Madenler ve Enerji Kaynakları 2

1. Türkiye'nin dünya rezervlerinde ve ihracatında lider olduğu, boya, seramik ve cam sanayisinde yaygın olarak kullanılan maden hangisidir?

• A) Krom
• B) Feldspat ✓
• C) Fosfat
• D) Bakır

Türkiye dünya feldspat üretiminde liderdir. Çine (Aydın), Manisa, Kütahya ve Muğla başlıca yataklardır. Krom paslanmazlık verir, fosfat gübre yapımında kullanılır.

2. Türkiye'de aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisine olan yatırımın artması atmosferdeki karbon salınımını artırmaz?

• A) Maden kömürü
• B) Jeotermal enerji ✓
• C) Doğal gaz
• D) Asfaltit yakıtı

Kömür, doğalgaz ve asfaltit fosil yakıtlardır ve yanma esnasında karbon salımı yaparlar. Jeotermal enerji ise yeraltı sıcak sularına dayalı yenilenebilir, temiz bir kaynaktır.

3. Türkiye'nin debisi en yüksek akarsuyu olan Fırat Nehri üzerinde kurulu olan büyük hidroelektrik santralleri hangileridir?

• A) Keban ve Karakaya ✓
• B) Hirfanlı ve Altınkaya
• C) Kralkızı ve Ilısu
• D) Alpaslan ve Menzelet

Fırat Nehri üzerinde Keban, Karakaya, Atatürk ve Birecik barajları bulunur. Hirfanlı ve Altınkaya Kızılırmak üzerinde, Kralkızı ve Ilısu ise Dicle Nehri üzerinde yer almaktadır.

4. Kırklareli (Hamitabat) ve Mardin (Çamurlu) sahaları hangi enerji kaynağının çıkarıldığı önemli alanlardır?

• A) Petrol
• B) Taş Kömürü
• C) Doğal Gaz ✓
• D) Uranyum

Karadeniz'deki büyük keşiften önce, Türkiye'nin en önemli kara doğal gaz sahaları Trakya'da (Hamitabat) ve Güneydoğu'da (Çamurlu) bulunuyordu.

5. Türkiye'nin sıvılaştırılmış gazı şebekeye bağlayan 'yüzer doğal gaz üretim ve depolama tesisleri' (FSRU) hangi kıyı lokasyonlarında kurulmuştur?

• A) Dörtyol - İzmir - Saros ✓
• B) Zonguldak - Antalya - Samsun
• C) Sinop - Mersin - İskenderun
• D) Trabzon - Ambarlı - Bodrum

Türkiye'de LNG transferi ve gaz arz güvenliği için FSRU limanları Hatay Dörtyol, İzmir (Aliağa) ve son olarak Çanakkale Saros Körfezi'nde kurulmuştur.

6. Otomobil lastiği, akü ve pil imalatında kullanılan kurşun ve çinko madenleri Türkiye'de en çok nerede çıkarılır?

• A) Elazığ ve Kayseri ✓
• B) Artvin
• C) Muğla
• D) Sivas

Türkiye'nin en önemli kurşun-çinko yatakları Elazığ (Keban), Kayseri (Zamantı) ve Yozgat (Akdağmadeni) gibi metalürji bölgelerinde yer alır.

7. Süs eşyası ve tespih imalatında kullanılan 'Oltutaşı' madeni aşağıdaki illerimizin hangisiyle özdeşleşmiştir?

• A) Erzurum ✓
• B) Eskişehir
• C) Kütahya
• D) Diyarbakır

Oltutaşı (kara kehribar), tespih ve takı yapımında kullanılan ve Erzurum'ın Oltu ilçesinden çıkarılan tescilli bir organik madendir.

8. Aşağıdaki yerlerin hangisinde linyit madeni çıkarılmasına rağmen, bu linyit kaynağıyla çalışan aktif bir termik santral bulunmamaktadır?

• A) Afşin-Elbistan
• B) Tunçbilek
• C) Yatağan
• D) Aşkale ✓

Soma, Yatağan, Tunçbilek ve Afşin-Elbistan'da linyit hem çıkarılır hem de oradaki santrallerde yakılır. Erzurum Aşkale'de linyit yatakları olsa da linyit yakıtlı aktif bir termik santral yoktur.

