Türkiye'nin Coğrafi Konumu 1

1. Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran ve Karadeniz'i açık denizlere bağlayan su yolları aşağıdakilerden hangileridir?

• A) Babülmendep ve Hürmüz
• B) Cebelitarık ve Süveyş
• C) Süveyş ve Panama
• D) İstanbul ve Çanakkale ✓

İstanbul ve Çanakkale boğazları, Karadeniz havzasındaki ülkelerin açık denizlere ulaşmasını sağlayan tek doğal yoldur. Küresel ticaretteki bu kilit rol ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin sağladığı yetkiler Türkiye'ye büyük bir stratejik güç katmaktadır.

2. Ülkemizin doğu sınır komşuları arasında yer alan ikili aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Suriye ve Gürcistan
• B) İran ve Ermenistan ✓
• C) Gürcistan ve Irak
• D) Azerbaycan (Nahçıvan) ve Suriye

Türkiye'nin doğu sınır hattında İran ve Ermenistan yer alır. Bu sınır bölgesi hem Kafkaslar hem de Orta Doğu ile olan bağlantılar açısından bölgesel siyasette önemli bir konuma sahiptir.

3. Türkiye'nin toprak bütünlüğü göz önüne alındığında, yüzölçümünün ezici bir çoğunluğu hangi kıta sınırları dahilindedir?

• A) Afrika
• B) Avrupa
• C) Asya ✓
• D) Güney Amerika

Türkiye topraklarının yaklaşık %97'lik kısmı Asya (Anadolu) kıtasında, yaklaşık %3'lük küçük bir kısmı ise Avrupa (Trakya) kıtasında yer alır. Bu durum ülkeye kıtalararası bir köprü niteliği kazandırır.

4. Türkiye sınırlarının ulaştığı en güney nokta aşağıdaki şehirlerimizden hangisinde yer almaktadır?

• A) Mersin
• B) Adana
• C) Şanlıurfa
• D) Hatay ✓

Türkiye'nin coğrafi olarak en güney ucu Hatay ilinin Yayladağı ilçesine bağlı Topraktutan (Beysun) köyüdür. Burası ülkemizin 36° kuzey enlemi üzerindeki sınır çizgisini oluşturur.

5. Adalar da dahil edildiğinde, Türkiye topraklarının coğrafi olarak ulaştığı en batı uç nokta aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çanakkale - Avlaka Burnu ✓
• B) İzmir - Karaburun
• C) Çanakkale - Bababurnu
• D) Iğdır - Dilucu

Türkiye'nin en batı noktası Gökçeada üzerinde bulunan Avlaka Burnu'dur. Anadolu yarımadasının (anakaranın) en batı noktası olan Bababurnu ile karıştırılmamalıdır. Ülke sınırları bir bütün olarak değerlendirildiğinde adalar da dahil edilir ve en batı uç Avlaka Burnu olur.

6. Türkiye'nin kuzeydoğu yönündeki kara sınırında komşuluk ilişkisi kurduğu ülke hangisidir?

• A) Irak
• B) Ermenistan
• C) Gürcistan ✓
• D) İran

Türkiye'nin kuzeydoğusunda, Karadeniz kıyısından başlayarak devam eden sınır hattımız Gürcistan ile olan sınırımızı oluşturur.

7. Türkiye'nin dünya üzerindeki mutlak konumunu belirleyen paralel ve meridyen koordinatları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

• A) 36°-42°K paralelleri ve 26°-45°D meridyenleri ✓
• B) 26°-45°K paralelleri ve 36°-42°D meridyenleri
• C) 30°-40°K paralelleri ve 20°-40°D meridyenleri
• D) 36°-42°G paralelleri ve 26°-45°B meridyenleri

Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de 36°-42° kuzey paralelleri ile Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu koordinatlar ülkemizin Orta Kuşak'ta bulunmasını sağlar.

8. Ülkemizin fiziki coğrafyasında yer alan en yüksek dağ kütlesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Erciyes
• B) Ağrı Dağı ✓
• C) Kaçkar Dağı
• D) Süphan Dağı

Türkiye'nin ve aynı zamanda Avrupa'nın en yüksek zirvelerinden biri olan Ağrı Dağı, 5137 metrelik yükseltisiyle ülkenin en yüksek noktasıdır.

9. Aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisi Türkiye'nin mutlak (matematik) konumuyla açıklanamaz?

• A) Kuzey kökenli hava kütlelerinin sıcaklığı düşürücü etki yapması
• B) Yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
• C) Aynı gün içinde farklı bölgelerde farklı mevsim şartlarının görülmesi ✓
• D) Doğu ve batı uçları arasında 76 dakikalık yerel saat farkı bulunması

Rüzgarların sıcaklığa etkisi (enlem), dağların güney yamaçlarının sıcak olması (bakı) ve boylam farkından doğan zaman farkı mutlak konumla ilgilidir. Ancak 'aynı anda' ya da 'aynı gün içinde' farklı mevsim özelliklerinin yaşanması, kısa mesafede değişen yer şekilleri ve yükseltiyle alakalı olup göreceli (özel) konumun bir sonucudur.

