Deneme 3

1. 21 Mart'ta 45° doğu boylamındaki Iğdır'da güneş gün içindeki en yüksek konumundayken, 27° doğu boylamındaki İzmir için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Doğudan yeni doğmaktadır
• B) Öğle vaktini geçip batmaya yönelmiştir
• C) Tam tepe noktasındadır
• D) Batı ufkunda batmak üzeredir
• E) Öğle vaktine henüz ulaşmamıştır ✓

Doğudaki merkezlerde yerel saat daha ileridir. Iğdır ile İzmir arasında 18 meridyen bulunduğundan yerel saat farkı 18 × 4 = 72 dakikadır. Iğdır'da yerel öğle yaşanırken İzmir'de saat 10.48 civarındadır ve güneş henüz öğle konumuna ulaşmamıştır.

2. Konveksiyonel yağışlar, ısınan havanın dikey yönde yükselip soğumasıyla oluşur. I. Kıyı Ege'de kış aylarında en yaygın görülen yağış türüdür. II. Erzurum-Kars Bölümü'nde yaz aylarında etkili olarak çayırları yeşertir. III. Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşur. Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Konveksiyonel yağışlar karasal alanlarda daha çok ilkbahar ve yaz aylarında görülür. Erzurum-Kars'taki yaz yağışları çayırları yeşertir. Kıyı Ege'nin kış yağışları ile farklı hava kütlelerinin karşılaşması sonucu oluşan yağışlar cepheseldir. Yalnız II doğrudur.

3. Akdeniz ikliminin karakteristik bitki örtüsü olan makiler, yaz kuraklığına dayanıklı sert yapraklı çalılardır. Aşağıdakilerden hangisi maki türlerinden biri değildir?

• A) Geven ✓
• B) Zakkum
• C) Yabani zeytin
• D) Sandal
• E) Keçiboynuzu

Makiler çoğunlukla kızılçam ormanlarının tahribiyle ortaya çıkan, yıl boyu yeşil çalılardır. Zakkum, keçiboynuzu, yabani zeytin ve sandal yaygın maki türleridir. Geven ise İç ve Doğu Anadolu'nun karasal koşullarında yetişen bir bozkır bitkisidir.

4. Dış kuvvetlerin taşıdığı malzemelerin eğimin azaldığı alanlarda birikmesiyle oluşan azonal topraklar, mineral çeşitliliği ve tarımsal verim bakımından zengindir. Türkiye'nin yer şekilleri dikkate alındığında; I. Çukurova Deltası II. Taşeli Platosu III. Büyük Menderes Havzası alanlarının hangilerinde bu toprakların yaygın olduğu söylenebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Azonal topraklar; akarsu, rüzgâr veya buzulların taşıdığı malzemeleri başka alanlarda biriktirmesiyle meydana gelir. Türkiye'de bunların en yaygını alüvyal topraklardır. Çukurova Deltası ile Büyük Menderes Havzası, akarsuların taşıdığı kalın alüvyonlarla kaplıdır ve tarım potansiyelleri yüksektir. Taşeli Platosu'nda ise karstik yapı ve terra rossa toprakları yaygın olduğundan birikimden çok çözünme ve aşınma süreçleri etkilidir.

5. Türkiye'nin günümüzdeki dağlık ve engebeli görünümünün oluşmasında en etkili iç kuvvet hangisidir?

• A) Seizma
• B) Epirojenez
• C) Depremler
• D) Orojenez ✓
• E) Volkanizma

Türkiye Alp-Himalaya kıvrım sistemi üzerinde bulunur. Ülkenin dağlık ve engebeli bir yapıya kavuşmasında, dağ oluşumu anlamındaki orojenez en büyük paya sahiptir.

6. Türkiye'de buzulların etki alanı sınırlıdır; ancak Dördüncü Jeolojik Zaman'daki soğuk dönemlerde bazı yüksek dağlarda buzul şekilleri oluşmuştur. Aşağıdaki dağların hangisinde bu şekillere rastlanması beklenmez?

• A) Cilo Dağları
• B) Kaçkar Dağları
• C) Erciyes Dağı
• D) Bey Dağları
• E) Yıldız Dağları ✓

Türkiye'de güncel buzullar çoğunlukla 3000-3500 metrenin üzerindeki zirvelerde bulunur. Kuvaterner'deki soğuk dönemlerde buzullar daha alçak seviyelere inmiştir. Cilo, Kaçkar, Erciyes ve Bey Dağları buzul izleri taşırken yükseltisi düşük olan Yıldız Dağları'nda bu şekiller görülmez.

