Sanayi ve Endüstri 1

1. Türkiye'de binek araç imalatı, yedek parça tedarik zinciri ve yan sanayinin en gelişmiş olduğu otomotiv üssü şehrimiz hangisidir?

• A) Ankara
• B) Kocaeli
• C) Kayseri
• D) Bursa ✓

Bursa, küresel otomotiv devlerinin ana fabrikalarına, organize sanayi bölgelerine ve güçlü bir yan sanayi kümelenmesine ev sahipliği yaparak Türkiye'nin otomotiv kalbi konumundadır.

2. Tekstil, dokuma, iplik ve buna bağlı boyahane komplekslerinin sektörel olarak en yoğun kümelendiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi ✓
• B) Ege Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi, özellikle İstanbul konfeksiyon pazarı, Bursa ipek/sentetik dokuması ve Tekirdağ Çorlu hattındaki tekstil fabrikalarıyla bu sanayi kolunun merkez üssüdür.

3. Cumhuriyet tarihinin ilk ağır sanayi hamlesi olan, demir cevherini eritmek için taş kömürüne (enerji kaynağına yakınlık) göre konumlandırılan tesis hangisidir?

• A) İzmir
• B) Kocaeli
• C) Karabük ✓
• D) Samsun

Karabük Demir-Çelik Fabrikası (KARDEMİR), hammadde olan demir Sivas'tan gelse bile, Zonguldak havzasından çıkarılan yüksek kalorili taş kömürüne yakın kurulmuştur (enerji kaynağına yakınlık).

4. Zengin kaolin ve kil yataklarına (hammaddeye yakınlık) bağlı olarak çini, porselen ve seramik endüstrisinin gelişim gösterdiği öncü kenti hangisidir?

• A) Bilecik
• B) Eskişehir
• C) Trabzon
• D) Kütahya ✓

Kütahya, jeolojik altyapısının sunduğu kaliteli hammadde yatakları sayesinde geleneksel çini sanatının ve modern porselen/seramik endüstrisinin küresel bir markası haline gelmiştir.

5. Milli savunma stratejileri kapsamında askeri havacılık, radar, elektronik ve mühimmat sanayi tesislerinin (ASELSAN, TUSAŞ) en yoğun kümelendiği idari merkezimiz hangisidir?

• A) Ankara ✓
• B) İstanbul
• C) Eskişehir
• D) Antalya

Ankara, güvenlik ve idari koruma kriterlerinin yanı sıra teknik üniversite altyapısıyla TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN ve HAVELSAN gibi nükleer ve savunma sanayi devlerinin merkezidir.

6. Bir sanayi tesisinin yer seçiminde hammaddenin çabuk bozulabilir olması, fabrikanın doğrudan hammadde kaynağının yanına kurulmasını zorunlu kılar. Buna göre, aşağıdaki sanayi kollarından hangisinde kurulu üretim tesislerinin tamamında 'hammaddeye yakınlık' birincil zorunlu koşuldur?

• A) Tekstil ve Konfeksiyon Sanayisi
• B) Petrokimya Endüstrisi
• C) Otomotiv ve Yan Sanayi
• D) Şeker Pancarı ve Çay Sanayisi ✓

Şeker pancarı tarladan söküldükten sonra hızla kararmaya ve şeker oranını kaybetmeye başlar; çay yaprakları ise toplandıktan sonra birkaç saat içinde fermente olup bozulur. Bu nedenle bu iki sanayi kolunun tesisleri doğrudan hammadde sahasına kurulmak zorundadır.

7. Türkiye'de un ve unlu mamuller endüstrisi, diğer birçok ağır sanayi kolunun aksine ülke geneline (neredeyse tüm illere) son derece dengeli ve yaygın bir şekilde dağılmıştır. Bu sanayi kolunun coğrafi dağılışındaki bu yaygınlığın temel gerekçesi hangisidir?

• A) Yüksek teknoloji transferinin gerekmesi
• B) Uluslararası sermaye yatırımlarının baskısı
• C) Hammadde alanlarının yaygınlığı ve temel tüketim talebi ✓
• D) Sadece kıyı bölgelerinde işletilebilmesi

Buğday ziraatının Türkiye iklim şartlarında (karasal iklim bölgelerinde) çok yaygın yapılması hammaddenin her yerde bulunmasını sağlar. Ayrıca ekmek ve unlu mamuller temel bir tüketim maddesi olduğundan her il kendi pazar talebini karşılamak üzere bu tesislere sahiptir.

8. Türkiye'de pamuk üretimi yapılmamasına rağmen, gelişmiş liman imkanları, geniş hinterlandı, iş gücü potansiyeli ve pazarlama kolaylığı (ulaşım ve pazar) nedeniyle tekstil ve dokuma sanayisinde devasa bir hacme ulaşan kıyı merkezimiz hangisidir?