10. Türkiye'nin sahip olduğu enlem dereceleri göz önüne alındığında, aşağıdaki paralellerden hangisi ülke topraklarımızın tamamen dışında kalır?

• A) 40° Kuzey
• B) 39° Kuzey
• C) 41° Kuzey
• D) 43° Kuzey ✓

Türkiye 36° ile 42° Kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. 43° Kuzey enlemi, ülkemizin en kuzey sınırının da ötesinde yer aldığı için topraklarımızdan geçmez.

11. Güneşin en erken doğduğu ve yerel saatin en ileri olduğu Türkiye coğrafyasındaki en doğu nokta hangi ilimizin sınırları içindedir?

• A) Iğdır ✓
• B) Van
• C) Kars
• D) Hakkari

Türkiye'nin en doğu ucu Iğdır ilinde yer alan Dilucu bölgesidir. Haritada güneydoğu köşede yer aldığı için Hakkari sıklıkla karıştırılsa da boylam derecesi olarak Iğdır daha doğudadır ve 45° Doğu meridyenine en yakın merkezdir.

12. Türkiye'nin bir yarımada özelliği kazanmasını sağlayan ve etrafını çevreleyen denizler hangi seçenekte doğru sıralanmıştır?

• A) Hazar, Kızıldeniz, Akdeniz
• B) Karadeniz, Akdeniz, Marmara
• C) Ege, Marmara, Akdeniz
• D) Karadeniz, Ege, Akdeniz ✓

Türkiye; kuzeyinde Karadeniz, batısında Ege Denizi ve güneyinde Akdeniz ile çevrili bir yarımada ülkesidir. Bu denizlerin oluşturduğu geniş kıyı şeridi turizm, lojistik ve balıkçılık gibi alanlarda büyük bir göreceli konum avantajı sunar. Marmara ise bir iç denizdir.

13. Türkiye'nin İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın batısında, yani Avrupa kıtasında kalan toprak parçasına ne ad verilir?

• A) Anadolu
• B) Balkanlar
• C) Trakya ✓
• D) Marmara

Türkiye'nin Avrupa kıtasında yer alan coğrafi bölgesine Trakya veya Doğu Trakya ismi verilir. Bu bölge Balkanlar ile olan kara bağlantımızı sağlar.

14. Türkiye'nin sınır güvenliği ve diplomatik ilişkilerinde önemli yer tutan kara sınırları içinde, en uzun hat oluşturduğumuz komşumuz hangisidir?

• A) İran
• B) Suriye ✓
• C) Irak
• D) Yunanistan

Türkiye'nin en uzun kara sınırı yaklaşık 911 km ile Suriye sınırıdır. En kısa sınırımız ise Nahçıvan (Azerbaycan) ile olan yaklaşık 18 kilometrelik hat oluşturur.

15. Ülkemizin batı yönündeki Trakya topraklarında sınır komşusu olduğumuz ülkeler hangi seçenekte birlikte verilmiştir?

• A) Bulgaristan ve Romanya
• B) Bulgaristan ve Yunanistan ✓
• C) Sadece Yunanistan
• D) Bulgaristan ve Makedonya

Türkiye'nin batıdaki sınır kapılarının açıldığı ve kara sınırı paylaştığı iki Avrupa ülkesi Bulgaristan ve Yunanistan'dır.

16. Türkiye'nin mevcut sınır hatları değerlendirildiğinde, çok uzun süredir büyük bir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelen en eski kara sınırı hangi ülkeyle olan sınırdır?

• A) İran ✓
• B) Irak
• C) Suriye
• D) Bulgaristan

1639 yılında Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması'yla çizilen hat, bugünkü Türkiye-İran sınırının temelini oluşturur ve ülkemizin en eski, en istikrarlı sınır çizgisidir.

17. Türkiye'nin coğrafi konumunun küresel ölçekte jeopolitik bir güç odağı olmasını sağlayan temel unsur hangisidir?

• A) Zengin maden yataklarına sahip olması
• B) Asya ve Avrupa kıtalarını birleştirmesi ✓
• C) Üç tarafının denizlerle çevrili olması
• D) Yüksek dağlara sahip olması

Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında doğal bir geçiş koridoru ve enerji nakil hattı konumundadır. Bu köprü konumu, tarih boyunca ve günümüzde ülkeye çok yüksek küresel stratejik değer kazandırmıştır.

