Deneme 10

1. Aynı boylam (meridyen) üzerindeki merkezlerin bazı özellikleri yıl boyunca değişmeden kalır. Buna göre bu merkezlerde aşağıdakilerden hangisi kesinlikle aynıdır?

• A) Başlangıç Meridyeni'ne olan uzaklıkları
• B) Yerel saatleri ve öğle vakitleri ✓
• C) Güneş ışınlarının geliş açısı
• D) Güneşin doğuş ve batış saatleri
• E) Yıl içindeki gündüz süreleri

Aynı meridyen üzerindeki noktaların Güneş'e göre açısal konumu aynıdır. Bu nedenle yerel saatleri ve öğle vakitleri eş zamanlıdır. Güneşin doğuş-batış saatleri ile gündüz süreleri enleme göre değişir. Meridyenler kutuplara doğru yaklaştığından Başlangıç Meridyeni'ne kilometre cinsinden uzaklık da aynı olmayabilir.

2. Türkiye'de bağıl nemin dağılışı ve etkileri dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

• A) Yaz aylarında en düşük bağıl nem oranları Güneydoğu Anadolu'da ölçülür.
• B) Doğu Karadeniz kıyılarında bağıl nem oranı yıl boyunca yüksek seyreder.
• C) Bağıl nemin yüksek olduğu kıyı kesimlerinde günlük sıcaklık farkları azdır.
• D) İç Anadolu'da kış aylarındaki bağıl nem oranı yaz aylarına göre daha düşüktür. ✓
• E) Gündüz saatlerinde sıcaklığın artmasıyla birlikte bağıl nem oranı genellikle azalır.

Bağıl nem, mevcut nemin havanın taşıyabileceği en yüksek neme oranıdır ve sıcaklık arttıkça genellikle azalır. İç Anadolu'da kışın hava soğuduğunda nem taşıma kapasitesi düştüğü için bağıl nem yükselir. Kıyılardaki yüksek nem sıcaklık farklarını azaltırken Güneydoğu Anadolu'da yaz sıcakları bağıl nemi düşürür.

3. Yerel rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkisinde geldikleri yön belirleyicidir. Yazın Balkanlar'dan Ege kıyılarına esen etezyen rüzgârının havayı serinletmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Deniz üzerinden gelerek bol nem taşıması
• B) Yüksek basınç alanından alçak basınca esmesi
• C) Dar bir alanda etkili olan vadi meltemi olması
• D) Kuzeyden gelen bir hava akımı olması ✓
• E) Dağların kıyı çizgisine dik uzanması

Türkiye Kuzey Yarım Küre'dedir. Daha yüksek enlemlerden, yani kuzeyden gelen hava akımları sıcaklığı düşürür. Etezyenin serinletici etkisi de Balkanlar üzerinden kuzeyden gelmesinden kaynaklanır; bu özellik deniz meltemiyle karıştırılmamalıdır.

4. Doğu Anadolu'nun kuzeyinde görülen aşağıdaki özelliklerden hangisi yer şekillerinin etkisiyle açıklanamaz?

• A) Tarımsal faaliyetlerin sınırlı olması
• B) Halkın hayvancılığa yönelmesi
• C) Oltu taşı gibi yer altı kaynaklarının dağılışı ✓
• D) Kara yolu ulaşımının zor olması
• E) Çernezyom toprakların görülmesi

Yüksek ve engebeli arazi iklimi sertleştirir; tarımı sınırlar, hayvancılığı öne çıkarır ve ulaşımı güçleştirir. Çayır örtüsü çernezyomların gelişimini destekler. Oltu taşı gibi yer altı kaynaklarının dağılışı ise jeolojik yapıya bağlıdır.

5. Zonal topraklarda katmanlar belirgin biçimde gelişir. Aşağıdaki topraklardan hangisinde bu horizonlaşma görülmez?

• A) Terra rossa
• B) Kestane renkli bozkır toprağı
• C) Kahverengi orman toprağı
• D) Regosol ✓
• E) Çernezyom

Regosoller gevşek ya da volkanik malzeme üzerinde oluşan genç azonal topraklardır. Gelişim süreçleri tamamlanmadığından belirgin toprak katmanlarına sahip değildir.