9. Türkiye'nin ABD'den sonra dünyadaki en zengin rezervlerine sahip olduğu ve 'Soda Külü' olarak bilinen trona madeni yatakları hangi alanlardadır? I. Beypazarı II. Sorgun III. Kahramankazan IV. Guleman

• A) I ve II
• B) I ve III ✓
• C) II ve IV
• D) III ve IV

Trona (soda külü) madeni Türkiye'de sadece Ankara'nın Beypazarı ve Kahramankazan ilçelerinde bulunmaktadır. Sorgun'da uranyum, Guleman'da ise krom yatakları yer alır. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

10. Aşağıda verilen enerji üretim santrallerinden hangisinin faaliyet gösterdiği bölgede 'hava kirliliği ve asit yağmuru' riski oluşturduğu söylenebilir?

• A) Güneş Enerji Santrali
• B) Rüzgar Enerji Santrali
• C) Linyit yakan Termik Santral ✓
• D) Biyokütle Gaz Santrali

Linyit gibi kükürt ve karbon oranı yüksek fosil yakıtları yakan termik santraller (Soma, Yatağan vb.), atmosfere gaz salarak ciddi hava kirliliğine neden olurlar.

11. Türkiye'nin enerjide dışa bağımlılığını ve döviz çıkışını azaltmak adına atılacak en stratejik adım hangisidir?

• A) İthal kömür kullanımını artırmak
• B) Doğal gaz ithalatını artırmak
• C) Yerli ve yenilenebilir kaynakların payını artırmak ✓
• D) Nükleer enerji ithalatını kesintisiz kılmak

Dışa bağımlılığı azaltmanın temel yolu, ithal edilen petrol ve doğal gaz yerine ülkenin kendi yerli (linyit) ve yenilenebilir (güneş, rüzgar, hidroelektrik) kaynaklarına ağırlık vermesidir.

12. Türkiye'nin en büyük ağır sanayi tesisleri olan Ereğli ve Karabük demir-çelik fabrikalarının Batı Karadeniz'e kurulmasının ana sebebi hangisidir?

• A) Zengin demir yataklarının orada olması
• B) Taş kömürü (enerji kaynağı) yataklarının orada olması ✓
• C) Bölgenin yoğun göç alması
• D) Tüketim pazarlarına çok yakın olması

Demir-çelik sanayisi yüksek kalori ve enerji ister. Bu fabrikalar, hammadde olan demir Sivas'tan gelse bile, eritmeyi sağlayacak enerji kaynağının (taş kömürü) yanına kurulmuştur.

13. Geniş kullanım alanına sahip bor mineralinin Türkiye'deki çıkarım alanları düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bu alanlardan biri değildir?

• A) Seyitgazi
• B) Susurluk
• C) Emet
• D) Bozüyük ✓

Eskişehir Seyitgazi (Kırka), Balıkesir Susurluk (Bigadiç) ve Kütahya Emet bor çıkarım alanlarıdır. Bilecik Bozüyük'te bor yatağı yoktur; burası seramik endüstrisi merkezidir.

14. Aliağa, Tüpraş, Orta Anadolu (Kırıkkale) ve Batman tesisleri hangi stratejik enerji kaynağını işleyen rafinerilerdir?

• A) Doğal Gaz
• B) Taş Kömürü
• C) Ham Petrol ✓
• D) Kaya Tuzu

Bu endüstriyel tesisler, dışarıdan ithal edilen veya yurtiçinden (Batman) çıkarılan ham petrolü işleyerek benzin, motorin ve lpg gibi akaryakıtlara dönüştüren petrol rafinerileridir.

15. Kimya ve gıda endüstrisinde kullanılan en önemli 'kaya tuzu' yatakları hangi ilimizde yoğunlaşmıştır?

• A) Çankırı ✓
• B) İzmir
• C) Bursa
• D) Muğla

Çankırı, Kırşehir ve Yozgat çevresi Türkiye'nin en büyük kaya tuzu (halit) maden yataklarına sahiptir. İzmir Çamaltı ise deniz tuzlasıdır.

16. Türkiye genelinde elektrik üretim istatistikleri incelendiğinde, elektrik imalatında fosil yakıtların (kömür ve doğalgaz) payı hakkında hangisi söylenebilir?

• A) Yenilenebilir kaynakların payı fosil yakıtlardan fazladır.
• B) Fosil yakıtların payı toplam üretimin yarısından fazladır. ✓
• C) Rüzgar enerjisi elektrik üretiminde en büyük paya sahiptir.
• D) Güneş santrallerinin payı her yıl doğalgazı geçmektedir.

Türkiye'de doğalgaz, taş kömürü ve linyitin elektrik üretimindeki toplam payı %50'nin üzerindedir. Fosil kaynaklar elektrik üretiminde hala en büyük ağırlığı oluşturur.