18. Türkiye'nin göreceli konumu incelendiğinde, uluslararası ilişkilerde ve jeopolitik arenada ülkemize en büyük avantajı sağlayan durum aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Zengin akarsu ve göl kaynaklarına sahip olması
• B) Asya ve Avrupa kıtaları arasında doğal bir köprü olması ✓
• C) Ortalama yükseltisinin ve engebesinin fazla olması
• D) Orta kuşakta yer alması

Doğu ile Batı, Asya ile Avrupa arasında bir kavşak noktası ve köprü olmak Türkiye'nin göreceli konumunun en stratejik sonucudur. İklim ve engebe de göreceli konumla ilgilidir ancak jeopolitik ağırlığı kıtalararası konum kadar yüksek değildir. Orta kuşakta yer almak ise mutlak konumun bir sonucudur.

19. Türkiye'nin güney sınır şeridinde komşuluk ilişkisi yürüttüğü ülkeler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

• A) İran ve Irak
• B) Suriye ve İran
• C) Suriye ve Ermenistan
• D) Irak ve Suriye ✓

Türkiye'nin güney ve güneydoğu sınır hattı boyunca uzanan kara komşuları Irak ve Suriye'dir.

20. Aşağıda verilen coğrafi durumlardan hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konum özellikleri ile doğrudan ilişkilidir?

• A) Kuzeyden esen rüzgarların hava sıcaklığını düşürmesi
• B) Grup ve tan sürelerinin güneyden kuzeye uzaması
• C) Kısa mesafelerde iklim ve bitki örtüsünün belirgin şekilde değişmesi ✓
• D) Dağların güney yamaçlarının kuzey yamaçlarına göre daha sıcak olması

Rüzgarların yönü (enlem), ortak saat (boylam) ve bakı etkisi (Yarım küre/enlem) mutlak konuma bağlıdır. Ancak Türkiye'de yer şekillerinin kısa mesafede çok engebeli ve dağlık olması, iklim ve bitki örtüsünün de hızla değişmesine yol açar; bu durum tamamen göreceli (özel) konumla açıklanır.

21. Dünyanın şeklinden dolayı meridyenlerin arası kutuplara doğru yaklaştıkça daralır. Bu kurala göre, aşağıdaki koordinat aralıklarının hangisinde iki paralel arasındaki iz düşüm alan en dardır?

• A) 37° Kuzey - 38° Kuzey
• B) 41° Kuzey - 42° Kuzey ✓
• C) 38° Kuzey - 39° Kuzey
• D) 40° Kuzey - 41° Kuzey

İki paralel arasında kalan alanın doğu-batı sınırlarını MERİDYENLER çizer. Dünyanın küresel şeklinden dolayı meridyenler kutuplara yaklaştıkça daralır. Bu yüzden kutba en yakın olan (enlemi en büyük olan) paraleller arasındaki alan en dardır. 💡 Seçeneklerde kutba en yakın (enlemi en yüksek) paralel aralığı 41°-42° Kuzey olduğu için alan en dardır.

22. Ülkemizin sınırları içerisinde yer alan su kütleleri düşünüldüğünde, yüzölçümü bakımından en büyük gölümüz hangisidir?

• A) Tuz Gölü
• B) Beyşehir Gölü
• C) Çıldır Gölü
• D) Van Gölü ✓

Van Gölü, Türkiye'nin yüzölçümü en büyük gölü olma ünvanına sahiptir. Oluşumu bakımından karma yapılı (tektonik-volkanik set) olan bu göl, sularının sodalı yapısıyla da bilinir.

23. Türkiye'nin coğrafi olarak sınırlarının ulaştığı en kuzey nokta hangi şehrimizin sınırları dahilindedir?

• A) Sinop ✓
• B) Kırklareli
• C) Rize
• D) Artvin

Türkiye'nin en kuzey ucu Sinop ilinde yer alan İnceburun'dur. Burası ülkemizin 42° kuzey paralelindeki en üst sınır sınır noktasıdır.

24. Aşağıdaki fiziki coğrafya özelliklerinden hangisi Türkiye'nin mutlak (matematiksel) konumunun bir neticesi değildir?

• A) Dört mevsimin belirgin yaşanması
• B) Yükseltinin batıdan doğuya artması ✓
• C) Güneş ışınlarının hiçbir zaman dik açıyla gelmemesi
• D) Akdeniz iklim kuşağında yer alması

Mevsimlerin belirginliği, Akdeniz iklim kuşağı ve kuzeye doğru sıcaklık azalması enlem dereceleriyle (mutlak konum) ilgilidir. Fakat Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe dağların ve arazinin genel olarak yükselmesi yer şekilleriyle, yani göreceli konumla ilgilidir.

25. Türkiye'nin denizlerindeki egemenlik alanları içinde yer alan en büyük ada coğrafyası aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bozcaada
• B) Marmara Adası
• C) Gökçeada ✓
• D) Cunda Adası

Ege Denizi'nin kuzeyinde yer alan Gökçeada (eski adıyla İmroz), yüzölçümü bakımından Türkiye'nin en büyük adası konumundadır.