Deneme 1

1. Türkiye'de yıllık ortalama yağışın en fazla olduğu alan Rize çevresi, en az olduğu alanlar ise Konya ve Iğdır çevresidir. Bu yöreler arasındaki yağış farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yörelere ait ortalama yükselti değerleri
• B) Doğal bitki örtüsünün gürlük derecesi
• C) Hâkim rüzgâr yönlerinin farklılık göstermesi
• D) Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı
• E) Yer şekillerinin uzanışı ve denize göre konum ✓

Yağış dağılışında yer şekillerinin uzanışı ve denize uzaklık belirleyicidir. Rize'de kıyıya paralel dağlara çarpan nemli hava yükselerek bol orografik yağış bırakır. Konya ve Iğdır ise yüksek dağlarla çevrili kapalı havzalardır; hava kütleleri bu alanlara ulaşmadan önce neminin önemli bölümünü kaybeder. Bitki örtüsü yağışın nedeni değil, sonucudur.

2. Kimyasal çözünme nemli alanlarda, mekanik çözünme ise sıcaklık farklarının fazla olduğu karasal alanlarda güçlüdür. Buna göre; I. Doğu Karadeniz kıyıları II. Menteşe Yöresi III. Tuz Gölü ve çevresi alanlarının hangilerinde kimyasal çözünme toprak oluşumunu hızlandırır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Doğu Karadeniz ile Menteşe Yöresi bol yağış aldığı için kayaçlarda kimyasal çözünme hızlıdır. Tuz Gölü çevresinde nem az ve sıcaklık farkları fazla olduğundan mekanik çözünme öne çıkar. Bu nedenle I ve II doğrudur.

3. Bitlis çevresiyle Sultan Dağları, Uludağ ve Kastamonu yöresini ortaklaştıran özellik hangisidir?

• A) Tamamının genç kıvrım dağlarından oluşması
• B) Geniş masif arazilere sahip olmaları ✓
• C) Kolay çözünen kayaçların geniş alan kaplaması
• D) Deprem riskinin aynı düzeyde olması
• E) Sönmüş volkanların yaygın olması

Bu yörelerde eski jeolojik dönemlerde meydana gelmiş sert ve dayanıklı masif kütleler yer alır. Genç kıvrım yapısı, volkanizma ve karstlaşma ise bütün alanlarda ortak değildir.

4. Akarsuyun taşıdığı alüvyonlarla delta oluşturabilmesi kıyının fiziki özelliklerine bağlıdır. Aşağıdakilerden hangisi delta oluşumunun temel koşullarındandır?

• A) Kıyı derinliğinin fazla, kıta sahanlığının dar olması
• B) Kıyıda güçlü dalga ve akıntıların etkili olmaması ✓
• C) Kıyıda gelgit genliğinin belirgin ve yüksek olması
• D) Akarsu havzasında eriyebilen karstik kayaçların yaygın olması
• E) Akarsuyun su taşıma kapasitesinin yıl boyu düzenli olması

Deltalar alüvyonların sığ kıyılarda birikmesiyle oluşur; bu nedenle kıta sahanlığının geniş olması gerekir. Güçlü gelgit ve kıyı akıntıları malzemeyi uzaklaştırarak oluşumu engeller. Akarsu rejiminin düzenli olması zorunlu değildir.

5. Akarsuları denizlere ya da okyanuslara ulaşmayan alanlar kapalı havza olarak adlandırılır. Aşağıdaki göllerden hangisi böyle bir havzada bulunur?

• A) Beyşehir Gölü
• B) Sapanca Gölü
• C) Van Gölü ✓
• D) Tortum Gölü
• E) Hazar Gölü

Van Gölü'nün denize ulaşan doğal bir gideğeni bulunmaz; suları kapalı bir havzada birikir. Diğer göller ise akarsular aracılığıyla açık havza sistemlerine bağlanır.

6. Yer altındaki galeri ve boşlukların çökmesi sonucunda meydana gelen çöküntü depremlerinin hangi ilde görülme olasılığı daha fazladır?

• A) Zonguldak ✓
• B) Ardahan
• C) Kırklareli
• D) Hakkâri
• E) Rize

Taş kömürü madenciliğinin yoğun olduğu Zonguldak'ta çok sayıda yer altı galerisi vardır. Bu galerilerde oluşabilecek çökmeler, yerel çöküntü sarsıntılarına neden olabilir.

