Deneme 28

1. Merkezler arasındaki doğu-batı uzaklığı büyüdükçe yerel saat farkı da yükselir. Buna göre hangi il çifti arasındaki yerel saat farkı daha küçüktür?

• A) Rize - Karaman
• B) Uşak - Ankara
• C) Bartın - Konya ✓
• D) Ağrı - Eskişehir
• E) İzmir - Şırnak

Yerel saat farkını belirleyen temel unsur boylam farkıdır. Bartın ile Konya yaklaşık aynı meridyen üzerinde yer aldığından bu iki il arasındaki saat farkı diğer çiftlere göre daha azdır.

2. Maksimum nem, havanın belirli bir sıcaklıkta taşıyabileceği en fazla su buharıdır ve sıcaklık arttıkça yükselir. Temmuz ayında aşağıdaki yörelerin hangisinde maksimum nem yüksek, bağıl nem ise düşük olur?

• A) Çatalca - Kocaeli Bölümü
• B) Şanlıurfa ve çevresi ✓
• C) Menteşe Yöresi
• D) Erzurum - Kars Platosu
• E) Doğu Karadeniz kıyıları

Şanlıurfa çevresinde yaz sıcaklıkları çok yüksek olduğundan havanın nem taşıma kapasitesi büyüktür. Ancak su kaynakları ve havadaki gerçek nem miktarı sınırlı kaldığı için bu kapasitenin az bir bölümü dolar; dolayısıyla bağıl nem düşüktür.

3. Türkiye'de yalnızca dar alanlarda doğal olarak yetişen çok sayıda endemik bitki bulunur. Aşağıdakilerden hangisinin doğal yetişme alanı Göller Yöresi'ndedir?

• A) Kasnak meşesi ✓
• B) Sığla ağacı
• C) Datça hurması
• D) Ters lale
• E) Kazdağı göknarı

Kasnak meşesi Isparta çevresindeki Göller Yöresi'nin karakteristik endemik türüdür. Sığla ağacı Köyceğiz'de, Datça hurması Güneybatı Anadolu'da, Kazdağı göknarı Kaz Dağları'nda, ters lale ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde görülür.

4. Rüzgârların kurak alanlardan kaldırdığı ince malzemeyi hızının azaldığı yerlerde biriktirmesiyle lösler oluşur. Türkiye'de lös ve diğer rüzgâr birikim şekillerine aşağıdaki yörelerin hangisinde daha fazla rastlanır?

• A) Teke Yarımadası
• B) Erzurum-Kars Platosu
• C) Konya Karapınar Çevresi ✓
• D) Menteşe Yöresi
• E) Doğu Karadeniz Bölümü

Rüzgâr şekillerinin gelişmesi için kuraklık, seyrek bitki örtüsü ve gevşek yüzey malzemesi gerekir. Konya Karapınar çevresi bu koşulları taşır ve rüzgâr erozyonunun belirgin olduğu alanlardandır. Yağışlı ya da gür bitki örtülü yörelerde rüzgârın etkisi zayıftır.

5. Doğu Anadolu'nun yüksek ve engebeli bir yapıya sahip olması ve bölgede güçlü depremlerin görülmesi, temelde hangi tektonik hareketle açıklanır?

• A) Anadolu levhasının batıya doğru kayması
• B) Avrasya levhasının kuzeye doğru hareket etmesi
• C) Afrika levhasının kuzeydoğu yönünde ilerlemesi
• D) Egeid karasının çökerek deniz sularına karışması
• E) Arabistan levhasının kuzeye doğru hareket etmesi ✓

Arabistan levhasının kuzeye ilerleyerek Anadolu'yu Avrasya levhasına doğru sıkıştırması, Doğu Anadolu'da yükselme ve kırılmalara yol açar. Bölgenin yüksekliği ve aktif fayları bu sıkışmanın sonucudur; Anadolu levhasının batıya kayması ise aynı sürecin ortaya çıkardığı bir harekettir.

6. Türkiye'deki ovalar kıyı ve iç ovalar olarak farklı özellikler gösterebilir. Bafra Ovası ile Konya Ovası karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi Bafra'ya özgü ayırt edici bir özelliktir?

• A) Kapalı havza özelliği gösteren çöküntü alanında bulunması
• B) Akarsu biriktirmesiyle oluşan alüvyal topraklara sahip olması ✓
• C) Tarımsal üretimde iklime bağımlılığın yüksek olması
• D) Ortalama yükseltisinin bin metrenin üzerinde olması
• E) Rüzgâr erozyonuna karşı oldukça hassas yapıda olması

Bafra, Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonları kıyıda biriktirmesiyle oluşmuş bir delta ovasıdır. Konya ise yüksek, kapalı havza özelliği taşıyan bir iç ovadır ve rüzgâr erozyonuna daha açıktır. Bafra'nın ayırt edici özelliği alüvyal birikimle oluşmasıdır.

