Deneme 20

1. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye'nin Orta Kuşak'taki konumunun sonuçları arasında yer almaz?

• A) Yıl içinde sıcaklık değerlerinin değişmesi
• B) Kuzeye gidildikçe çizgisel hızın azalması ✓
• C) Cephe yağışlarının görülmesi
• D) Dört mevsimin belirgin yaşanması
• E) Batı rüzgârlarının etkili olması

Batı rüzgârlarının etkisi, cephe yağışları ve dört mevsimin belirginliği Orta Kuşak konumuyla ilişkilidir. Çizgisel hızın kuzeye doğru azalması ise Dünya'nın şeklinin sonucudur ve yalnızca Orta Kuşak'a özgü değildir.

2. Akdeniz ikliminin Türkiye'deki özellikleri ve yayılış alanları düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Kış ılıklığına bağlı olarak don olayları nadir görülür.
• B) Tarımsal üretimde yaz aylarında sulama ihtiyacı yüksektir.
• C) Kar yağışlı gün sayısı ve yerde kalma süresi kısadır.
• D) Kış aylarındaki yağışlar çoğunlukla cephesel kökenlidir.
• E) Doğal bitki örtüsü kışın yaprağını döken ağaçlardır. ✓

Akdeniz ikliminde kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Kış yağışları çoğunlukla cephesel kökenlidir; yaz kuraklığı tarımda sulama ihtiyacını artırır. Zeytin, defne ve zakkum gibi makiler kalın yapraklı ve yıl boyu yeşildir. Kışın yaprağını döken geniş yapraklı ormanlar ise daha çok Karadeniz kıyılarında yaygındır.

3. Aşağıdakilerden hangisi ormanların sağladığı dolaylı yararlar arasında değerlendirilemez?

• A) Yaban hayvanlarına yaşam alanı sunması
• B) Dinlenme ve turizm alanları oluşturması
• C) Erozyonu azaltması
• D) İlaç sanayisine ham madde sağlaması ✓
• E) Yer altı su dengesini koruması

Ormanların erozyonu önlemesi, su dengesini desteklemesi, dinlenme alanı oluşturması ve canlılara barınak sağlaması dolaylı yararlardır. İlaç sanayisine ham madde vermesi ise doğrudan ekonomik fayda sayılır.

4. Eğimli yamaçlarda ince malzemenin aşınarak taşınmasıyla geride kalan taşlı ve iri unsurlu topraklara litosol denir. Bu toprakların görüldüğü alanlarda aşağıdakilerden hangisi beklenmez?

• A) Su erozyonu şiddetinin yüksek olması
• B) Yüzey sularının hızla akışa geçmesi
• C) Bitki örtüsünün cılız ve seyrek kalması
• D) Tarımsal verimliliğin oldukça düşük seviyede olması
• E) Toprak horizonlarının belirgin ve kalın olması ✓

Litosoller eğimli alanlarda sürekli aşınma nedeniyle ince ve taşlıdır. Su hızla yüzeysel akışa geçtiğinden bitki örtüsü cılız, tarımsal verim düşüktür. Azonal nitelikte oldukları için belirgin ve kalın horizonlar gelişmez.

5. Volkan kraterinin daha sonraki patlama veya çökmelerle genişlemesi sonucu kaldera oluşur. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki bir kaldera gölüdür?

• A) Çıldır Gölü
• B) Meke Gölü
• C) Nemrut Gölü ✓
• D) Burdur Gölü
• E) Van Gölü

Nemrut Gölü, Bitlis'teki Nemrut Dağı'nın geniş kalderası içinde yer alır. Meke maar, Van volkanik set, Çıldır lav seti, Burdur ise tektonik kökenli göldür.

6. Birden fazla oluşum sürecinin etkili olduğu göller karma yapılı kabul edilir. Buna göre; I. Sapanca II. Eğirdir III. Kovada göllerinden hangilerinin oluşumunda tektonik çökme ile karstik erime birlikte etkili olmuştur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III ✓

Göller Yöresi hem faylı hem de kalkerli bir araziye sahiptir. Bu nedenle Eğirdir ve Kovada göllerinin oluşumunda tektonik çökme ile karstik çözünme birlikte rol oynamıştır. Sapanca ise Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerindeki tektonik bir göldür.

