Deneme 24

1. Aşağıdaki durumlardan hangisi Türkiye'nin enlem ve boylam özellikleriyle açıklanamaz?

• A) Ardahan'dan Siirt'e doğru çizgisel hızın artması
• B) Mersin'in ortalama sıcaklığının Bartın'dan yüksek olması
• C) İzmir'in ocak ayında Çanakkale'den daha sıcak olması
• D) Kış mevsiminde Sinop'un Sivas'tan daha sıcak olması ✓
• E) Eskişehir'de yerel saatin Ağrı'dan geri olması

Sinop, Sivas'ın kuzeyinde bulunduğu hâlde denizelliğin etkisiyle kışın daha ılıktır. Bu farklılık mutlak değil özel konumun sonucudur. Yerel saat boylama, diğer sıcaklık ve çizgisel hız örnekleri ise enleme bağlıdır.

2. Yerel rüzgârlar, geldikleri yön ve oluşum biçimlerine göre sıcaklığı farklı şekilde etkiler. Aşağıdaki bilgilerden hangisi Türkiye'deki yerel rüzgârlarla ilgili yanlıştır?

• A) Fön, dağ yamaçlarından inerken ulaştığı yörede sıcaklığı düşürür. ✓
• B) Karayel, kışın Balkanlar üzerinden gelerek sıcaklıkları düşürür.
• C) İmbat, yaz aylarında Ege kıyılarında serinletici etki yapar.
• D) Samyeli, Güneydoğu Anadolu'da tarım ürünlerini erken olgunlaştırır.
• E) Lodos, kış aylarında iç kesimlerde kar erimelerine yol açar.

Karayel kuzeyden geldiği için soğutur; lodos ve samyeli sıcaklığı artırır. İmbat ise yazın Ege kıyılarını serinletir. Dağ yamacından alçalan fön rüzgârı basınç artışıyla ısındığından ulaştığı yerde sıcaklığı düşürmez, yükseltir.

3. İç Anadolu'da bozkır yaygın olmasına rağmen Yozgat Çamlığı gibi bazı alanlarda karaçam ve meşe toplulukları korunmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin temel göstergesidir?

• A) Bölgedeki yıllık yağış miktarının son yıllarda artış gösterdiğinin
• B) Yozgat çevresinde Karadeniz iklim şartlarının yaşandığının
• C) Toprak yapısının yalnızca ağaç yetişmesine elverişli olduğunun
• D) Bölgenin doğal bitki örtüsünün geçmişte orman olduğunun ✓
• E) Karaçamların kuraklığa en dayanıklı iğne yapraklı tür olduğunun

Bozkır içinde kalmış karaçam ve meşe toplulukları, bölgede geçmişte daha geniş ormanların bulunduğunu gösterir. Tarla açma, otlatma ve yakacak temini gibi insan faaliyetleri ormanları daraltmış ve antropojen bozkırların yayılmasına yol açmıştır.

4. Türkiye'nin ana fay kuşaklarıyla ilgili; I. Amasya ve Tokat, Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerindedir. II. Hatay ve Kahramanmaraş, Doğu Anadolu Fay Hattı üzerindedir. III. Karaman ve Mardin, Batı Anadolu Fay Hattı üzerindedir. yargılarından hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Amasya ve Tokat Kuzey Anadolu Fay Hattı (I), Hatay ve Kahramanmaraş ise Doğu Anadolu Fay Hattı üzerindedir (II). Mardin eski masif arazilerde, Karaman ise ana fay kuşaklarından uzakta bulunur; bu iki il Batı Anadolu Fay Hattı üzerinde değildir (III). Dolayısıyla I ve II doğrudur.

5. Kuvaterner'deki soğuk dönemlerde Türkiye'nin 3000 metreyi aşan dağlarında buzul şekilleri oluşmuş, sirk çukurluklarının suyla dolmasıyla buzul gölleri meydana gelmiştir. Aşağıdaki dağların hangisinde buzul göllerine rastlanması beklenir?

• A) Canik Dağları
• B) Kaçkar Dağları ✓
• C) Köroğlu Dağları
• D) Yıldız Dağları
• E) Kaz Dağları

Türkiye'de buzul şekilleri yüksek dağların zirvelerinde görülür. Yaklaşık 4000 metreye ulaşan Kaçkar Dağları, sirk gölleri ve buzul aşındırma şekillerinin en belirgin olduğu alanlardandır. Yıldız, Canik, Kaz ve Köroğlu dağları kalıcı kar sınırının altında kaldığı için buzul gölleri barındırmaz.