7. Karstik kaynakların özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

• A) Karstik arazide suyu yer altına götüren kanallara subatan denir.
• B) Suları, geçtikleri kalkerli tabakalar nedeniyle kireçli olabilir.
• C) Türkiye'de Akdeniz Bölgesi'nde yaygındır.
• D) Volkanik arazilerin karakteristik kaynaklarıdır. ✓
• E) Debileri mevsimlere göre değişebilir.

Karstik kaynaklar kalker, jips ve kaya tuzu gibi suda çözünebilen kayaçların yaygın olduğu sahalarda oluşur. Volkanik araziler bu kaynakların karakteristik oluşum alanı değildir.

8. Sel ve taşkınların oluşum koşulları düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi taşkın riskini artırmaz?

• A) Şehirlerdeki betonlaşmanın yüzey sularının sızmasını engellemesi
• B) Akarsu yataklarının daraltılarak suyun akışının bozulması
• C) Akarsu havzalarındaki ormanlık alanların genişletilmesi ✓
• D) İlkbaharda yaşanan ani ve hızlı kar erimeleri
• E) Kuru dere yataklarının imara açılarak yapılaşması

Ani yağış ve kar erimelerinin yanında dere yataklarının daraltılması, imara açılması ve betonlaşma taşkın riskini artırır. Ormanların genişletilmesi ve bitki örtüsünün korunması ise suyun yüzey akışını yavaşlatır; riski artırmaz, azaltır.

9. Akdeniz'deki Teke ve Taşeli platoları, iklim elverişli olmasına rağmen Türkiye'nin seyrek nüfuslu alanlarındandır. Bu durum platoların hangi özelliğiyle açıklanır?

• A) Yıllık yağış miktarının ülke ortalamasının altında kalması
• B) Karstik arazi yapısı ve yer şekillerinin engebeli olması ✓
• C) Yaz kuraklığının tarımsal üretimi sınırlandırması
• D) Orman örtüsünün gür ve tahrip edilmemiş olması
• E) Volkanik tüf örtüsünün tarım alanlarını daraltması

Teke ve Taşeli kalkerli, karstik ve engebeli platolardır. Sular yer altına sızdığı için yüzey suyu azdır; lapya ve kanyonlarla parçalanmış arazi tarımı ve ulaşımı güçleştirir. Nüfusun seyrekliği iklimden çok bu jeolojik ve topoğrafik koşullara bağlıdır.

10. Kırsal konutların pencereleri Erzurum'da küçük, Antalya'da ise daha büyük yapılmaktadır. Bu farklılığın temelinde hangi koşul bulunur?

• A) Rüzgâr yönü
• B) Bakı koşulları
• C) Yağış miktarı
• D) Yer altı suyu seviyesi
• E) Sıcaklık koşulları ✓

Erzurum'un çok soğuk kışlarında ısı kaybını azaltmak amacıyla pencereler küçük tutulur. Antalya'nın daha ılık ve sıcak iklimi ise büyük pencereli konutların yapılmasına uygundur.

11. Türkiye'de bazı tarım ürünleri, genel iklim koşullarında yetişmesi beklenmeyen dar alanlarda özel iklim özellikleri sayesinde üretilebilmektedir. Aşağıdaki yöre ve ürün eşleştirmelerinden hangisi bu duruma örnektir?

• A) Iğdır - Pamuk ✓
• B) Edirne - Çeltik
• C) Şanlıurfa - Pamuk
• D) Rize - Fındık
• E) Aydın - İncir

Mikroklima, çevresinden farklı özellik gösteren dar iklim alanıdır. Iğdır Ovası, Doğu Anadolu'nun soğuk yapısına rağmen dağlarla çevrili korunaklı bir çukurda bulunduğundan yazın fazla ısınır ve pamuk yetişebilir. Şanlıurfa'da pamuk, Aydın'da incir ve Rize'de fındık bölgenin genel iklimine uygundur. Edirne'deki çeltik üretiminde ise sulama olanakları belirleyicidir.

12. Dona hassas olan bu ürün, Ege'de dağların kıyıya dik uzanması sayesinde deniz etkisinin sokulduğu iç kesimlerde de yetişir. Büyük Menderes Havzası'yla özdeşleşmiş ve Türkiye'nin dünya üretiminde öne çıktığı bu ürün hangisidir?