7. Akarsuların taşıdığı alüvyonlar, uygun kıyı koşullarında birikerek delta ovalarını oluşturur. Buna göre aşağıdaki akarsu-delta ovası eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Kızılırmak - Bafra Ovası
• B) Bakırçay - Menemen Ovası ✓
• C) Yeşilırmak - Çarşamba Ovası
• D) Göksu - Silifke Ovası
• E) Büyük Menderes - Balat Ovası

Kızılırmak Bafra'yı, Yeşilırmak Çarşamba'yı, Göksu Silifke'yi ve Büyük Menderes Balat Ovası'nı oluşturur. Menemen Ovası ise Bakırçay'ın değil Gediz Nehri'nin deltasıdır; Bakırçay, Dikili Ovası'nı meydana getirir.

8. Şiddetli don olaylarının yol açabileceği olumsuzluklar arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

• A) İnşaat faaliyetlerinin yavaşlaması
• B) Ulaşımda aksamaların yaşanması
• C) Ticari faaliyetlerin aksaması
• D) Tarım ürünlerinin zarar görmesi
• E) Büyük şehirlerde hava kirliliğinin azalması ✓

Don; ulaşım, tarım ve açık alanda yürütülen ekonomik faaliyetleri aksatabilir. Soğuk ve durgun hava, sıcaklık terselmesine yol açarak büyük şehirlerde hava kirliliğini azaltmak yerine artırabilir.

9. Aritmetik nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun yüzölçümüne bölünmesiyle hesaplanır. TÜİK verilerine göre Türkiye'de bu değerin en yüksek ve en düşük olduğu iller sırasıyla hangileridir?

• A) İstanbul - Bayburt
• B) Ankara - Gümüşhane
• C) Kocaeli - Ardahan
• D) İstanbul - Tunceli ✓
• E) İzmir - Hakkâri

İstanbul, çok büyük nüfusunun görece dar bir alanda toplanması nedeniyle aritmetik nüfus yoğunluğu en yüksek ildir. Tunceli ise az nüfusu ve geniş yüzölçümü nedeniyle yoğunluğu en düşük ildir. Toplam nüfusun azlığı tek başına yeterli değildir; yüzölçümü de hesaba katılır.

10. Aşağıdaki durumlardan hangisi tek başına plansız kentleşmenin göstergesi sayılamaz?

• A) Kent içi ulaşımda sıkışıklık yaşanması
• B) Gecekondu alanlarının oluşması
• C) Büyük alışveriş merkezlerinin bulunması ✓
• D) Sanayi tesislerinin zamanla kent içinde kalması
• E) Altyapı hizmetlerinin yetersiz kalması

Büyük alışveriş merkezlerinin bulunması bir kentin plansız geliştiğini tek başına kanıtlamaz. Trafik sıkışıklığı, altyapı eksikliği, gecekondulaşma ve yanlış arazi kullanımı ise plansız büyümeye işaret eder.

11. Kışların ılık ve don olaylarının seyrek olduğu yörelerde seraların ısıtma gideri azalır. Aşağıdaki ovaların hangisinde seracılığın daha düşük maliyetle yapılması beklenir?

• A) Iğdır Ovası
• B) Harran Ovası
• C) Çarşamba Ovası
• D) Çukurova ✓
• E) Gediz Ovası

Iğdır ve Harran'da karasallık nedeniyle kış donları görülür. Gediz ve Çarşamba ovalarında da don riski Akdeniz kıyılarından yüksektir. Çukurova'da denizellik kış sıcaklıklarını yükselttiği için sera ısıtma maliyeti daha düşüktür.

12. Hayvancılık faaliyetlerinin iklimden etkilenme düzeyi uygulanan yönteme göre değişir. Buna göre; I. Kümes hayvancılığı II. Arıcılık III. Mera hayvancılığı IV. Besi hayvancılığı faaliyetlerinden hangilerinde iklime bağlı üretim dalgalanmaları daha fazladır?

• A) I ve II
• B) I ve IV
• C) II ve III ✓
• D) II ve IV
• E) III ve IV

Arıcılık çiçeklenme ve nektar miktarına, mera hayvancılığı ise doğal otlakların verimine bağlıdır. Kuraklık bu iki faaliyetin üretimini düşürebilir. Kümes ve besi hayvancılığı kapalı alanlarda hazır yemle yapıldığından iklimden daha az etkilenir. II ve III doğrudur.