• A) Aydın
• B) Adana
• C) Şanlıurfa
• D) İstanbul ✓

Aydın, Adana ve Şanlıurfa pamuk üretim sahalarıdır (hammaddeye yakınlık). İstanbul'da ise pamuk tarımı yapılmaz; ancak kentin devasa tüketim pazarı olması, moda-finans merkezi olması ve küresel liman lojistiği, pamuklu dokuma sanayisinde burayı Türkiye'nin lideri yapmıştır.

9. Türkiye'nin en büyük sanayi hamlelerinden olan kağıt fabrikalarının (SEKA) yer seçiminde ve işletilmesinde en önemli kriter su ve orman varlığıdır. Buna göre, aşağıdaki merkezlerin hangisinde su ve hammadde kısıtlılığı nedeniyle bir kâğıt fabrikasının bulunması coğrafi olarak beklenmez?

• A) Giresun (Aksu)
• B) Muğla (Dalaman)
• C) Şanlıurfa (Harran) ✓
• D) Zonguldak (Çaycuma)

Kâğıt sanayisi devasa miktarda selüloz (odun/orman) ve üretim aşamasında tonlarca temiz su ister. Giresun, Muğla ve Zonguldak gür orman kuşağında ve su kenarındadır. Şanlıurfa ise yarı kurak iklimi ve cılız bitki örtüsü (bozkır) nedeniyle kâğıt sanayisine tamamen elverişsizdir.

10. Zeytinyağı üreten fabrikaların Ege ve Akdeniz kıyılarında kümelenmesi, ayçiçek yağı fabrikalarının Ergene Havzası'nda yoğunlaşması, mısırözü yağı tesislerinin ise Çukurova'da bulunması sanayi coğrafyasındaki hangi temel kavramı doğrular?

• A) Hammaddeye yakınlık ilkesi ✓
• B) Enerji kaynağına bağımlılık
• C) Askeri güvenlik kriteri
• D) Sadece ithalata dayalı üretim

Bitkisel yağ sanayisinde tesisler, taşıma maliyetlerini düşürmek ve ürün kalitesini korumak adına doğrudan o yağ bitkisinin (zeytin, ayçiçeği, mısır) en yoğun yetiştirildiği tarım havzalarına kurulur. Bu durum hammaddeye yakınlığın en net örneğidir.

11. Türkiye'deki petrol rafinerilerinin yer seçimi kriterleri incelendiğinde, Batman Rafinerisi dışındaki tüm tesislerin (İzmit, İzmir, Kırıkkale) kuruluşunda hammadde değil, başka faktörler rol oynamıştır. Buna göre, İzmit (İpraş) ve İzmir (Aliağa) rafinerilerinin bu kıyı şehirlerine kurulmasındaki asli etken hangisidir?

• A) Zengin yerli petrol yataklarının varlığı
• B) Liman, ulaşım kolaylığı ve pazara yakınlık ✓
• C) Akarsu debilerinin yüksek olması
• D) Jeotermal enerji hatlarına yakınlık

Batman Rafinerisi yerli petrol çıktığı için hammaddeye yakın kurulmuştur. İzmit ve İzmir ise ithal ham petrolün deniz yoluyla (tankerlerle) kolayca getirilebildiği gelişmiş limanlara ve bu petrol ürünlerinin en çok tüketildiği devasa sanayi/nüfus pazarlarına sahip olduğu için seçilmiştir.

12. Gelişmiş ulaştırma ağları, demiryolu bağlantıları ve stratejik olarak güvenli iç bölgede yer almasından ötürü Irak ham petrolünü işlemek üzere kurulan 'Orta Anadolu Petrol Rafinerisi' hangi ilimiz sınırları içerisindedir?

• A) Ankara
• B) Kırıkkale ✓
• C) Sivas
• D) Eskişehir

Kırıkkale'de yer alan Orta Anadolu Petrol Rafinerisi, deniz kıyısında olmayıp iç kesimde yer alan tek rafinerimizdir. Ceyhan'dan boru hatlarıyla gelen ham petrolü işler ve yer seçimi tamamen pazara dağıtım kolaylığı ile stratejik konumla ilgilidir.

13. Türkiye'nin en köklü ve büyük alüminyum metalürji kompleksi olan, alüminyumun hammaddesi boksit madenini işleyen Seydişehir Alüminyum Fabrikası hangi ilimizdedir?

• A) Antalya
• B) Adana
• C) Konya ✓
• D) İzmir

Seydişehir Alüminyum Fabrikası, Konya iline bağlı Seydişehir ilçesindedir. Fabrika buradaki yerli boksit yataklarının varlığı (hammaddeye yakınlık) sebebiyle kurulmuştur ve cevher ihtiyacının bir kısmını da komşu Antalya Akseki'den sağlar.

