Türkiye'nin Nüfusu ve Yerleşme 1

1. Türkiye genelinde toplam nüfus miktarı ve ekonomik faaliyetlerin yoğunluğu bakımından ilk sırada yer alan mega kentimiz hangisidir?

• A) İstanbul ✓
• B) İzmir
• C) Ankara
• D) Gaziantep

Türkiye'nin en fazla nüfusa sahip ili İstanbul'dur. Sanayi, ticaret, finans ve hizmet sektörlerinin kalbi konumunda olan bu metropol, ülkenin en çok göç alan ve nüfusu en kalabalık merkezidir.

2. Türkiye'de kentsel ve endüstriyel göç etkileri dışarıda tutulduğunda, yüksek doğum oranlarına bağlı olarak 'doğal nüfus artış hızının' en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, evlilik ve aile yapısı ile yüksek doğurganlık hızları nedeniyle net göç vermesine rağmen 'doğal' nüfus artış hızının (doğum-ölüm farkı) en yüksek olduğu bölgedir.

3. TÜİK verilerine göre, idari sınırları içerisindeki toplam nüfusu en az olan ilimiz aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tunceli
• B) Ardahan
• C) Bayburt ✓
• D) Kilis

TÜİK'in resmi Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre, Türkiye'nin toplam nüfusu en az olan ili Bayburt'tur. Bayburt'u sırasıyla Tunceli ve Ardahan takip etmektedir. A seçeneğinde yer alan Tunceli ise yüz ölçümüne göre nüfusun az olması sebebiyle 'aritmetik nüfus yoğunluğu (kilometrekareye düşen insan sayısı) en az olan' ilimizdir; toplam nüfusta en az olan il değildir.

4. Sınırları içerisindeki toplam nüfusun, bölgenin yüzölçümüne bölünmesiyle hesaplanan 'aritmetik nüfus yoğunluğunun' en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi ✓
• B) Akdeniz Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi, hem yüzölçümünün diğer bölgelere göre görece küçük olması hem de sanayileşmeden dolayı devasa bir nüfusu barındırması nedeniyle kilometrekareye düşen insan sayısı (nüfus yoğunluğu) en yüksek olan sahadır.

5. Kırsal alanlardaki meskenlerin birbirine uzak ve dağınık yerleşme modeli gösterdiği, aynı zamanda kırsal nüfus oranının hala belirgin seviyede kaldığı bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Karadeniz Bölgesi ✓

Karadeniz Bölgesi'nde, özellikle Doğu Karadeniz bölümünde, arazinin sarp engebeliliği ve su kaynaklarının bolluğu evlerin dağınık kurulmasına yol açmıştır. Coğrafi yapı nedeniyle kırsal yerleşme karakteri baskındır.

6. Geniş bir yüzölçümüne sahip olmasına rağmen sarp dağlık alanlar, engebeli topografya ve sert iklim koşulları sebebiyle nüfus yoğunluğunun en düşük kaldığı bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) Marmara Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin yüzölçümü en büyük bölgesi olmasına karşın olumsuz iklim şartları, tarım alanlarının azlığı ve engebeden dolayı çok az nüfus barındırır. Bu yüzden aritmetik nüfus yoğunluğu en az olan bölgemizdir.

7. Türkiye'de kalıcı olarak yoğun göç dalgaları çeken cazibe merkezi iller, genel olarak aşağıdaki özelliklerin hangisine sahiptir?

• A) Tarım alanlarının geniş olmasına
• B) Eğitim seviyesinin düşük olmasına
• C) Yer altı kaynaklarının rezerv çeşitliliğine
• D) Sanayi, ticaret ve hizmet sektörünün gelişmiş olmasına ✓

Net göç hızı pozitif olan iller iş imkanlarının, geniş iş kollarının, sanayi yatırımlarının ve buna bağlı gelişen ticaret-hizmet ağlarının kalbi durumundaki gelişmiş merkezlerdir.

8. İl ve ilçe merkezlerinde yaşayan insan sayısının toplam nüfusa oranını ifade eden 'şehirleşme (kentleşme) oranının' en yüksek seviyede olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) Ege Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi, endüstriyel istihdamın ve büyük metropol ilçelerinin yaygınlığına bağlı olarak kentli nüfus oranının en yüksek, köylerde yaşayan insan oranının ise en düşük olduğu bölgedir.

9. İstihdam yetersizliği, tarım topraklarının miras yoluyla parçalanması ve sosyo-ekonomik nedenlerle dışarıya en çok göç veren coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi, coğrafi engellerin yatırımları sınırlandırması ve kış şartlarının ağırlığı gibi nedenlerle iş sahalarının en az geliştiği ve buna bağlı olarak batı illerine en çok kalıcı göç veren bölgedir.