6. Türkiye kıyılarında mutlak ve göreceli konuma bağlı farklı kıyı tipleri görülür. Kıyıların genel özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Dağların kıyıya dik uzandığı alanlarda kıta sahanlığı geniştir.
• B) Doğu Karadeniz kıyılarında buzul aşındırmasıyla fiyortlar görülür. ✓
• C) İstanbul ve Çanakkale boğazları ria kıyı tipine örnektir.
• D) Kaş ile Finike arasında dalmaçya kıyı tipi bulunur.
• E) Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde boyuna kıyılar görülür.

Türkiye Orta Kuşak'ta olduğu için buzullar kıyı seviyesine inmemiş ve fiyort oluşturmamıştır. İstanbul ve Çanakkale boğazları ria, Kaş-Finike arası Dalmaçya, dağların kıyıya paralel uzandığı alanlar ise boyuna kıyı örneğidir.

7. Gelişmişlik düzeyi düşük olan yörelerde aşağıdaki nüfus özelliklerinden hangisinin görülmesi beklenmez?

• A) Ortalama yaşam süresinin uzun olması ✓
• B) Kırsal nüfus oranının yüksek olması
• C) Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersiz olması
• D) Doğum oranlarının yüksek olması
• E) Doğal nüfus artış hızının yüksek olması

Sağlık, beslenme ve altyapı koşullarının yetersiz olduğu az gelişmiş yörelerde ortalama yaşam süresi genellikle daha kısadır. Diğer seçeneklerdeki özelliklere bu tür yörelerde daha sık rastlanır.

8. Verilen göç örneklerinden hangisi devamlılık süresi yönüyle diğerlerinden ayrılır?

• A) Güneydoğu Anadolu'dan fındık ve çay hasadı için Karadeniz'e gidilmesi
• B) Tarım işçilerinin hasat döneminde Çukurova'ya gitmesi
• C) İç bölgelerden İzmit-İstanbul sanayi kuşağına yerleşilmesi ✓
• D) Yaz döneminde turizm amacıyla Muğla'ya yapılan göçler
• E) Akdeniz Bölgesi'nde yazın yaylalara çıkılması

Tarım işçiliği, turizm ve yaylacılığa bağlı hareketler belirli dönemlerde gerçekleşen mevsimlik göçlerdir. Sanayi merkezlerine çalışmak ve yerleşmek amacıyla yönelen göç ise çoğunlukla süreklidir.

9. Doğu Anadolu'daki kırsal yerleşmelerin ortalama yükseltisi Ege ve Marmara'dakilerden çok daha fazladır. Bu durum bölgelerin hangi özelliğiyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Arazinin genel yükselti ortalamasının fazla olması ✓
• B) İklimin karasallık şiddetinin yüksek olması
• C) Doğal bitki örtüsünün çayır ve bozkır olması
• D) Tarım alanlarının dar ve parçalı olması
• E) Kış aylarındaki donlu gün sayısının fazla olması

Türkiye'de yükselti genel olarak batıdan doğuya artar. Ege ve Marmara'daki ovalar deniz seviyesine yakınken Doğu Anadolu'nun ortalama yükseltisi yaklaşık 2000 metreye ulaşır. Bu nedenle kırsal yerleşmeler daha yüksektedir. Karasallık ve donlu gün sayısı bunun nedeni değil sonucudur.

10. GAP kapsamındaki sulama yatırımları, Güneydoğu Anadolu'nun tarımsal yapısını önemli ölçüde değiştirmiştir. Proje sonrasında bölgede; I. Pamuk ve mısır gibi endüstri bitkilerinin ekim alanının genişlemesi, II. Nadasa ayrılan tarım arazisi oranının azalması, III. Tarımsal üretimde iklim koşullarına olan bağımlılığın düşmesi durumlarından hangilerinin gerçekleştiği söylenebilir?

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Sulama olanaklarının artması pamuk ve mısır gibi su isteyen ürünlerin alanını genişletmiş, nadas ihtiyacını azaltmış ve üretimin yağış koşullarına bağımlılığını düşürmüştür. Bu nedenle üç öncül de doğrudur.

11. Tarım teknolojilerindeki ilerlemenin doğal koşullara bağımlılığı azalttığını aşağıdaki örneklerden hangisi gösterir?

• A) İç kesimlerde bazı tarlaların nadasa bırakılması
• B) Doğu Karadeniz'de çay tarımı için iş gücüne ihtiyaç duyulması
• C) Damlama sulamayla kıyı ürünlerinin iç kesimlerde yetiştirilmesi ✓
• D) Çukurova'da yılda birden fazla ürün alınması
• E) Zeytin alanlarının Kıyı Ege'den iç kesimlere yayılması

Damlama sulamada su doğrudan bitki köküne ulaştırıldığı için kurak sahalardaki kayıp azalır. Bu teknoloji, kıyı koşullarına uyumlu bazı ürünlerin iç kesimlerde de yetiştirilmesini sağlayarak doğal çevreye bağımlılığı azaltır.