7. Seyhan ve Ceyhan nehirleri Çukurova'yı oluştururken Doğu Karadeniz kıyılarında büyük delta ovaları gelişmemiştir. Bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kıyıda şiddetli gelgit akıntılarının yaşanması
• B) Kıyıda kıta sahanlığının çok dar ve derin olması ✓
• C) Akarsuyun taşıdığı alüvyon miktarının az olması
• D) Akarsuyun rejiminin yıl boyunca düzenli olması
• E) Akarsu havzasında bitki örtüsünün gür olması

Delta oluşması için akarsu alüvyonlarının birikebileceği sığ bir kıyı gerekir. Doğu Karadeniz'de dağlar kıyıya yakın ve paralel uzandığından kıta sahanlığı dardır, deniz kısa mesafede derinleşir. Bu nedenle alüvyonlar büyük delta oluşturamaz.

8. Türkiye'nin kuzeybatısındaki nüfus yoğunluğunun iç ve doğu kesimlere göre yüksek olmasında hangi unsurun etkisi daha sınırlıdır?

• A) İklim koşullarının elverişli olması
• B) Bitki çeşitliliğinin fazla olması ✓
• C) Ulaşım olanaklarının gelişmiş olması
• D) Sanayi faaliyetlerinin gelişmiş olması
• E) Tarım gelirlerinin yüksek olması

Kuzeybatı kesimlerinde gelişmiş sanayi, ulaşım ve tarımla elverişli iklim koşulları nüfusu çeker. Bitki çeşitliliğinin fazla olması ise nüfus yoğunluğunu doğrudan belirleyen önemli bir faktör değildir.

9. Kırsaldan kentlere yönelen yoğun göç, göç alan merkezlerde demografik, ekonomik ve mekânsal sorunlar oluşturur. Aşağıdakilerden hangisi bu göçün mekânsal sonuçlarından biridir?

• A) Tüketici nüfus miktarının hızla artış göstermesi
• B) Kültürel çatışma ve uyum sorunlarının yaşanması
• C) Orman ve tarım arazilerinin yerleşmeye açılması ✓
• D) İşsizlik oranlarının belirgin şekilde yükselmesi
• E) Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersiz kalması

Hızlı nüfus artışı kentlerin plansız biçimde çevreye yayılmasına neden olur. Böylece tarım alanları ve ormanlar yerleşmeye açılarak arazi kullanımı değişir; bu mekânsal bir sorundur. İşsizlik ekonomik, eğitim-sağlık hizmetlerinin aksaması ve kültürel çatışmalar ise toplumsal sonuçlardır.

10. Bir akarsu vadisi boyunca gelişerek çizgisel yerleşme biçimi kazanan şehir hangisidir?

• A) Kastamonu
• B) Yozgat
• C) Muş
• D) Eskişehir ✓
• E) Kırklareli

Eskişehir, Porsuk Çayı vadisiyle ulaşım güzergâhları boyunca büyümüş ve bu gelişim kente çizgisel bir yerleşme dokusu kazandırmıştır.

11. Yazın sıcaklık ve bol güneş isteyen bu meyve, kış soğuklarına dayanıklı olsa da çiçeklenme dönemindeki ilkbahar donlarından zarar görebilir. Üretimde Mersin'i Hatay ve Iğdır izler. Bu ürün hangisidir?

• A) Şeftali
• B) İncir
• C) Kayısı ✓
• D) Elma
• E) Üzüm

Kayısı yaz sıcaklığı ve bol güneş ister. Ağaç kış soğuklarına dayanabilse de erken çiçek açtığı için ilkbahar donlarından zarar görebilir. Verilen yetişme koşulları ve üretim sıralaması kayısıyı gösterir.

12. Üzüm ve elmanın Türkiye'nin birçok bölgesinde yetişebilmesinde; I. Kış soğuklarına karşı dayanıklı olmaları, II. Toprak seçiciliklerinin yüksek olması, III. Farklı iklim koşullarına uyum sağlayabilmeleri faktörlerinden hangileri etkilidir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Üzüm ve elma kış soğuklarına dayanabilir ve farklı iklim koşullarına uyum gösterebilir. Toprak seçiciliklerinin yüksek olması yayılış alanını genişletmez; aksine sınırlar. Bu nedenle I ve III doğrudur.