6. Akarsuların sularını denizlere ulaştıramadığı alanlar kapalı havza olarak adlandırılır. Türkiye'deki kapalı havzaların özellikleri ve dağılışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) İklimin kurak olması ve buharlaşma şiddeti havza oluşumunu destekler.
• B) Van Gölü havzasının kapalı hale gelmesinde volkanik setleşme rol oynamıştır.
• C) Gideğeni olmayan bu alanların suları genellikle tuzlu veya sodalıdır.
• D) Oluşumlarında etrafı dağlarla çevrili çanaklaşmış araziler etkilidir.
• E) Yüz ölçümü bakımından en geniş kapalı havza Göller Yöresi'dir. ✓

Kuraklık, güçlü buharlaşma ve çevrenin dağlarla kuşatılması kapalı havza oluşumunu destekler. Dışarı akışı olmayan göllerde tuzluluk veya sodalılık artabilir. Van Gölü'nün kapanmasında volkanik set etkili olmuştur. Türkiye'nin en geniş kapalı havzası Göller Yöresi değil, Tuz Gölü çevresidir.

7. Türkiye'deki göllerin oluşumu, dağılışı ve ekonomik kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Kapalı havza göllerinin suları genellikle tuzlu veya sodalıdır.
• B) Göller Yöresi'nde karstik ve tektonik süreçler birlikte etkilidir.
• C) Yükseltisi en fazla olan göller Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir.
• D) Doğal göllerin hiçbirinden elektrik enerjisi üretiminde yararlanılamaz. ✓
• E) Göllerin coğrafi dağılışı ülke genelinde dengesiz bir yapıdadır.

Kapalı havza göllerinde tuzluluk veya sodalılık artabilir ve göller ülke geneline dengeli dağılmamıştır. Doğu Anadolu'daki göller yüksek rakımlıdır. Tortum, Hazar, Eğirdir ve Kovada gibi bazı doğal göllerin gideğenlerinden elektrik üretiminde yararlanılır; dolayısıyla hiçbir doğal gölden enerji üretilmediği ifadesi yanlıştır.

8. Kaya düşmesi; eğimli, sarp ve fiziksel ufalanmanın güçlü olduğu alanlarda daha sık görülür. Aşağıdaki illerden hangisinde bu afetin riski daha yüksektir?

• A) Edirne
• B) Kayseri ✓
• C) İzmir
• D) Samsun
• E) Şanlıurfa

Kayseri çevresinde sarp yamaçlar, karasal iklim ve sıcaklık farklarına bağlı fiziksel ufalanma birlikte etkilidir. Bu koşullar kaya bloklarının kopup yuvarlanma olasılığını diğer seçeneklere göre artırır.

9. Nüfusun dağılışında doğal ve beşerî faktörler birlikte rol oynar. Aşağıdaki yörelerden hangisinin yoğun nüfuslanmasında beşerî faktörlerin etkisi daha azdır?

• A) Doğu Karadeniz kıyıları ✓
• B) Çukurova Yöresi
• C) Güney Marmara kıyıları
• D) Çatalca-Kocaeli Bölümü
• E) Kıyı Ege Bölümü

Çatalca-Kocaeli, Kıyı Ege ve Güney Marmara'da sanayi, ulaşım ve ticaret; Çukurova'da tarım ve sanayi nüfusu artırır. Doğu Karadeniz'de ise dağlık alanların yerleşmeyi sınırlaması, nüfusu dar kıyı şeridinde toplar. Burada doğal faktörlerin payı daha yüksektir.

10. Karadeniz'in engebeli arazi yapısı ve su kaynaklarının fazlalığı kırsal yerleşmelerin dağınık kurulmasına yol açmıştır. Özellikle Batı Karadeniz'de birbirinden uzak mahallelerin tek muhtarlık altında birleşmesiyle sürekli köy altı yerleşmeleri oluşur. Bu yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ağıl
• B) Mezra
• C) Oba
• D) Kom
• E) Divan ✓

Batı Karadeniz'de engebeli arazi nedeniyle evler ve mahalleler birbirinden uzak kurulmuştur. Bu dağınık mahallelerin idari hizmetleri kolaylaştırmak amacıyla tek muhtarlık altında birleşmesine divan denir. Kom ve ağıl hayvancılığa bağlı yerleşmeler, oba göçebe çadır yerleşmesi, mezra ise daha çok Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da görülen tarım ağırlıklı yerleşmedir.

11. Yağışın yıl içindeki dağılışı dikkate alındığında hangi ilde tarımsal sulama ihtiyacı daha azdır?

• A) Adana
• B) Malatya
• C) Artvin ✓
• D) Afyonkarahisar
• E) Konya

Artvin'in özellikle kıyıya yakın kesimlerinde yıl boyunca bol ve düzenli yağış görülür. Belirgin yaz kuraklığının olmaması tarımsal sulamaya duyulan ihtiyacı azaltır.

