Temel Hak ve Hürriyet 9

1. Anayasa Mahkemesi tarafından bir siyasi partinin temelli kapatılması durumunda, kapatma kararının ortaya çıkaracağı hukuki sonuçlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Kapatılan partinin mal varlığı ve varlıklarının Hazineye devredilmesi
• B) Kapatmaya sebep olan kişilerin 5 yıl boyunca başka bir partide kurucu veya üye olamaması
• C) Kapatılmaya sebep olan milletvekillerinin TBMM üyeliklerinin kendiliğinden sona ermesi ✓
• D) Kapatılan siyasi partinin sonraki genel ve yerel seçimlere katılamaması
• E) Kapatılan siyasi partinin tüzel kişiliğinin hukuken sona ermesi

2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ile kapatılan partinin üyelerinin beyanları nedeniyle milletvekilliklerinin düşmesi uygulamasına son verilmiştir; meclis üyelikleri devam eder.

2. Aşağıdaki haklardan hangisi hem Türk vatandaşlarına hem de karşılıklılık ilkesine uyulması ve Türkiye'de ikamet edilmesi şartıyla yabancılara tanınmıştır?

• A) Dilekçe hakkı ✓
• B) Vatan hizmeti
• C) Siyasi parti kurma hakkı
• D) Mal bildirimi
• E) Kamu hizmetine girme hakkı

Yabancılar, ülkemizde ikamet etmeleri ve kendi ülkelerinde de Türk vatandaşlarına aynı hakların tanınması (karşılıklılık) durumunda dilekçe hakkından yararlanabilirler.

3. Aşağıdakilerden hangisi anayasal sistemimizde 'siyasi haklar ve ödevler' (aktif statü hakları) kategorisinde düzenlenmiştir?

• A) Konut dokunulmazlığı
• B) Vatan hizmeti ✓
• C) Din ve vicdan hürriyeti
• D) Düşünce ve kanaat hürriyeti
• E) Özel hayatın gizliliği

Vatan hizmeti (askerlik ödevi), siyasi haklar ve ödevler başlığı altında yer alan bir aktif statü yükümlülüğüdür. Diğerleri kişi haklarıdır.

4. 18 yaşını doldurmuş ve diğer şartları sağlayan aşağıdaki kişilerden hangisinin seçimlerde oy kullanma hakkı bulunmaktadır?

• A) Silahaltında bulunan muvazzaf erbaşlar
• B) Kasıtlı suçlardan hüküm giymiş cezaevindeki hükümlüler
• C) Silahaltında bulunan erler
• D) Askerî okullarda eğitim gören öğrenciler
• E) Cezaevlerinde bulunan tutuklular ✓

Ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklular oy kullanabilirken; silahaltındaki er ve erbaşlar, askeri öğrenciler ile kasıtlı suçlardan hükümlü bulunanlar oy kullanma hakkından muaftır.

5. Siyasi partilere üye olamayacak kişilere ilişkin anayasal ve yasal kısıtlamalar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi siyasi parti üyesi olamaz?

• A) Üniversitelerde görev yapan öğretim elemanları
• B) Adalet meslek yüksekokulunda okuyan öğrenciler
• C) Mevcut belediye başkanları ile belediye meclis üyeleri
• D) Kamuda sözleşmeli personel (4/B) statüsünde çalışanlar ✓
• E) Kamu kurumlarında işçi statüsüyle çalışan personel

Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin siyasi partilere girmesi yasaktır. Sözleşmeli personel de kamu görevlisi kapsamında değerlendirildiğinden siyasi partilere üye olamaz.

6. Siyasi partilerin katılabileceği ve aday gösterebileceği seçimler dikkate alındığında, siyasi partiler aşağıdaki görevlerden hangisi için aday gösteremezler?

• A) Muhtarlık ve ihtiyar heyeti üyeliği ✓
• B) Belediye başkanlığı
• C) İl genel meclisi üyeliği
• D) Cumhurbaşkanlığı
• E) Belediye meclisi üyeliği

Muhtarlık ve ihtiyar heyeti seçimlerinde siyasi partiler aday gösteremez. Adaylar bağımsız olarak seçime girer.

7. Aşağıdaki amaçlardan hangisiyle yapılan kamulaştırma işlemlerinde, kamulaştırma bedelinin taksitler halinde ödenmesi anayasal olarak mümkün değildir?

• A) Tarım reformu
• B) Otoyol ve kara yolu projeleri ✓
• C) Kıyıların korunması
• D) Orman ve turizm projeleri
• E) Büyük enerji ve sulama projeleri

Enerji, sulama, tarım reformu, ormanlaştırma gibi büyük kamu yatırımlarında bedel taksitlendirilebilir; ancak otoyol veya sıradan kara yolu kamulaştırma bedellerinin peşin ödenmesi anayasal bir zorunluluktur.

