz'dir.

18. Kuzeyden gelen soğuk karakterli hava kütleleri ile güneyden sokulan sıcak hava kütlelerinin Türkiye üzerinde karşılaşması sonucunda cephesel (frontal) yağışlar meydana gelir. Aşağıdaki coğrafi olgulardan hangileri, cephe yağışlarının görülmesiyle aynı temel nedene (Türkiye'nin Orta Kuşak'ta bulunmasına) dayanır? I. Yıl içinde dört mevsim özelliklerinin belirgin yaşanması II. Akdeniz makro iklim kuşağının etki alanında yer alması III. Dağların güney yamaçlarında güneşlenme süresinin fazla olması IV. Alacakaranlık (grup-tan) süresinin güneyden kuzeye uzaması

• A) I ve II ✓
• B) III ve IV
• C) II ve IV
• D) I ve III

Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının 4 temel sonucu (Akdeniz iklim kuşağı, Batı rüzgarları, Cephe yağışları, Dört mevsimin belirgin yaşanması) vardır. Bu nedenle öncüllerden I (dört mevsim yaşanması) ve II (Akdeniz iklim kuşağı) cephe yağışlarıyla doğrudan aynı nedene (Orta Kuşak) dayanır. Doğru cevap I ve II'dir.

19. Türkiye genelinde 'Dört Mevsim'in (İlkbahar, Yaz, Sonbahar, Kış) belirgin dönemler halinde ve sistemli olarak yaşanması aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

• A) Güneş ışınlarının dik açıyla gelmesi
• B) Orta Kuşak'ta yer alması ✓
• C) Üç tarafının denizlerle çevrili olması
• D) Yükseltinin batıdan doğuya artması

Türkiye'nin matematiksel konum olarak ne Ekvator kadar sıcak ne de kutuplar kadar soğuk olan 'Orta Kuşak' enlemlerinde bulunması, yıl içinde dört mevsimin de belirgin ve karakteristik olarak yaşanmasını sağlayan temel mutlak konum nedenidir.

20. I. 37° Kuzey - 28° Doğu II. 38° Kuzey - 39° Doğu III. 40° Kuzey - 44° Doğu IV. 41° Kuzey - 29° Doğu Yukarıda coğrafi koordinatları belirtilen dört ayrı merkezin, 10 Ocak tarihinde yaşadıkları gündüz sürelerinin en uzun olandan en kısa olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) I - II - III - IV ✓
• B) II - IV - I - III
• C) IV - III - I - II
• D) III - II - IV - I

10 Ocak tarihi kış mevsimine aittir. Kış aylarında Kuzey Yarım Küre'de güneye doğru ilerledikçe (Ekvator'a yaklaştıkça) gündüz süreleri uzar. Bu yüzden en güneydeki (enlem derecesi en küçük olan) I numaralı merkezde gündüz en uzun, en kuzeydeki IV numaralı merkezde ise en kısadır. Sıralama I - II - III - IV şeklindedir.

21. Türkiye'nin topografyası ve fiziki haritası incelendiğinde, deniz seviyesi (0 metre) baz alınarak renklendirilen katmanlarda yeşil ve koyu yeşil renklerin hakim olduğu, yükseltisi en az olan ova türleri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Delta Ovaları ✓
• B) Karstik Ovalar
• C) Tektonik Ovalar
• D) Eski Göl Tabanı Ovaları

Deniz kıyısında akarsuların taşıdığı alüvyonların birikmesiyle oluşan Çukurova, Bafra, Çarşamba gibi delta ovaları tam olarak 0 metre (deniz seviyesi) sınırında yer aldıkları için Türkiye'nin yükseltisi en az olan ovalarıdır ve fiziki haritada koyu yeşil renkle gösterilirler. İç bölgelerdeki tektonik ve karstik ovaların yükseltisi çok daha fazladır.

22. Kapladığı alan ve sınır büyüklüğü bakımından Türkiye'nin yüzölçümü en geniş olan coğrafi bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi içinde toplam arazi büyüklüğü ve kapladığı yüzölçümü en fazla olan bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir.

23. Türkiye topraklarının ana gövdesini oluşturan ve Asya kıtası sınırlarında kalan en büyük yarımadamız aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Trakya Yarımadası
• B) Yarımada bulunmamaktadır
• C) Anadolu Yarımadası ✓
• D) Biga Yarımadası

Tarihsel olarak 'Küçük Asya' olarak da adlandırılan ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Anadolu Yarımadası, Türkiye topraklarının ezici çoğunluğunu kapsayan en büyük yarımadamızdır.

24. Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe arazinin genel olarak yükselmesi, batı-doğu yönlü belirgin bir sıcaklık farkı ortaya çıkarır. Aşağıdaki seyahat rotalarının hangisinde, bu yükseltiye bağlı sıcaklık değişimi diğer rotalar kadar net ve belirgin hissedilmez?

• A) Mersin'den Şanlıurfa'ya ✓
• B) Balıkesir'den Sivas'a
• C) Aydın'dan Van'a
• D) Manisa'dan Muş'a

Aydın-Van, Balıkesir-Sivas veya Manisa-Muş gibi rotalarda batıdaki alçak düzlüklerden Doğu Anadolu'nun sarp ve yüksek dağlık kütlelerine geçildiği için yükselti farkı devasadır ve sıcaklık azalması çok net hissedilir. Ancak Mersin'den Şanlıurfa'ya gidildiğinde, güney düzlükleri ve Güneydoğu Anadolu platosu (Güneydoğu Toroslar'ın güneyi) boyunca benzer yükselti basamaklarında ilerlendiği için yükseltiye bağlı sıcaklık değişimi radikal olmaz.

25. Dünya'nın küresel yapısından ötürü ardışık iki meridyen arasındaki mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daralır. Bu nedenle Türkiye'de aynı boylam çizgisi üzerinde yer alan merkezlerden kuzeyde olanı, Başlangıç Meridyeni'ne mesafe olarak daha yakındır. Buna göre, yaklaşık olarak aynı boylam üzerinde yer alan aşağıdaki şehirlerden hangisi Başlangıç Meridyeni'ne (Greenwich) kilometre olarak en uzaktır?

• A) Sinop
• B) Çorum
• C) Kastamonu
• D) Niğde ✓

Meridyenlerin arası Ekvator'a doğru yaklaştıkça genişler. Aynı boylam üzerinde yer alan şehirlerden en güneyde (Ekvator'a en yakın) olanı, Başlangıç Meridyeni'ne olan doğrusal mesafe bakımından en uzakta kalır. Verilen şehirler arasında en güneyde yer alan il Niğde olduğundan cevap odur.