10. Türkiye genelinde nüfusun mekansal olarak dengesiz dağılmasında rol oynayan en temel beşeri (insani) faktör aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İklim şartları
• B) Ekonomik faaliyetler ✓
• C) Coğrafi konum
• D) Turizm potansiyeli

Nüfusun dağılışındaki en belirleyici beşeri etken fabrika kurulumları, ticaret ağları, bankacılık ve lojistik gibi ekonomik faaliyet alanlarının belirli bölgelerde (özellikle kıyı kuşaklarında) toplanmasıdır.

11. Türkiye'de özellikle cumhuriyet sonrasındaki dönemlerde kırsal alanlardan şehirlere doğru yaşanan iç göç dalgalarının en önemli ekonomik tetikleyicisi hangisidir?

• A) Doğal afetler
• B) Tarımda makineleşme ve işsizlik ✓
• C) Eğitim imkanlarının artması
• D) Kan davaları ve güvenlik

Kırsal alanda traktör ve biçerdöver gibi makinelerin kullanımının yaygınlaşması, insan gücüne olan talebi azaltarak gizli ve açık işsizliğe yol açmış, bu da büyük kentlere göçü hızlandıran en büyük ekonomik motor olmuştur.

12. Kilometrekare başına düşen insan sayısının en yoğun olduğu, ulaştırma koridorlarının kesiştiği bölgemiz hangisidir?

• A) Akdeniz Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi, Asya ve Avrupa'yı bağlayan köprü konumu, limanları ve devasa endüstriyel iş sahaları sayesinde Türkiye nüfusunun üçte birine yakınını barındırarak nüfus yoğunluğunda liderdir.

13. TÜİK'in güncel nüfus verilerine göre, toplam yüzölçümüne kıyasla barındırdığı insan sayısı en az olan, yani 'aritmetik nüfus yoğunluğu en düşük' ilimiz hangisidir?

• A) Bayburt
• B) Ardahan
• C) Gümüşhane
• D) Tunceli ✓

Türkiye'de kilometrekareye düşen insan sayısının (aritmetik nüfus yoğunluğu) en az olduğu şehir Tunceli'dir. İl genelinde kilometrekareye yaklaşık 11-12 kişi düşmektedir. Toplam nüfusu en az olan il ise Bayburt'tur, ikisi karıştırılmamalıdır.

14. Türkiye'de imalat sanayisi, organize sanayi bölgeleri ve endüstriyel üretimin en yoğun kümelendiği coğrafi bölge hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi (özellikle Kocaeli, İstanbul, Bursa, Yalova hattı), Türkiye'deki toplam sanayi üretiminin ve fabrika iş gücünün ezici çoğunluğunu bünyesinde barındırmaktadır.

15. Yaz sezonunda kıyı turizminin ve otelcilik faaliyetlerinin canlanmasına bağlı olarak yaşanan mevsimlik işçi göçü, en belirgin şekilde aşağıdaki bölgelerimizin hangisinde nüfus dalgalanması yaratır?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Yaz aylarında deniz turizminin açılmasıyla Antalya, Muğla gibi kıyı kuşağındaki merkezler hizmet sektöründe çalışacak binlerce mevsimlik işçiyi çeker. Bu durum Akdeniz ve Güney Ege kıyılarında belirgin bir geçici nüfus patlamasına neden olur.

16. Türkiye'deki göç hareketlerinin demografik yapısı incelendiğinde, üniversite eğitimi veya ilk iş istihdamı amacıyla en fazla göç eden aktif yaş grubu hangisidir?

• A) 0-14 yaş
• B) 40-50 yaş arası
• C) 15-24 yaş ✓
• D) 55 yaş ve üstü

Eğitim hayatının üniversite aşaması ve genç iş gücü piyasasına katılım dinamikleri nedeniyle Türkiye'de göç eden nüfusun ezici çoğunluğu 15-24 ve devamındaki dinamik genç-yetişkin yaş grubunda toplanmaktadır.

17. Kentleşme süreçlerinin tamamlanma düzeyi göz önüne alındığında, toplam nüfusu içinde köy ve belde gibi kırsal alanlarda yaşayanların oranının en az olduğu bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi'nde nüfusun %90'ından fazlası il ve ilçe merkezlerinde (kentlerde) yaşar. Tarım dışı sektörler egemen olduğu için kırsal nüfus payı oransal olarak Türkiye'nin en düşüğüdür.

18. Son yıllarda aldığı yoğun iç ve dış göçlerle nüfusu birçok büyük şehri geride bırakan, Türkiye'nin en kalabalık (nüfusu en yüksek) ilçesi hangisidir?

• A) Çankaya
• B) Esenyurt ✓
• C) Şişli
• D) Seyhan

İstanbul sınırları içerisinde yer alan Esenyurt ilçesi, 1 milyona yaklaşan devasa nüfusuyla Türkiye'nin en kalabalık ve en çok nüfus barındıran idari ilçesi ünvanına sahiptir.

