Tarım 2

1. Türkiye'de tarım topraklarının miras hukuku nedeniyle nesiller boyu sürekli parçalara ayrılarak küçülmesi, tarım ekonomisinde öncelikle hangi temel yapısal soruna yol açar?

• A) Birim alandan alınan toplam verimin tırmanmasına
• B) Verimliliğin düşmesi ve makineleşmenin zorlaşması ✓
• C) Toprağın sulama ve gübre ihtiyacının ortadan kalkmasına
• D) Kentsel alanlardan kırsala doğru göç hareketlerinin başlamasına

Arazilerin parsellere bölünerek aşırı küçülmesi, traktör ve biçerdöver gibi modern tarım makinelerinin verimli kullanılmasını engeller, sınır kayıplarına yol açar ve tarımın ticari karlılığını ciddi oranda düşürür.

2. Fizyolojik olarak don olaylarına karşı aşırı hassas olan ve gelişim döneminde mutlak kış ılıklığı talep eden mandalina, portakal ve limon gibi narenciye (turunçgil) ürünlerinin üretimi en çok hangi bölgede yoğunlaşmıştır?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi ✓
• D) Marmara Bölgesi

Turunçgiller, kış sıcaklıklarının sıfırın altına nadiren indiği alanlarda ekonomik değer kazanır. Türkiye'de bu iklimsel konforu en kararlı şekilde sunan saha Akdeniz kıyı kuşağı ile Güney Ege kıyılarıdır.

3. Tarım alanlarının geniş düzlükler halinde uzandığı ve morfolojik engellerin az olduğu sahalarda tarımsal nüfus yoğunluğu düşük çıkmaktadır. Buna göre, arazi yapısının düzlüğü ve geniş parsel büyüklükleri dikkate alındığında, aşağıdaki illerin hangisinde tarımsal nüfus yoğunluğunun en düşük olması beklenir?

• A) Artvin
• B) Konya ✓
• C) Tunceli
• D) Rize

Tarımsal nüfus yoğunluğu hesaplanırken toplam tarım alanları payda kısmında yer alır. Konya Ovası, Türkiye'nin en geniş düz ve yekpare tarım arazilerine sahip olduğu için payda büyür ve bu yoğunluk oldukça düşük hesaplanır.

4. 1960-1970 yılları arasındaki tarihi kesitte, Türkiye coğrafyasından başta Almanya olmak üzere Avrupa ülkelerine doğru yaşanan çok yoğun ve kitlesel göç hareketlerinin asıl nedeni hangisidir?

• A) Doğal afet sığınmacılığı
• B) Akademik lisans eğitimi
• C) Siyasi mübadele kararları
• D) İş gücü talebi ✓

İkinci Dünya Savaşı sonrasında endüstriyel büyümeye geçen Avrupa ülkelerinin fabrikalarda ve inşaat sektöründe çalıştırmak üzere ilan ettiği resmi işçi alımları, Türkiye'den Avrupa'ya dönemsel ve kalıcı çok gür bir iş gücü göçü akını başlatmıştır.

5. Hava şartlarının ve yıllık yağış miktarının tarımsal üretime doğrudan yön verdiği, birim alandan alınan verimin düşük olduğu ve modern girdilerin (ilaç, gübre, sulama) kullanılmadığı geleneksel tarım metoduna ne ad verilir?

• A) Seracılık
• B) Ekstansif Tarım ✓
• C) Entansif Tarım
• D) Topraksız tarım

Ekstansif (kaba/yaygın) tarımda üretim tamamen doğanın insafına bağlıdır. Yağışlı yıllarda rekolte tırmanırken, kurak yıllarda üretim dip yapar; yani iklime bağımlılık ve dalgalanma çok yüksek düzeydedir.

6. Türkiye'de tahıl hasat dönemlerinin enlem ve yükselti basamaklarına göre şehirden şehre değişmesi nedeniyle biçerdöverler tüm yaz boyunca Anadolu'yu kat eder. Buna göre, aşağıdaki illerin hangisinde buğday hasat zamanı sıcaklık yetersizliği ve geç olgunlaşma nedeniyle en son (en geç) gerçekleşir?