• A) İncir ✓
• B) Üzüm
• C) Haşhaş
• D) Turunçgil
• E) Zeytin

İncir kış donlarına hassastır ve ılıman koşullar ister. Ege'deki grabenler denizel etkinin Büyük Menderes Havzası boyunca iç kesimlere ulaşmasını sağlar. Aydın çevresi bu nedenle Türkiye'nin başlıca incir üretim alanıdır.

13. Türkiye, farklı jeolojik dönemlere ait arazileri sayesinde maden çeşitliliği yüksek bir ülkedir. Madencilik faaliyetleri ve yer altı kaynaklarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Ulaşım ve pazarlama koşulları madenlerin işletilmesinde önemli bir faktördür.
• B) Çıkarılan madenlerin büyük bir kısmı ham olarak ihraç edilmektedir.
• C) Madenlerin işletmeye açılabilmesi için tenör oranının yüksek olması gerekir.
• D) Volkanik arazilerin geniş yer kaplaması, fosil yakıt rezervlerini artırmıştır. ✓
• E) Maden çeşitliliğinin en fazla olduğu coğrafi bölge Doğu Anadolu'dur.

Madenlerin işletilebilmesi için rezervin yeterli, tenörün yüksek ve ulaşım-pazarlama koşullarının uygun olması gerekir. Türkiye'de maden çeşitliliği özellikle Yukarı Fırat çevresinde fazladır ve bazı cevherler ham olarak ihraç edilir. D seçeneği yanlıştır; linyit ve taş kömürü volkanizma ile değil, organik kalıntıların uzun sürede fosilleşmesiyle oluşur.

14. Düşük yoğunluklu, sağlam ve korozyona dayanıklı olması sayesinde havacılık, uzay, savunma ve tıp alanlarında kullanılan metal hangisidir?

• A) Barit
• B) Fosfat
• C) Manganez
• D) Çinko
• E) Titanyum ✓

Titanyum hafif olmasına karşın yüksek dayanıklılığa ve korozyon direncine sahiptir. Bu nitelikleri nedeniyle uçak, uzay aracı, savunma sistemi ve tıbbi ürünlerde değerlendirilir.

15. Hayvancılık potansiyeli yüksek kırsal yörelerde et ve süt kombinalarının kurulması teşvik edilmektedir. Bu tesislerin sağlayacağı en temel fayda aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Üreticinin ürünlerini değerlendirip dış göçlerin önlenmesi ✓
• B) Çayır ve mera alanlarının tarıma dönüştürülmesi
• C) Elde edilen et ve süt veriminin artması
• D) Geleneksel mera hayvancılığının tamamen terk edilmesi
• E) Bölge dışından canlı hayvan ithalatının azalması

Kombinalar üreticinin et ve sütünü yerinde işleyip pazarlamasını sağlar, geliri ve kırsal istihdamı artırır. Böylece ekonomik nedenlerle büyük kentlere yönelen göç yavaşlayabilir. Tesisin kurulması tek başına hayvan başına verimi doğrudan artırmaz.

16. Sinop, Çayırova, İstanbul, Bursa, Kırklareli ve Mersin'de üretim tesisleri bulunan sanayi kolu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Otomotiv
• B) Pamuklu dokuma
• C) Cam ✓
• D) Lokomotif
• E) Demir-çelik

Sıralanan merkezlerin tümünde cam üretim tesisleri bulunur. Cam sanayisinin kuruluş yerinde kuvars kumu, enerji, pazar ve ulaşım olanakları etkili olmaktadır.

17. Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması, ulaşımın Çubuk, Sertavul, Gülek ve Belen gibi geçitlerden sağlanmasına yol açmıştır. Bu geçitlerle ilgili; I. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari etkileşimi kolaylaştırırlar. II. Buzulların aşındırmasıyla oluşan derin U profilli vadilerdir. III. Akarsuların sıradağları enine yararak oluşturduğu boğaz vadileri takip ederler. yargılarından hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Geçitler kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım ve ticareti kolaylaştırır. Bir bölümü akarsuların dağ sıralarını yararak oluşturduğu boğaz vadileri izler. Buzul aşındırmasıyla oluşmuş U profilli vadiler değildir. I ve III doğrudur.

18. Aşağıdaki tarihî ve turistik alanlardan hangisi Çorum sınırları içerisindedir?

• A) Kültepe
• B) Alacahöyük ✓
• C) Çatalhöyük
• D) Hasankeyf
• E) Sagalassos

Hititlerin önemli yerleşimlerinden Alacahöyük, Çorum'un Alaca ilçesinde bulunur. Diğer merkezler sırasıyla Kayseri, Burdur, Batman ve Konya illeriyle ilişkilidir.