17. Linyit kömürü madenlerinin çıkarım hacmi ve linyit yakıtlı termik santrallerin sayıca en yoğun olduğu coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Ege Bölgesi ✓
• C) Doğu Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Soma (Manisa), Yatağan (Muğla) ve Tunçbilek (Kütahya) santralleri Ege'dedir. Linyitin en çok çıkarıldığı ve en çok linyit santraline sahip bölge Ege'dir. En büyük tekil rezerv ise Kahramanmaraş'tadır.

18. Mardin (Mazıdağı) havzasında çıkarılan ve kimyasal gübre endüstrisinde hammadde olarak kullanılan maden hangisidir?

• A) Demir
• B) Fosfat ✓
• C) Bor
• D) Bakır

Mardin-Mazıdağı, Türkiye'nin ticari öneme sahip ve gübre fabrikalarında hammadde olarak işlenen tek fosfat kayaç yataklarının bulunduğu yerdir.

19. Linyit yatakları Türkiye'de yaygın olup birçok ildeki termik santrallerde elektrik üretimi için yakılır. Aşağıdaki illerden hangisinde linyit yakıtı ile çalışan aktif bir elektrik santrali bulunmaz?

• A) Ankara
• B) Çanakkale
• C) Manisa
• D) Trabzon ✓

Ankara (Çayırhan), Çanakkale (Çan) ve Manisa (Soma) illerinde yerli linyit kömürünün yakıldığı büyük termik santraller aktiftir. Ancak Trabzon il sınırları içerisinde linyit kömürüyle çalışan aktif bir termik enerji santrali bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

20. Tekstilde, inşaatta ve yalıtımda kullanılan hafif, gözenekli camsı bir kayaç olan pomza taşının yataklarına aşağıdaki illerin hangisinde rastlanmaz?

• A) Van
• B) Nevşehir
• C) Kayseri
• D) Antalya ✓

Pomza taşı volkanik püskürme ürünüdür ve Doğu ile İç Anadolu volkanik sahalarında yaygındır. Antalya'da ise volkanik değil, saf karstik (kireçtaşı) araziler egemen olduğundan pomza bulunmaz.

21. Hava şartları ve nem rejimleri düşünüldüğünde, aşağıdaki illerin hangisinde bulutluluk oranının yüksekliğinden ötürü güneş enerjisi santrali (GES) kurulum verimliliği en düşüktür?

• A) Konya
• B) Kayseri
• C) Şanlıurfa
• D) Bartın ✓

Güneş panellerinden yüksek verim alınması için açık gün sayısı fazla olmalıdır. Bartın, her mevsim yağışlı ve bulutlu Karadeniz iklim kuşağında kaldığı için radyasyon potansiyeli en düşüktür.

22. Aşağıda verilen yeraltı zenginliklerinden hangisi organik kökenli bir 'fosil yakıt' (enerji kaynağı) olarak sınıflandırılamaz?

• A) Petrol
• B) Doğal Gaz
• C) Linyit
• D) Demir ✓

Demir, metalik madenler grubundadır ve sanayi hammaddesidir. Fosil yakıtlar (kömür grupları, petrol, gaz) ise yanma reaksiyonuyla enerji elde etmek için tüketilir.

23. Yıl genelinde yağış gün sayısının fazlalığı ve yüksek bulutluluk oranları nedeniyle, güneş enerjisi (GES) potansiyeli en zayıf olan coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu
• B) Akdeniz
• C) İç Anadolu
• D) Karadeniz Bölgesi ✓

Karadeniz Bölgesi, nemli hava akımlarının yarattığı sürekli bulutluluk ve kapalılık oranları nedeniyle Türkiye'nin güneş enerjisi verimliliği en diptede kalan alanıdır.

24. Türkiye yer yapısı incelendiğinde, aşağıdaki madenlerden hangisi ülkenin geneline dağılmayıp sadece tek bir lokal havza sınırlarında sıkışmıştır?

• A) Altın
• B) Trona ✓
• C) Barit
• D) Boksit

Trona (soda külü) madeni Türkiye'de sadece Ankara havzasında (Beypazarı ve Kahramankazan) yer alan devasa yataklarla sınırlıdır. Diğer madenler ise farklı bölgelerde dağınık rezervler halindedir.

25. Yüksek dayanımlı paslanmaz çelik alaşımı elde etmek için kullanılan en önemli iki krom işleme (Ferrokrom) metalürji tesisi hangi illerimizdedir?

• A) İstanbul ve İzmir
• B) Elazığ ve Antalya ✓
• C) Konya ve Ankara
• D) Samsun ve Mersin

Krom madeninin çıkarıldığı ve lojistik kolaylığa sahip olan Elazığ (Guleman) ile Antalya liman çeperinde, ham cevheri ferrokroma dönüştüren stratejik fabrikalar yer almaktadır.