• A) Adana
• B) Konya
• C) Yozgat
• D) Sivas ✓

Seçeneklerdeki iller arasında ortalama yükseltisi en fazla olan ve kış şartlarının en uzun sürdüğü merkez Sivas'tır. Yaz sıcaklıkları geç başladığı için buğdayın başak verip olgunlaşması ve hasat edilmesi en son burada yapılır.

7. Geçmiş yıllarda İç Anadolu Bölgesi'nde, özellikle Kızılırmak nehir yatağı çevresindeki arazilerde sulama kanalları geliştirilerek pamuk üretimi denenmiş ancak tarımsal başarı elde edilememiştir. Bu denemenin başarısızlıkla sonuçlanmasının altındaki temel iklimsel engel hangisidir?

• A) Hasat döneminin aşırı yağışlı geçmesi
• B) Makineli tarıma uygun arazi bulunmaması
• C) Yetişme dönemindeki sıcaklıkların yetersiz olması ✓
• D) Toprak katmanlarının killi yapı içermesi

Pamuk sadece su değil, aynı zamanda büyüme ve olgunlaşma döneminde çok yüksek bir yaz sıcaklığı ve güneşlenme talep eder. İç Anadolu'da yapay sulama sağlansa bile, enlem ve yükseltiden dolayı pamuğun istediği o ekstrem termik (sıcaklık) birikim sağlanamaz.

8. Tıbbi ilaç sanayisi ile eczacılıkta opioid hammadde kaynağı olan haşhaş bitkisinin Türkiye'deki üretimi ve coğrafi özellikleri hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri yanlıştır? I. Kaçak uyuşturucu riskine karşı üretimi tamamen devlet kontrolündedir. II. İklim seçiciliği nedeniyle sadece Afyonkarahisar il sınırlarında üretilir. III. Hasat edilen kapsüller Afyon Bolvadin Alkaloid Fabrikası'nda işlenir. IV. Hassas yapısı sebebiyle Ege Bölgesi dışındaki iklimlerde asla yetişemez.

• A) I ve II
• B) II ve III
• C) II ve IV ✓
• D) III ve IV

Haşhaş, devlet denetimindedir (I doğru) ve Bolvadin'deki fabrikada yasal olarak işlenir (III doğru). Ancak haşhaş iklim seçen nazlı bir bitki değildir; devlet izin verdiği müddetçe İç Anadolu ve Akdeniz'in birçok ilinde (Denizli, Konya, Burdur, Uşak vb.) yetiştirilebilir. Bu yüzden ekim alanının sınırlandırılması iklimsel değil, tamamen idari/yasal kararlara bağlıdır (II ve IV yanlıştır).

9. Yasal çerçevede yürütülen haşhaş tarımının en geniş ekim alanlarına sahip olduğu ve haşhaş kapsüllerinden morfin vb. ilaç hammaddesi üreten yegane fabrika tesisinin (Alkaloid Fabrikası) kurulu olduğu ilimiz hangisidir?

• A) Kütahya
• B) Afyonkarahisar ✓
• C) Denizli
• D) Eskişehir

Türkiye'de haşhaş tarımının ve buna bağlı yasal ilaç sanayi entegrasyonunun merkez üssü Afyonkarahisar'dır. Bolvadin ilçesindeki Alkaloid fabrikası bu tarımsal üretimin işlendiği stratejik tesistir.

10. Konya Havzası'nda son yıllarda ürün deseninin çeşitlenmesi ve kentin Türkiye toplam bitkisel üretim değerinde zirveye oynaması; I. Konya Ovası Projesi'nin (KOP) sulama yatırımlarının hayata geçmesi II. Yeraltı su kaynaklarının planlı ve kanallarla takviyeli yönetilmesi III. Geleneksel nadas alanlarının bölge genelinde yaygınlaştırılması olgularından hangileriyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) I ve III

Konya'daki tarımsal sıçramanın asıl mimarı Göksu Nehri'nin sularını Mavi Tünel ile ovaya bağlayan KOP projesidir (I ve II). Nadasın yaygınlaşması (III) tarımda ilkel ve verimi düşüren bir durumdur; sulamanın geldiği yerde nadas alanları tam aksine azalır.