12. İç Anadolu koşullarına uyum sağlayan tiftik keçisi, değerli lifleriyle tanınır. Bu hayvandan elde edilen hayvansal ham madde hangisidir?

• A) İpek
• B) Merinos
• C) Yapağı
• D) Moher ✓
• E) Kıl

Ankara keçisi olarak da bilinen tiftik keçisinin liflerine moher denir. Moher, ticari değeri yüksek bir tekstil ham maddesidir; koyundan elde edilen yapağı ve kıl keçisinin kılından farklıdır.

13. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle havacılık ve otomotiv sanayisinde kullanılan bir maden, Türkiye'de daha çok Toroslar kuşağından çıkarılır. Konya ve Antalya çevresinde çıkarılan bu maden hangi tesiste işlenir?

• A) Seydişehir Alüminyum Tesisleri ✓
• B) Bandırma Bor İşletmeleri
• C) Antalya Ferrokrom Tesisleri
• D) İskenderun Demir Çelik Fabrikası
• E) Murgul Bakır İzabe Tesisleri

Seydişehir ve Akseki çevresinden çıkarılan boksit, alüminyumun ham maddesidir. Cevher, ham maddeye yakın kurulan Seydişehir Alüminyum Tesisleri'nde işlenir. Antalya ferrokrom tesisi ise boksiti değil kromu işler.

14. Aşağıdaki illerden hangisi jeotermal enerji potansiyeli bakımından diğerlerinin gerisindedir?

• A) Afyonkarahisar
• B) Kütahya
• C) Antalya ✓
• D) Aydın
• E) Denizli

Afyonkarahisar, Kütahya, Aydın ve Denizli aktif faylara bağlı sıcak su kaynakları bakımından zengindir. Antalya'da termal kaynaklar olsa da seçeneklerdeki iller arasında jeotermal enerji potansiyeli daha düşüktür.

15. Aşağıdaki merkezlerden hangisinde demir-çelik sanayisine ait tesisler bulunur?

• A) Rize
• B) Antalya
• C) Nevşehir
• D) Muğla
• E) Kırıkkale ✓

Kırıkkale'de savunma ve metal sektörleriyle ilişkili demir-çelik tesisleri vardır. Diğer seçeneklerdeki kentler Türkiye'nin başlıca demir-çelik merkezleri arasında değildir.

16. Sanayi tesislerinin yer seçiminde taşıma maliyetini azaltmak için çoğu zaman ham madde kaynağına yakınlık gözetilir. Aşağıdaki tesis-ham madde eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Isparta - Gül yağı
• B) Artvin (Murgul) - Bor mineralleri ✓
• C) Elazığ (Guleman) - Krom
• D) Batman - Petrol rafinerisi
• E) Konya (Seydişehir) - Boksit

Batman petrol ve rafineriyle, Seydişehir boksit ve alüminyumla, Guleman ise kromla ilişkilidir. Artvin-Murgul önemli bir bakır çıkarma ve işleme merkezidir. Bor mineralleri Karadeniz'de değil; Balıkesir, Kütahya ve Eskişehir çevresinde çıkarılıp işlenir.

17. Türkiye'nin dış ticaretinde geçmişte tarım ürünleri ağırlıktayken günümüzde sanayi ürünleri öne çıkmıştır. Güncel dış ticaret yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) İthalat giderlerinde enerji ve ara mallar ilk sırada yer alır.
• B) İhracat gelirleri içinde imalat sanayisinin payı en yüksektir.
• C) İthalat yapılan ülkeler arasında Rusya ve Çin ön plana çıkmaktadır.
• D) İhracat yapılan ülkeler sıralamasında Almanya ilk sıralardadır.
• E) İhracatta en büyük payı işlenmemiş ham madde ve madenler oluşturur. ✓

Türkiye'nin ihracatında motorlu taşıtlar, hazır giyim, makine ve diğer imalat sanayisi ürünleri önemli paya sahiptir. İthalatta enerji ve ara malları öne çıkar; Rusya ile Çin başlıca tedarikçiler arasındadır. Bu nedenle ihracatın en büyük bölümünü işlenmemiş ham madde ve madenlerin oluşturduğu söylenemez.

18. Gaziantep'te bulunan ve "Çingene Kızı" mozaiğiyle tanınan müzeye adını veren antik kent aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hasankeyf
• B) Hattuşa
• C) Arslantepe
• D) Ani Harabeleri
• E) Zeugma ✓

Zeugma Antik Kenti ve Zeugma Mozaik Müzesi Gaziantep'tedir. Çingene Kızı mozaiği bu müzenin simgesidir. Hasankeyf Batman'da, Hattuşa Çorum'da, Arslantepe Malatya'da ve Ani Harabeleri Kars'ta bulunur.