13. Erzurum-Kars Platosu'nda büyükbaş mera hayvancılığının gelişmesinde; I. Yaz yağışlarıyla yeşeren alpin çayırların varlığı II. Engebeli arazi nedeniyle tarım alanlarının dar olması III. Kış aylarında kar örtüsünün uzun süre yerde kalması durumlarından hangileri doğrudan olumlu etkiye sahiptir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III

Yaz yağışlarıyla canlı kalan alpin çayırlar büyükbaş hayvanlar için doğal mera oluşturur ve hayvancılığı doğrudan destekler. Tarım alanlarının sınırlılığı hayvancılığa yönelmeyi sağlayabilir ancak doğrudan olumlu bir doğal koşul değildir. Uzun süren kar örtüsü ise hayvanların meradan yararlanmasını kısıtlar. Yalnız I doğrudur.

14. Bitkisel ve hayvansal atıklar ile şehir çöplerinin organik bölümü, biyokütle enerjisi üretiminde kullanılabilir. Biyogaz da biyokütleden enerji elde etme yollarından biridir. Türkiye'nin nüfus ve tarımsal faaliyetleri düşünüldüğünde; I. İstanbul II. Konya III. Tunceli illerinin hangilerinde biyokütle enerjisi üretme potansiyeli daha yüksektir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Biyokütle enerjisi; bitkisel, hayvansal ve organik kentsel atıklardan farklı yöntemlerle elde edilebilir. Biyogaz bu yöntemlerle üretilebilen yakıtlardan biridir. İstanbul (I), yüksek nüfusu nedeniyle büyük miktarda organik evsel atık oluşturur. Konya (II) ise yoğun tarım ve hayvancılık faaliyetleri sayesinde önemli bir organik atık kaynağına sahiptir. Nüfusu seyrek, tarımsal faaliyetleri daha sınırlı olan Tunceli'nin (III) potansiyeli bu iki ile göre düşüktür. Bu nedenle I ve II doğrudur.

15. Aşağıdaki sanayi tesisi ve şehir eşleştirmelerinden hangisinde kuruluş yerinin seçiminde enerji kaynağına yakınlık etkili olmuştur?

• A) Karabük - Demir çelik ✓
• B) Bandırma - Boraks
• C) Mazıdağı - Fosfat
• D) Samsun - Bakır
• E) Elazığ - Ferrokrom

Karabük Demir Çelik Fabrikası kurulurken Zonguldak çevresindeki taş kömürü kaynaklarına yakınlık dikkate alınmıştır. Diğer tesislerde ham madde ve ulaşım gibi farklı kuruluş koşulları öne çıkar.

16. Aşağıdaki maden ile çıkarıldığı yer eşleştirmelerinden hangisi hatalıdır?

• A) Asfaltit - Silopi (Şırnak)
• B) Krom - Akseki (Antalya) ✓
• C) Bakır - Murgul (Artvin)
• D) Linyit - Tunçbilek (Kütahya)
• E) Bakır - Küre (Kastamonu)

Akseki çevresi kromdan çok boksit yataklarıyla bilinir. Antalya'da ferrokrom tesisi bulunması Akseki'yi önemli bir krom çıkarım merkezi yapmaz; diğer eşleştirmeler doğrudur.

17. Türkiye'nin sınır kapıları dış ticaret ve transit taşımacılık açısından önemlidir. Bazı kapılarda karayolunun yanında aktif demiryolu bağlantısı da vardır. Aşağıdaki sınır kapılarından hangisinde demiryolu bağlantısı bulunmaz?

• A) Sarp ✓
• B) Kapıköy
• C) Uzunköprü
• D) Nusaybin
• E) Kapıkule

Kapıkule'de Bulgaristan'a, Uzunköprü'de Yunanistan'a, Kapıköy'de İran'a ve Nusaybin'de Suriye'ye uzanan demiryolu hatları bulunur. Gürcistan'a açılan Sarp Sınır Kapısı ise yalnızca karayolu geçişine sahiptir. Gürcistan ile demiryolu bağlantısı başka bir güzergâhta, Cambaz İstasyonu üzerinden sağlanır.

18. Aşağıdaki il ile öne çıkan turizm türü eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) Şanlıurfa - Doğa turizmi ✓
• B) Afyonkarahisar - Termal turizm
• C) Ağrı - Kış turizmi
• D) Balıkesir - Biyoçeşitlilik turizmi
• E) Antalya - Rafting turizmi

Şanlıurfa; Göbeklitepe, Balıklıgöl ve tarihî dokusu sayesinde daha çok kültür ve inanç turizmiyle öne çıkar. Doğa turizmi ilin başlıca turizm faaliyeti değildir.