14. Büyükbaş hayvancılığın ve et/süt üretiminin en yoğun olduğu Erzurum-Kars çevresi ile büyük tüketim pazarlarının kalbi olan İstanbul, Kocaeli, Bursa çevrelerinde et ve süt kombinalarının yoğunlaşması sırasıyla hangi sanayi yer seçimi kriterlerine örnektir?

• A) Enerji Kaynağı - İş Gücü
• B) Hammaddeye Yakınlık - Pazara Yakınlık ✓
• C) Pazara Yakınlık - Sermaye
• D) Ulaşım - Askeri Güvenlik

Erzurum-Kars'ta meralardan dolayı ham hayvansal ürün bol olduğundan tesislerin orada kurulması 'hammaddeye yakınlık' ile açıklanır. İstanbul ve çevresinde ise hayvancılık azdır ancak milyonlarca tüketicinin bulunması, et ve süt ürünlerinin bozulmadan hızlıca satılmasını gerektirir; bu da 'pazara yakınlık' ilkesidir.

15. Türkiye'de demiryolu ulaşım ağlarının kalbinde yer alan, TCDD'nin lokomotif, yük ve yolcu vagonu ihtiyacını karşılayan asli raylı sistemler sanayi üsleri (TÜRASAŞ) hangi illerimizde kümelenmiştir?

• A) Eskişehir, Sivas ve Sakarya ✓
• B) Antalya, Muğla ve Aydın
• C) Trabzon, Rize ve Artvin
• D) Diyarbakır, Mardin ve Van

Türkiye'nin raylı sistemler ve lokomotif/vagon sanayisi demiryolu kavşak noktalarında gelişmiştir. Eskişehir (lokomotif), Sivas (yük vagonu) ve Sakarya (yolcu vagonu/elektrikli tren) bu alandaki devlete ve sektöre ait en büyük üretim üsleridir.

16. Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Isparta ilinin, tarımsal hammaddeye dayalı olarak küresel düzeyde bir marka kazandığı kozmetik, parfümeri ve esans sanayi kolu hangisidir?

• A) Pamuk Yağı Sanayisi
• B) Gül Endüstrisi ✓
• C) Tütün ve Sigara Fabrikası
• D) İlaç ve Optik Sanayisi

Isparta, dünya gül yağı ve kozmetik gül üretiminin neredeyse %60'ından fazlasını tek başına karşılar. Kentteki kozmetik ve esans sanayisi tamamen yerel gül tarımına (hammaddeye yakınlık) bağlı gelişmiştir.

17. Büyük tüketim merkezlerinin çeperinde kurulan kümes hayvancılığı (entegre tavukçuluk tesisleri) ve besi ahır sanayisi, doğal iklim şartlarından bağımsız alanlardır. Buna göre, aşağıdaki şehirlerin hangisinde bu tür entegre beyaz et üretim tesislerinin yoğun kümelenmesi tamamen 'pazara yakınlık' ilkesiyle açıklanır?

• A) Hakkâri
• B) Artvin
• C) Bolu ✓
• D) Gümüşhane

Bolu ve çevresi (özellikle Mudurnu), Türkiye'nin en büyük entegre beyaz et (tavukçuluk) sanayi merkezidir. Bolu'nun coğrafi konumu, Türkiye'nin en büyük tüketim pazarları olan İstanbul ve Ankara'nın tam ortasında yer almasıdır; bu durum pazara yakınlığın doğrudan sonucudur.

18. Türkiye'de tarım dışı istihdamın, holding merkezlerinin, organize sanayi bölgelerinin (OSB) ve imalat sanayisinde çalışan işçi sayısının net olarak en yüksek olduğu coğrafi alan neresidir?

• A) Doğu Karadeniz Bölümü
• B) Çatalca - Kocaeli Bölümü ✓
• C) Yukarı Fırat Bölümü
• D) Tekirdağ Platosu

İstanbul ve Kocaeli illerini kapsayan Çatalca-Kocaeli Bölümü, Türkiye endüstrisinin lokomotifidir. Fabrika sayısı, sanayi üretimi, sermaye yoğunluğu ve işçi istihdamında açık ara ilk sıradadır.

19. Tütün, nem dengesini koruması gereken ve toplandıktan sonra kalitesini kaybetmemesi için işleme tesislerine yakın olması avantaj sağlayan bir ürünüdür. Buna göre, aşağıdaki illerimizin hangisinde sigara ve tütün işleme endüstrisine ait aktif bir fabrika bulunmamaktadır?

• A) Samsun
• B) İzmir
• C) Manisa
• D) Antalya ✓

Samsun, İzmir (Torbalı) ve Manisa (Akhisar) Türkiye'nin en köklü tütün üretim ve sigara endüstrisi merkezleridir. Antalya'da ise tütün odaklı aktif bir sigara sanayi kompleksi bulunmaz; kent turizm ve tarım odaklıdır.