13. Türkiye'nin elektrik üretiminde rüzgâr ve güneş başta olmak üzere yenilenebilir kaynakların payı artmaktadır. Bu gelişmenin enerji sektörü üzerindeki en belirgin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Termik santrallerin tam kapasiteyle çalışması
• B) İklim koşullarına olan bağımlılığın azalması
• C) Enerji üretiminde kaynak çeşitliliğinin artması ✓
• D) Hidroelektrik üretiminin ilk sıraya yükselmesi
• E) Fosil yakıt ithalatı giderlerinin sona ermesi

Rüzgâr, güneş, jeotermal ve biyokütle santrallerinin artması elektrik üretiminde kullanılan kaynakları çeşitlendirir. Ancak rüzgâr ve güneş iklim koşullarına bağlıdır; fosil yakıt ithalatı da bütünüyle sona ermiş değildir.

14. I. Sinop II. İzmit III. Mersin IV. Manisa Verilen illerden hangileri Türkiye'deki nükleer enerji santrali projeleriyle ilişkilendirilebilir?

• A) I ve III ✓
• B) III ve IV
• C) I ve IV
• D) II ve III
• E) I ve II

Akkuyu Nükleer Güç Santrali Mersin'in Gülnar ilçesindedir. Sinop da nükleer enerji santrali kurulması için belirlenen merkezlerden biri olduğundan I ve III birlikte doğrudur.

15. Türkiye'de bazı madenler, çıkarıldıkları yerden farklı alanlarda enerji kaynağına yakınlık ilkesi gözetilerek işlenir. Aşağıdaki sanayi tesislerinden hangisinin kuruluş yerinde bu ilke etkili olmuştur?

• A) Bandırma Bor İşletmeleri
• B) Seydişehir Alüminyum Tesisleri
• C) Elazığ Ferrokrom Tesisleri
• D) Murgul Bakır İşletmeleri
• E) Karabük Demir Çelik Fabrikası ✓

Demir cevherinin eritilmesi yüksek miktarda enerji gerektirir. Divriği'den çıkarılan demir, taş kömürünün bulunduğu Zonguldak çevresine taşındığı için Karabük ve Ereğli demir-çelik tesislerinin yer seçiminde enerji kaynağına yakınlık belirleyici olmuştur. Seydişehir, Elazığ ve Murgul'da ham maddeye; Bandırma'da ise liman ve ulaşım olanaklarına yakınlık öne çıkar.

16. Ağır sanayi tesisleri bazen ham madde veya enerji kaynağı yerine ulaşım avantajına göre konumlanır. Aşağıdaki tesislerden hangisi ham maddeye ya da enerjiye yakın olmadığı hâlde liman ulaşımı nedeniyle kurulmuştur?

• A) Ereğli Demir-Çelik Fabrikası
• B) İskenderun Demir-Çelik Fabrikası ✓
• C) Batman Petrol Rafinerisi
• D) Karabük Demir-Çelik Fabrikası
• E) Seydişehir Alüminyum Tesisleri

Ereğli ve Karabük taş kömürüne, Batman petrol yataklarına, Seydişehir ise boksit sahalarına yakın kurulmuştur. İskenderun'da demir ve taş kömürü çıkarılmaz; tesisin yer seçiminde liman ve ulaşım kolaylığı belirleyicidir.

17. Ticaret Bakanlığının 2026 Ocak-Haziran verilerine göre Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı ülke hangisidir?

• A) Almanya ✓
• B) Irak
• C) Çin Halk Cumhuriyeti
• D) Rusya Federasyonu
• E) Amerika Birleşik Devletleri

Ticaret Bakanlığının 2026 yılının ilk altı ayına ilişkin açıklamasında Almanya, Türkiye'nin ihracatında ilk sıradadır. Almanya'yı ABD, Birleşik Krallık, İtalya ve Fransa izlemektedir. Bu nedenle doğru cevap Almanya'dır.

18. Aşağıdaki tarihî alan ile bulunduğu il eşleştirmelerinden hangisi hatalıdır?

• A) Kral Kaya Mezarları - Amasya
• B) Sagalassos - Isparta ✓
• C) Alacahöyük - Çorum
• D) Cılandıras Köprüsü - Uşak
• E) Aizanoi - Kütahya

Sagalassos Antik Kenti Isparta'da değil, Burdur'un Ağlasun ilçesinde yer alır. Diğer tarihî alanlar karşılarında verilen illerin sınırları içindedir.