Temel Hak ve Hürriyet 2

1. 1982 Anayasası uyarınca devletin sosyal hayatta özel olarak koruyacağı ve destekleyeceği dezavantajlı gruplarla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Devlet işsizlerin sosyal yardımlarla doğrudan desteklenmesini anayasal olarak güvenceye bağlamıştır. ✓
• B) Devlet engellilerin topluma kazandırılması için tedbir alır.
• C) Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimlerini korur.
• D) Devlet gaziler ve maluller için sosyal güvenceler sağlar.
• E) Devlet yaşlıların korunması için gerekli çalışmaları yapar.

Anayasa yaşlıları, engellileri ve şehit yakınlarını koruma altına alır. İşsizliğin önlenmesi için tedbir alacağını söyler ancak işsizlere doğrudan nakdi yardım sağlanmasını anayasal bir güvenceye bağlamaz.

2. Olağan dönemlerde temel hak ve hürriyetlere getirilecek sınırlandırmalar hiyerarşik olarak hangi hukuki norm ile yapılmak zorundadır?

• A) Milletlerarası anlaşma
• B) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
• C) İçtihat
• D) Yönetmelik
• E) Kanun ✓

Olağan anayasal düzende temel hak sınırlamaları yürütmenin tasarruflarıyla değil, sadece yasama organı tarafından çıkarılan kanunla yapılabilir.

3. Aşağıdaki hak ve güvencelerden hangisi, 1982 Anayasası'nın 'kişinin hakları ve ödevleri' (koruyucu haklar) başlığı altında yer almayıp, sosyal ve ekonomik bir hak olarak düzenlenmiştir?

• A) Mülkiyet hakkı
• B) Zorla çalıştırma yasağı
• C) Ailenin korunması ve çocuk hakları ✓
• D) Düzeltme ve cevap hakkı
• E) Basın hürriyeti

Ailenin korunması ve çocuk hakları, devletin koruyucu ve destekleyici rolünü gerektiren sosyal ve ekonomik haklar (pozitif statü) arasında yer almaktadır.

4. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda düzenlenen sosyal ve ekonomik haklar (pozitif statü hakları) kapsamında yer alan haklardan biri değildir?

• A) Sağlık hakkı
• B) Konut hakkı
• C) Eğitim ve öğrenim hakkı
• D) Miras hakkı ✓
• E) Çalışma hakkı

Miras hakkı, mülkiyet hakkıyla birlikte kişinin hakları ve ödevleri (negatif statü) başlığı altında yer alır; sosyal haklar arasında değildir.

5. 1982 Anayasası'na göre, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelemekle görevli Kamu Denetçiliği Kurumu hangi organa bağlıdır?

• A) Cumhurbaşkanı
• B) İçişleri Bakanlığı
• C) TBMM Başkanlığı ✓
• D) Anayasa Mahkemesi
• E) Adalet Bakanlığı

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık), anayasal yapı gereği Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulmuştur.

6. 2010 yılında yapılan anayasa değişiklikleri sonrasında, bir vatandaşın yurt dışına çıkış hürriyetinin kısıtlanabilmesi için geçerli olan tek gerekçe hangisidir?

• A) Sosyal ve ekonomik gelişme
• B) Sağlıklı ve düzenli kentleşme
• C) Suç işlenmesini önleme
• D) Kamu mallarını koruma
• E) Suç soruşturması veya kovuşturması ✓

Vatandaşların yurt dışına çıkışı ancak suç soruşturması veya kovuşturması dolayısıyla, bağımsız bir hakim kararıyla kısıtlanabilir.

7. 1982 Anayasası uyarınca, Türkiye'de bulunan yabancıların karşılıklılık esasına uyulması şartıyla kullanabileceği siyasi hak hangisidir?

• A) Seçme ve seçilme hakkı
• B) Dilekçe hakkı ✓
• C) Askerlik yapma yükümlülüğü
• D) Devlet memuru olma hakkı
• E) Siyasi parti üyeliği

Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye'de dilekçe hakkını kullanabilmesi, kendi ülkelerinin de Türk vatandaşlarına aynı hakkı tanımasına (karşılıklılık ilkesine) ve Türkiye'de ikamet etmelerine bağlıdır.