20. Türkiye'de deniz yolu lojistiğinin ve tersanecilik (gemi inşa sanayisi) sektörünün kalbi konumunda olan, devasa kuru yük gemilerinin ve askeri fırkateynlerin üretildiği ana üs neresidir?

• A) Tuzla - Yalova şeridi ✓
• B) Sinop - Bartın kıyısı
• C) Muğla - Fethiye körfezi
• D) Antalya - Alanya sahili

İstanbul Tuzla ve hemen karşısındaki Yalova (Altınova) kıyı şeridi, Türkiye gemi inşa sanayisinin, mega yat üretiminin ve askeri/ticari tersanelerin dünyaca ünlü merkezidir.

21. İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Konya (Ilgın), Eskişehir ve Ankara (Şereflikoçhisar) gibi merkezlerde ortak olarak gelişim gösteren, bölgenin tarımsal altyapısına doğrudan hizmet sunan kimya sanayi kolu hangisidir?

• A) Petrokimya Rafinerisi
• B) Kimyasal Gübre Sanayisi ✓
• C) Plastik ve Ambalaj Sanayisi
• D) İlaç ve Eczacılık

İç Anadolu Türkiye'nin tahıl ambarıdır. Bölgedeki geniş tarım alanlarının verimini artırmak amacıyla tarımsal hammaddeye ve pazara yakınlık gözetilerek Konya, Eskişehir ve Ankara çevresinde kimyasal gübre fabrikaları kurulmuştur.

22. Türkiye'nin Ege Denizi kıyısında, sığ ve dalgasız deniz sularının (kıyı kordonu/lagün) sağladığı biriktirme avantajıyla deniz suyundan buharlaştırma yöntemiyle sofra tuzu üreten Çamaltı Tuzlası hangi şehrimizdedir?

• A) Mersin
• B) Adana
• C) İzmir ✓
• D) Antalya

Çamaltı Tuzlası, İzmir il sınırları içerisinde (Ege kıyısında) yer alan Türkiye'nin en büyük deniz tuzlasıdır. Ülkenin tuz ihtiyacının büyük kısmı Tuz Gölü'nden (kaya/göl tuzu) karşılanırken, deniz tuzu üretiminde lider burasıdır.

23. Cumhuriyetin ilk yıllarında, ithal kumaş bağımlılığını bitirmek amacıyla Nazilli ve Ereğli gibi merkezlerde kurulan, pamuklu dokuma sanayisinin tarihsel öncüleri olan tesislerin genel adı nedir?

• A) SEKA Fabrikaları
• B) Sümerbank Basma ve Dokuma Fabrikaları ✓
• C) Karabük Demir Çelik
• D) Şeker Fabrikaları Tesisleri

Atatürk döneminde kurulan Sümerbank bünyesindeki Nazilli Pamuklu Dokuma ve Ereğli tekstil fabrikaları, yerli pamuğu işleyerek Türk halkının giyim ihtiyacını karşılayan, entegre tekstil sanayisinin ilk ve en prestijli tarihsel adımlarıdır.

24. Orman örtüsünün zenginliği, kereste ve tomruk üretim kalitesi gözetilerek kereste, sunta, parke ve mobilya sanayisinin ham maddeye yakınlık ilkesiyle en çok geliştiği Batı Karadeniz şehrimiz hangisidir?

• A) Kastamonu ✓
• B) Şanlıurfa
• C) Konya
• D) Edirne

Kastamonu (özellikle Taşköprü ve entegre ağaç sanayi tesisleri), Batı Karadeniz'in gür iğne ve geniş yapraklı orman stoğuna dayanarak Türkiye'nin en büyük ahşap, kereste, yonga levha ve sunta endüstri merkezlerinden biri haline gelmiştir.

25. Türkiye genelinde endüstriyel tesislerin (fabrikaların) coğrafi dağılışı analiz edildiğinde; kıyı bölgelerimizin iç coğrafi bölgelerimize göre çok daha yoğun bir sanayi kümelenmesine sahip olmasını sağlayan başat (en temel) faktör hangisidir?

• A) Kıyıların sismik olarak tamamen depremsiz olması
• B) Gelişmiş liman imkanları, deniz yolu lojistiği ve dış pazarlara erişim kolaylığı ✓
• C) Kıyılarda sadece hayvancılık yapılması
• D) İç bölgelerde hiçbir akarsuyun bulunmaması

Sanayide üretilen mamullerin dünyaya satılması ve ham maddelerin ithal edilmesi en ucuz taşıma modu olan deniz yoluyla (limanlarla) gerçekleşir. İstanbul, İzmit, İzmir, Mersin, İskenderun ve Samsun gibi kıyı şehirlerinin devasa birer sanayi merkezine dönüşmesinin yegâne sebebi bu harika deniz lojistiği avantajıdır.