12. Geleneksel ipek böcekçiliği merkezlerinden Bursa'da bu faaliyetin zamanla gerilemesinde; I. suni ipek üretiminin doğal ipeğin yerini almaya başlaması, II. hızlı sanayileşmenin tarım alanlarını daraltması, III. iklim koşullarının dut ağacı yetişmesini engelleyecek biçimde değişmesi durumlarından hangileri etkili olmuştur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

İpek böcekçiliği dut yaprağına bağlı bir faaliyettir. Bursa'da doğal ipeğin yerini suni ipeğin almaya başlaması üretimin gerilemesinde etkili olmuştur (I). Hızlı sanayileşme ve kentleşmenin tarım alanlarını daraltması da bu süreci hızlandırmıştır (II). Buna karşılık iklimin dut ağacı yetişmesini engelleyecek biçimde değişmesi söz konusu değildir. Bu nedenle I ve II doğrudur.

13. Türkiye'deki rüzgâr enerjisi potansiyeli ve santrallerin dağılışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) İç Anadolu'daki geniş düzlükler en yüksek potansiyele sahiptir. ✓
• B) Ege Bölgesi'nde dağların uzanışı rüzgâr koridorları oluşturur.
• C) Marmara Bölgesi'nde boğazlar çevresi önemli potansiyele sahiptir.
• D) Üretim miktarı yıllar ve mevsimler arasında dalgalanır.
• E) Santral kurulumunda yer şekillerinin yönlendirici etkisi gözetilir.

Rüzgâr enerjisinde hızın yanında süreklilik önemlidir. Ege kıyıları ve Marmara'daki boğaz çevreleri güçlü rüzgâr koridorlarına sahiptir. İç Anadolu'nun düzlükleri bulunsa da en yüksek potansiyel burada değildir. Üretim iklim koşullarına göre dalgalanabilir.

14. Guleman krom yatakları ile Maden ilçesindeki bakır yataklarının bulunduğu il aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Malatya
• B) Elazığ ✓
• C) Batman
• D) Manisa
• E) Bursa

Hem Guleman'daki krom yatakları hem de Maden ilçesindeki bakır yatakları Elazığ sınırları içinde bulunur. Bu kaynaklar ilin madencilik açısından önemini artırır.

15. Konserve tesisleri, yıl boyunca taze sebze ve meyve temin edilebilen ve ürün çeşitliliğinin fazla olduğu alanlarda gelişir. Aşağıdaki yörelerin hangisi bu koşullara daha uygundur?

• A) Çatalca - Kocaeli Bölümü
• B) Ergene Havzası
• C) Antalya Bölümü ✓
• D) Yukarı Murat - Van Bölümü
• E) Konya Çevresi

Antalya Bölümü'nde kışların ılık geçmesi seracılığı ve yıl boyunca sebze-meyve üretimini destekler. Ham maddenin sürekli ve çeşitli olması konserve sanayisi için avantaj sağlar. Ergene ve Konya'da ise daha çok tahıl ve yağ bitkileri öne çıkar.

16. Tütün ürünleri, ilaç ve bakır işleme sanayilerinin bir arada bulunduğu merkez hangisidir?

• A) Antalya
• B) Mardin
• C) Çanakkale
• D) Malatya
• E) Samsun ✓

Samsun'da tütün ürünleriyle ilaç ve bakır işleme tesisleri bulunmaktadır. Bakırın burada işlenmesinde kentin limanı ve gelişmiş ulaşım bağlantıları etkili olmuştur.

17. Aşağıdaki sınır kapısı-komşu ülke eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir?

• A) Sarp - Gürcistan
• B) Gürbulak - İran
• C) Uzunköprü - Yunanistan
• D) Üzümlü - Irak
• E) Akyaka - Gürcistan ✓

Kars ilindeki Akyaka Sınır Kapısı Gürcistan'a değil, Ermenistan'a açılır. Gürcistan sınırındaki başlıca geçiş noktalarından biri Artvin'de bulunan Sarp Kapısı'dır.

18. Cittaslow (Sakin Şehir) ağına Türkiye'den ilk katılan yerleşim hangisidir?

• A) Seferihisar ✓
• B) Ahlat
• C) Eğirdir
• D) Köyceğiz
• E) Kemaliye

İzmir'e bağlı Seferihisar, 2009 yılında Cittaslow ağına katılarak Türkiye'nin ilk sakin şehri olmuştur. Bu yönüyle ülkedeki Cittaslow hareketinin öncüsüdür.