11. Türkiye'de yarı kurak iklim kuşağının hakim olduğu iç bölgelerde tarımsal sulama ihtiyacı çok yüksek düzeydedir. Buna göre, konumları ve atmosferik nem rejimleri dikkate alındığında, aşağıdaki ovaların hangisinde yazlık yapay sulamaya duyulan ihtiyaç en az (en düşük) seviyededir?

• A) Amik Ovası
• B) Altınbaşak Ovası
• C) Çarşamba Ovası ✓
• D) Konya Ovası

Karadeniz kıyı kuşağında Yeşilırmak'ın oluşturduğu Çarşamba Ovası, her mevsim nemli ve yağışlı geçen Karadeniz iklim şartlarına sahiptir. Yaz aylarında dahi bulutluluk ve nem yüksek olduğundan sulama ihtiyacı en az olan ovadır.

12. Yaz aylarında çok yüksek sıcaklık, kuraklık ve kışın ise don olaylarından uzak ılıman ortamlar isteyen kurakçıl nitelikteki Antep Fıstığı üretimi en yoğun hangi coğrafi bölgemizden karşılanır?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) Ege Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) İç Anadolu Bölgesi

İsmini Gaziantep'ten almasına karşın günümüzde en büyük rekolte tonajına Şanlıurfa ovalarında ulaşan Antep Fıstığı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kurak kireçli topraklarına tam uyum sağlamış karakteristik bir üründür.

13. Bazı tarım ürünlerinin ekim alanlarının sınırları ve yıllık rekolte durumları, devlet eliyle yürütülen yapay sulama projelerinden (baraj, kanal vb.) tamamen bağımsız bir seyir izler. Buna göre; aşağıdaki ürün çiftlerinden hangisinin coğrafi yayılışı ve üretimi sulama projelerinden bağımsızdır?

• A) Şeker pancarı - Mısır
• B) Mısır - Fındık
• C) Şeker pancarı - Zeytin
• D) Fındık - Zeytin ✓

Şeker pancarı ve mısır, iç bölgelerde sulama kanalları olmadan yetişemez. Ancak fındık (Karadeniz'in her mevsim yağışlı iklimiyle) ve zeytin (Akdeniz'in doğal kış ılıklığıyla) tamamen doğal iklim şartlarına bağlı gelişim gösterir; sulama projeleriyle alanları genişlemez.

14. Yıllık toplam yağış miktarının yüksekliği, nem kararlılığı ve bulutlu gün sayısının fazlalığı dikkate alındığında, orman varlığı ve gürlüğü bakımından en zengin coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• C) Karadeniz Bölgesi ✓
• D) Ege Bölgesi

Karadeniz Bölgesi, Türkiye'deki toplam orman alanlarının %25'inden fazlasını tek başına barındırır. Her mevsim yağış alan iklim yapısı gür ve geniş orman kuşaklarının oluşmasını sağlayan ana faktördür.

15. Mavi Tünel vasıtasıyla Göksu nehir sularının Konya Havzası'na aktarılması (KOP) neticesinde, bölgedeki tarımsal faaliyetlerde köklü değişimler yaşanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu sulama projesinin bölge tarımına getirdiği değişimlerden biri olamaz?

• A) Tarımda iklim koşullarına bağımlılığın azalması
• B) Tarımsal ürün deseninin değişmesi
• C) Nadas uygulamasının yaygınlaşması ✓
• D) Üretimde gübreye duyulan ihtiyacın artması

Yapay sulama kanallarının ulaştığı tarım arazilerinde topraklar artık boş bırakılmadan her yıl kesintisiz ekilir. Dolayısıyla nadas uygulaması yaygınlaşmaz, tam aksine nadas alanları yok olma noktasına gelir.