8. Aşağıdaki anayasal haklardan hangisi, yabancı uyruklu kişilerin yararlanmasına kapalı olup yalnızca Türk vatandaşlarına hasredilmiştir?

• A) Haberleşme hürriyeti
• B) Dernek kurma hakkı
• C) Çalışma ve sözleşme hürriyeti
• D) Kamu hizmetlerine girme hakkı ✓
• E) Kamu denetçisine başvurma hakkı

Kamu hizmetlerine girme ve memur olabilme hakkı, devlet egemenliğiyle doğrudan ilişkili bir siyasi hak olduğu için sadece Türk vatandaşlarına tanınmıştır.

9. 1982 Anayasası uyarınca temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına dair kurallar çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Sınırlamalar hakkın özüne dokunamaz.
• B) Sınırlamalar ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
• C) Sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna aykırı olamaz.
• D) Sınırlamalar demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz.
• E) Haklar hem genel sınırlama sebepleriyle hem de ilgili maddelerdeki özel sebeplerle sınırlandırılabilir. ✓

2001 anayasa değişikliği sonrasında genel sınırlama nedenleri kaldırılmış olup; temel haklar sadece ilgili maddelerinde belirtilen özel sebeplere dayanılarak sınırlanabilir.

10. Siyasi partilerin bütçeleri ve finansman kaynakları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bir siyasi partinin yasal gelirleri arasında yer alamaz?

• A) Türk vatandaşı gerçek kişilerden alınan yardımlar
• B) Üye aidatları
• C) Ticari faaliyet geliri ✓
• D) Devlet yardımı
• E) Türk menşeli tüzel kişilerden alınan yardımlar

Siyasi partilerin ticari faaliyetlerde bulunması, şirket ortağı olması veya kar amacı güden işler yapması anayasal olarak kesinlikle yasaktır.

11. Bireylerin toplumdan ve devletten olumlu bir hizmet veya edim talep etmesini sağlayan 'pozitif statü hakları' hangisidir?

• A) Aktif statü hakları
• B) Sosyal ve ekonomik hak ve ödevler ✓
• C) Siyasi hak ve ödevler
• D) Kişinin hak ve ödevleri
• E) Negatif statü hakları

İsteme hakları veya pozitif statü hakları, devletin sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak katılmasını ve bireylere hizmet sunmasını gerektiren haklardır.

12. Aşağıdakilerden hangisi siyasi hak ve ödevler (katılma hakları) kategorisinde düzenlenmemiştir?

• A) Siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma
• B) Vergi ödevi
• C) Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları
• D) Kamu yararına ilişkin haklar ✓
• E) Kamu hizmetlerine girme hakkı

Kamu yararına dair haklar (kamulaştırma, kıyılardan yararlanma vb.) sosyal ve ekonomik haklar sınıfındadır; siyasi haklar arasında yer almaz.

13. 1982 Anayasası'nda düzenlenen Türk vatandaşlığına ilişkin kurallar dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Hiçbir Türk vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.
• B) Vatandaşlık kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve kaybedilir.
• C) Türk Devleti'ne vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk'tür.
• D) Türk babanın veya Türk annenin çocuğu Türk'tür.
• E) Vatandaşlıktan çıkarma işlemlerine karşı yargı yolu kapalıdır. ✓

Vatandaşlıktan çıkarma karar ve işlemlerine karşı yargı yolu kapatılamaz. Yanlış ifade E seçeneğidir.

14. 1982 Anayasası'na göre siyasi partilerin kuruluşu ve işleyişi hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Partilerin kadın ve gençlik kolları gibi yan kuruluşlar oluşturması yasaktır. ✓
• B) Üniversite öğretim üyelerinin siyasi partilere üye olmasına kanunla izin verilebilir.
• C) Siyasi partiler izin almadan kurulabilirler.
• D) Temelli kapatılan bir partinin başka bir adla yeniden açılması yasaktır.
• E) Siyasi partilerin ticari faaliyet yapmaları yasaktır.

Siyasi partiler kendi tüzükleri çerçevesinde kadın kolları, gençlik kolları gibi yan ve yardımcı kuruluşlar kurabilirler; dolayısıyla bunu yasaklayan şık yanlıştır.

15. 1982 Anayasası'nın 61. maddesinde, sosyal güvenlik bakımından özel tedbirlerle korunacağı belirtilen kesimler arasında sayılmayan grup hangisidir?

• A) Korunmaya muhtaç durumdaki çocuklar
• B) Harp malulleri ve şehit yakınları
• C) Yoksul vatandaşlar ✓
• D) Yaşlılar
• E) Engelliler

Anayasa'nın 61. maddesinde harp ve vazife malulleri, şehit dul ve yetimleri, malul ve gaziler, engelliler, yaşlılar ile korunmaya muhtaç çocuklar özel olarak korunması gereken gruplar olarak belirtilmiştir. Yoksullar ise bu özel maddede ismen yer almamaktadır.