7. Türkiye'de bazı dönemlerde nüfus artış hızı belirgin biçimde düşmesine rağmen toplam nüfus artmaya devam etmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

• A) Bebek ölüm oranlarının belirgin şekilde azalmasıyla
• B) Kırsal kesimden şehirlere göçün hızlanmasıyla
• C) Nüfus artış hızının eksi değerlere düşmemesiyle ✓
• D) Dış ülkelerden alınan göçlerin artmasıyla
• E) Ortalama yaşam süresinin giderek uzamasıyla

Artış hızının düşmesi nüfusun azaldığı değil, daha yavaş arttığı anlamına gelir. Nüfus artış hızı sıfırın altına inmediği sürece doğumlar ve ölümler arasındaki fark pozitif kalır ve toplam nüfus büyümeye devam eder.

8. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da küçükbaş sürüleri geceletmek ve kötü hava koşullarından korumak için taş ya da çalılarla çevrilen geçici barınaklara ne ad verilir?

• A) Mezra
• B) Dam
• C) Kom
• D) Oba
• E) Ağıl ✓

Küçükbaş hayvanların geceletildiği, taş veya çalılarla çevrili geçici barınaklara ağıl denir. Kom daha çok hayvancılığa dayalı bir yerleşme, oba ise göçebe toplulukların çadırlı yerleşmesidir.

9. Zeytin kış ılıklığı isteyen, dona karşı hassas bir Akdeniz ürünüdür. Buna rağmen Artvin-Yusufeli'deki Çoruh Vadisi'nde yetiştirilebilmektedir. Bu durum vadinin hangi özelliğiyle açıklanır?

• A) Denizel havanın vadi boyunca iç kesimlere sokulmasıyla
• B) Güneş ışınlarını yıl boyunca dik açıyla almasıyla
• C) Yıllık yağış miktarının çevre illere göre fazla olmasıyla
• D) Kış aylarında fön rüzgarlarının etkisinde kalmasıyla ✓
• E) Toprak yapısının zeytin tarımına elverişli olmasıyla

Çoruh Vadisi derin ve korunaklı bir çukurdur. Dağları aşarak vadi tabanına inen hava fön etkisiyle ısınır ve kış sıcaklıklarını yükseltir. Böylece zeytin tarımına elverişli özel bir mikroklima oluşur. Deniz etkisinin içeri girmesi ise yüksek dağlar nedeniyle mümkün değildir.

10. Türkiye'de arazi kullanım türleri arasında aşağıdakilerden hangisi daha geniş bir yüzeye yayılmıştır?

• A) Mera alanları
• B) Sulak alanlar
• C) Sanayi alanları
• D) Tarım alanları ✓
• E) Orman alanları

Ekili-dikili sahalarla nadas alanlarını kapsayan tarım arazileri Türkiye'nin yüz ölçümü içinde geniş yer tutar. Verilen seçenekler arasında en büyük kullanım alanı tarım arazilerine aittir.

11. Türkiye'de hayvan başına verimi yükseltmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisinin yapılması uygun değildir?

• A) Yerli hayvan ırklarının sayısını artırmak ✓
• B) Meralarda erken ve aşırı otlatmayı önlemek
• C) Hayvanlara proteince zengin yem vermek
• D) Hayvan ırklarını ıslah etmek
• E) Besi ve ahır hayvancılığını geliştirmek

Amaç düşük verimli yerli ırkların sayısını çoğaltmak değil, ırk ıslahıyla hayvan başına alınan et ve süt miktarını artırmaktır. Kaliteli yem, modern bakım ve meraların korunması da verimi destekler.

12. Türkiye'nin jeotermal kaynaklar bakımından zengin olması sağlık turizmini de destekler. Bu potansiyelin yüksek olmasında; I. Aktif fay hatlarının yaygın olması, II. Arazinin genç oluşumlu olması, III. Karstik kayaçların geniş yer kaplaması faktörlerinden hangileri etkilidir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Jeotermal kaynaklar, ısınan yer altı sularının kırık ve faylardan yüzeye çıkmasıyla oluşur. Türkiye'nin genç tektonik yapısı (II) ve yaygın aktif fayları (I), sıcak suların yüzeye ulaşmasını kolaylaştırır. Karstik kayaçlar (III) çözünmeye bağlı yer altı sularıyla ilgilidir ve jeotermal ısının temel nedeni değildir.