16. Türkiye'de tarım toprakları; plansız sanayi yapılaşması, şiddetli rüzgâr erozyonu ve yanlış/aşırı sulamadan kaynaklanan taban suyu yükselmesi ve tuzlanma tehlikesi altındadır. Bu toprak tahribatı sorunlarının, aşağıdaki ova ve şehir eşleştirmelerinin hangisinde en yüksek düzeyde yaşanması beklenir?

• A) Konya ve Adana ✓
• B) Kars ve Bartın
• C) Trabzon ve Rize
• D) Muğla ve Artvin

Konya Havzası yarı kurak yapısı nedeniyle rüzgâr erozyonunu ve vahşi sulamadan kaynaklanan tuzlanma riskini en ağır yaşayan yerdir. Adana (Çukurova) ise hem devasa sanayi tesislerinin tarım arazilerini işgal etmesi hem de yoğun gübreleme/kimyasal kullanımıyla toprak kirliliğinin zirve yaptığı ilimizdir.

17. Gelişmiş tarım teknolojilerinin (damla sulama, kimyasal ve organik gübreleme, makineleşme, kaliteli tohum) kullanıldığı, doğa koşullarına bağımlılığın az ve birim alandan alınan verimin en yüksek olduğu modern tarım metoduna ne ad verilir?

• A) Entansif Tarım ✓
• B) Ekstansif Tarım
• C) Nadas Tarımı
• D) Kuru tarım metodu

Entansif (yoğun/intansif) tarım yönteminde amaç, dar bir toprak parçasından maksimum verimi ve karı elde etmektir. Türkiye'de seracılık alanları ile Çukurova ve Kıyı Ege ovalarında bu modern yöntem uygulanır.

18. Türkiye coğrafyası; iklim özellikleri ve toprak yapısı sayesinde fındık, kuru kayısı, kuru incir gibi bazı spesifik tarım ürünlerinin küresel üretim hacminde dünya birincisi (lideri) konumundadır. Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisi Türkiye'nin dünya üretim sıralamasında ilk basamakta (birinci) yer aldığı ürünlerden biri değildir?

• A) İncir
• B) Fındık
• C) Kayısı
• D) Çay ✓

Türkiye incir, fındık ve kayısıda tartışmasız dünya lideridir. Çay tarımında ise toplam tonajda dünya genelinde ilk 5-6 ülke arasında yer almasına karşın Çin ve Hindistan gibi devlerin gerisindedir, yani dünya birincisi değildir.

19. İklimsel ve coğrafi şartlardan tamamen bağımsız, kapalı ve entegre tesislerde yürütülen kümes hayvancılığı (tavukçuluk ve yumurta sanayisi) en yoğun hangi alanlarda gelişim göstermiştir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi sarp dağlarında
• B) İç Anadolu Bölgesi platolarında
• C) Büyük tüketim merkezlerine (metropollere) yakın sahalarda ✓
• D) Doğu Karadeniz Bölümü kıyı şeridinde

Kümes hayvancılığı kapalı modern tesislerde yapıldığı için iklimden etkilenmez. Bu faaliyet kolunun konumlanmasındaki asıl faktör, üretilen et ve yumurtanın hızla bozulmadan ulaştırılabileceği büyük nüfuslu (Marmara ve Ege gibi) şehir pazarlarına yakınlıktır.

20. Türkiye tarımında önemli bir endüstriyel hammadde ve yem bitkisi olan soya fasulyesi üretimiyle ilgili olarak verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur? I. En yüksek üretim payı ile Akdeniz kıyı kuşağında (Çukurova) yetiştirilir. II. Bitkisel sıvı yağ sanayisinde ve protein zenginliğiyle hayvan yemi olarak değerlendirilir. III. Narkotik içerikleri nedeniyle ekim alanları tamamen devlet tekelinde ve denetimindedir.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) II ve III

Soya fasulyesi, Türkiye'de en fazla Çukurova'da (Adana ve çevresi) ikinci ürün olarak ekilir, yağ ve yem sanayisinin kilit hammaddesidir (I ve II doğru). Ancak uyuşturucu veya keyif verici maddeler barındırmadığı için haşhaş veya kenevir gibi devletin güvenlik denetimine tabi değildir (III yanlış).