19. Türkiye'de planlı kalkınma dönemlerinin ivme kazanması, şehirlerdeki sanayi yatırımlarının yoğunlaşması ve gecekondulaşma süreçleriyle birlikte, kırdan kente olan iç göç hareketlerinin en yüksek kitlesel hacme ulaştığı tarihi dönem hangisidir?

• A) 1923-1940
• B) 1940-1950
• C) 2010-2026
• D) 1960-1980 ✓

Türkiye'de kentleşme adımları 1950'lerde traktör kullanımının artmasıyla başlasa da, iç göçün planlı kalkınma dönemleriyle birleşerek en radikal, organize ve kitlesel boyutlara ulaştığı dönem 1960-1980 yılları arasıdır. Bu dönemde büyük kentlerdeki sanayi üretimi ve iş gücü talebi kırsal nüfusu devasa dalgalar halinde şehirlere çekmiştir.

20. Türkiye fiziki haritası ve nüfus haritası çakıştırıldığında, yerleşilebilir alanların dağılışını sınırlandıran en temel doğal (fiziki) faktör hangisidir?

• A) Toprak verimliliği
• B) Yükselti ve Yer Şekilleri ✓
• C) Su kaynakları
• D) Rüzgar yönleri

Türkiye'de dağların uzanışı, sarp eğim şartları ve ortalama yükselti (morfoloji), nüfusun dağılışını sınırlayan en güçlü doğal etkendir. Yükseltinin arttığı sarp alanlarda ekonomik faaliyetler zorlaştığı için nüfus seyrekleşir.

21. Doğu Karadeniz kırsalında evlerin tarlalara dağınık olarak serpildiği 'dağınık yerleşme' dokusunun egemen olmasını sağlayan fiziki gerekçeler hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Arazinin düz olması
• B) Arazinin engebeli ve su kaynaklarının bol olması ✓
• C) Su kaynaklarının kıt olması
• D) Bitki örtüsünün maki olması

Bölgede düzlük arazinin yok denecek kadar az olması evlerin uygun bulunan küçük yamaçlara dağınık yapılmasına yol açmıştır. Ayrıca her köşe başında su kaynağı (dere, pınar) olduğu için insanların tek bir su kuyusu etrafında toplanma zorunluluğu yoktur.

22. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'nun kırsal köylerinde evlerin birbirine çok yakın inşa edildiği 'toplu yerleşme' tipinin yaygın olmasının ana sebebi hangisidir?

• A) Arazinin çok engebeli olması
• B) Ormanların çok gür olması
• C) Kış turizminin gelişmesi
• D) Su kaynaklarının kıt ve arazinin düz olması ✓

Bu bölgelerde yarı kurak iklim nedeniyle su kaynakları son derece kısıtlıdır. Arazi düz olsa da insanlar su bulabildikleri sınırlı kaynakların, çeşmelerin veya kuyuların etrafında kümelenerek toplu köyler oluşturmuşlardır.

23. Demografik dönüşüm teorisine göre, Türkiye nüfusunun son yıllarda hızla 'yaşlanma' sürecine girdiğini kesin olarak kanıtlayan en net demografik gösterge hangisidir?

• A) Genç nüfus oranının artması
• B) Doğum oranlarının hızla yükselmesi
• C) Ortanca yaşın yükselmesi ✓
• D) Bebek ölüm hızının artması

Bir ülkenin nüfusunu yaş sıralamasına göre tam ortadan ikiye bölen yaşa ortanca (medyan) yaş denir. Doğum oranlarının düşmesi ve yaşlı nüfus payının artmasıyla Türkiye'de ortanca yaş sürekli tırmanmaktadır; bu da nüfusun yaşlandığının en net kanıtıdır.

24. Adana Çukurova, Ege'deki Gediz Ovası ve Doğu Karadeniz'deki Ordu-Giresun sahil şeridinin yaz aylarında kısa süreliğine çok yoğun göç dalgası çekmesinin ortak nedeni hangisidir?

• A) Mevsimlik tarım işçiliği ✓
• B) Kış turizmi
• C) Dini inanç turizmi
• D) Sanayi yatırımları

Bu tarım sahaları yaz ve erken sonbahar döneminde pamuk, fındık ve çapa/hasat işleri için ülkenin diğer bölgelerinden çok yoğun miktarda geçici mevsimlik tarım işçisi göçü çekmektedir.

25. Antalya, Muğla ve Aydın gibi güneybatı illerimizin toplam nüfus grafiğinde yaz aylarında görülen muazzam artış ve şişmenin temel nedeni hangisidir?

• A) Tarım
• B) Turizm faaliyetleri ✓
• C) Madencilik
• D) Hayvancılık

Bu iller, Akdeniz iklimi ve deniz turizminin sağladığı avantajlarla yaz aylarında milyonlarca yerli ve yabancı turistin yanı sıra turizm sektöründe çalışacak personeli de çekerek geçici nüfus artışı yaşarlar.