13. Kalkerin yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmasıyla oluşan bu kayaç, Afyonkarahisar, Bursa ve Marmara Adası çevresinde çıkarılır. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?

• A) Krom
• B) Mermer ✓
• C) Feldispat
• D) Bor mineralleri
• E) Trona

Kalker, yer altında yüksek sıcaklık ve basınca uğradığında mermer oluşur. Türkiye mermer rezervleri bakımından zengindir; Afyonkarahisar, Bursa, Muğla, Elazığ ve Marmara Adası önemli çıkarım alanları arasındadır.

14. Kuruluş yeri belirlenirken ham madde kaynağına yakın olma zorunluluğu hangi sanayi kolunda daha fazladır?

• A) Pamuklu dokuma fabrikası
• B) Konserve fabrikası ✓
• C) Demir-çelik fabrikası
• D) Otomotiv fabrikası
• E) Bakır izabe tesisi

Taze sebze ve meyveler çabuk bozulduğundan konserve tesislerinin üretim bölgelerine yakın olması gerekir. Pamuk ile madenler uzak mesafelere taşınabilirken otomotivde pazar, ulaşım ve yan sanayi önem kazanır.

15. Silah ve mühimmat üreten savunma sanayisi tesislerinin Ankara ve Kırıkkale gibi kentlerde gelişmesinde temel etken hangisidir?

• A) Enerji kaynaklarının ucuz olması
• B) Demir-çelik ham maddesinin çıkarılması
• C) İhracat limanlarına yakın olmaları
• D) Kıyı ulaşımının gelişmiş olması
• E) Stratejik ve güvenli konumlarının uygun olması ✓

Ankara ile Kırıkkale'nin iç kesimlerde, görece güvenli bir konumda bulunması savunma sanayisine stratejik üstünlük sağlar. Başkente yakın olmaları yönetim ve koordinasyon açısından da avantajdır.

16. Aşağıdaki ürün gruplarından hangisi Türkiye'nin ithalatında diğerlerine göre daha az önemli bir yere sahiptir?

• A) Mobilya ✓
• B) Ham petrol
• C) İlaç
• D) Kâğıt
• E) Otomotiv ürünleri

Türkiye ham petrol, ilaç, kâğıt ve otomotiv ürünlerinde önemli miktarda ithalat yapar. Mobilyada ise güçlü bir yerli üretim vardır ve bu ürün grubu ihracatta öne çıkar.

17. Aşağıdaki unsurlardan hangisinin Türkiye'deki iç ticaretin gelişimi üzerindeki etkisi daha sınırlıdır?

• A) Jeolojik yapı farklılıkları ✓
• B) Bölgelerin gelişmişlik düzeylerinin farklı olması
• C) İklim ve üretim farklılıkları
• D) Nüfusun bölgelere göre farklı dağılması
• E) Üretim ve tüketim düzeylerinin farklı olması

Bölgeler arasındaki üretim, tüketim, nüfus, iklim ve gelişmişlik farkları iç ticareti hareketlendirir. Jeolojik yapı farklılıklarının etkisi ise bu unsurlara göre daha dolaylıdır.

18. Türkiye'nin UNESCO Dünya Miras Listesi'ndeki varlıkları hakkında; I. Malatya'da bulunan Arslantepe Höyüğü 2021'de listeye eklenmiştir. II. Xanthos-Letoon ile Nemrut Dağı karma miras niteliğindedir. III. Aydın'daki Aphrodisias, Antik Yunan ve Roma dönemlerinden izler taşıyan kent dokusuyla listeye alınmıştır. IV. Cumalıkızık, Bilecik il sınırlarında bulunmaktadır. ifadelerinden hangileri doğru değildir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) II ve III
• D) II ve IV ✓
• E) III ve IV

Arslantepe'nin 2021'de listeye alınması ve Aphrodisias'ın Aydın'da bulunması doğrudur. Xanthos-Letoon ile Nemrut Dağı karma değil kültürel mirastır; Cumalıkızık ise Bilecik'te değil Bursa'dadır. Dolayısıyla II ve IV yanlıştır.