21. Tarım arazilerinin miras yoluyla küçük, şekilsiz ve birbirinden uzak parsellere bölünmesini önlemek amacıyla devlet tarafından yürütülen 'arazi toplulaştırma' hamleleri sonucunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

• A) Tarım etkinliklerinde zaman kaybının azalması
• B) Makine kullanımı konusunda verimliliğin artması
• C) Doğal meraların ve hayvan otlak alanlarının genişlemesi ✓
• D) Tarımsal üretimin daha düzenli hale gelmesi

Arazi toplulaştırması, dağınık tarım tarlalarının tek bir merkezde birleştirilmesi ve yollarının açılması işlemidir. Bu işlem makineleşmeyi ve tarla verimini artırır; ancak hayvancılık yapılan doğal otlak ve meraların yüzölçümünü genişletmez.

22. İç Anadolu Bölgesi'nin güney ve orta kesimlerini kapsayan devasa Konya Ovası Projesi'nin (KOP) temel kuruluş felsefesi ve makro amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mera hayvancılığını geliştirmek
• B) Bölge genelinde ağır sanayi yatırımlarını teşvik etmek
• C) İç Anadolu'nun kronik kuraklık ve sulama sorununu çözmek ✓
• D) Bölgedeki inanç turizmi kapasitesini artırmak

KOP, Türkiye'nin en az yağış alan tahıl ambarı Konya Havzası'ndaki su yetersizliğini, çevre havzalardan (özellikle Göksu Nehri'nden) su taşıyarak çözmeyi hedefleyen devasa bir hidrografik kalkınma projesidir.

23. Kurak ve yarı kurak tarım alanlarında su israfını, buharlaşmayı ve toprağın çoraklaşmasını engellemek amacıyla, suyun borularla doğrudan bitki kök sistemine sızdırıldığı en modern sulama tekniği hangisidir?

• A) Vahşi (Salma) Sulama
• B) Damla Sulama ✓
• C) Nadas yöntemi
• D) Karık sulama modeli

Damla sulama sistemi, suyun buharlaşma kayıplarını sıfıra yaklaştıran, bitkinin tam ihtiyacı kadar suyu köke veren, tuzlanmayı engelleyen en tasarruflu ve verimli çağdaş sulama metodudur.

24. TÜİK’in bitkisel üretim istatistikleri incelendiğinde; patates ekim alanlarının genişliği ve yıllık toplam üretim tonajı bakımından Türkiye birincisi olan ilimiz hangisidir?

• A) Niğde
• B) İzmir
• C) Kayseri ✓
• D) Erzurum

Geleneksel olarak patates üretiminde Niğde ilk akla gelen şehir olsa da, son yıllardaki tarımsal üretim verilerine göre Kayseri, patates üretim tonajında Türkiye'de ilk sıraya yerleşmiştir. Kayseri'yi sırasıyla Niğde ve Konya izler.

25. Türkiye'de kış aylarında yürütülen seracılık (örtü altı tarımı) faaliyetlerinin çok büyük bir oranla Akdeniz kıyı kuşağında kümelenerek gelişmesinin temel coğrafi gerekçesi hangisidir?

• A) Toprak yapısının çok verimli olması
• B) Kış ılıklığının ısıtma maliyetlerini düşürmesi ✓
• C) Sulama imkanlarının diğer bölgelere göre fazla olması
• D) Yaz kuraklığının belirgin olması

Seracılıkta en büyük maliyet kalemi kış aylarında naylon/cam altındaki havayı sıcak tutmaktır. Akdeniz kıyılarında kışlar çok ılık geçtiğinden yapay ısıtma (kömür/soba) masrafı minimumda kalır ve bu durum bölgeye devasa bir rekabet avantajı sağlar.