8. 1982 Anayasası'nda güvenceye bağlanan aşağıdaki haklardan hangisi, doğrudan ve açıkça anayasa maddesi olarak koruma altına alınmıştır?

• A) Yargı yoluyla hak arama ✓
• B) Genel sağlık sigortası
• C) Asgari ücret garantisi
• D) Ücretsiz üniversite eğitimi
• E) Çocuk işçiliğinin tüm biçimlerinin açıkça yasaklanması

Hak arama hürriyeti, Anayasa'nın 36. maddesinde hak arama yolları ve adil yargılanma güvencesi başlığıyla açıkça düzenlenmiştir.

9. 1982 Anayasası'na göre, aşağıda sayılan meslek grupları ve statülerden hangilerinin siyasi partilere üye olmaları anayasal düzeyde yasaklanmıştır?

• A) Üniversite öğrencileri ve yükseköğretim elemanları
• B) İşçiler ve üniversite mezunları
• C) Yükseköğretim elemanları ve işçi sendikası üyeleri
• D) Yüksek yargı mensupları ve işçi niteliği taşımayan memurlar ✓
• E) Memurlar ve yükseköğretim öğrencileri

Yüksek yargı organı mensupları ile işçi statüsünde olmayan memurlar ve diğer kamu görevlilerinin siyasi partilere üye olmaları anayasal olarak yasaktır.

10. Olağanüstü hâl dönemlerinde, temel hak ve hürriyetlerin olağan sınırlandırma rejiminin dışına çıkılarak düzenlenmesi hangi işlemle gerçekleştirilebilir?

• A) Cumhurbaşkanı kararnamesi ✓
• B) Kamu Başdenetçisi tavsiye kararı
• C) İlgili bakanlık yönetmeliği
• D) Anayasa Mahkemesi iptal kararı
• E) TBMM kanun teklifi

Olağanüstü dönemlerde temel hak ve hürriyetler, Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle sınırlanabilir veya düzenlenebilir.

11. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda sosyal ve ekonomik haklar (pozitif statü hakları) arasında düzenlenmemiştir?

• A) Ailenin korunması
• B) Grev ve lokavt hakkı
• C) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ✓
• D) Kıyılardan yararlanma hakkı
• E) Çalışma ve sözleşme hürriyeti

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, bireyleri devlete karşı koruyan kişi hak ve ödevleri (negatif statü) başlığı altında yer alır.

12. 1982 Anayasası'nda yer alan aşağıdaki konulardan hangisi, anayasanın 'Kamu Yararı' başlığı altındaki özel maddeler arasında düzenlenmemiştir?

• A) Devletleştirme ve özelleştirme kuralları
• B) Kıyılardan kamu yararına faydalanma
• C) Tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin desteklenmesi
• D) Toprak mülkiyeti sınırları
• E) Grev hakkı ve lokavt uygulamaları ✓

Grev ve lokavt hakları anayasal sistemimizde 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' kısmındaki çalışma hayatına ilişkin maddelerde düzenlenmiş olup, kamu yararı başlığı altındaki özel maddeler arasında değildir.

13. 1982 Anayasası'nın vatandaşlık bağına dayandırdığı ve yabancıların yararlanması mümkün olmayan hak hangisidir?

• A) Çalışanların sendika kurma hakkı
• B) Kamu hizmetlerine ve devlet memurluğuna girme hakkı ✓
• C) Yetkili makamlara dilekçe hakkı
• D) Kişisel haberleşme hürriyeti
• E) Kamu kurumlarından bilgi edinme hakkı

Kamu hizmetlerine girme hakkı, anayasal niteliği gereği sadece Türk vatandaşlarına tanınmıştır. Dilekçe veya bilgi edinme haklarından ise yabancılar da belirli şartlarla yararlanabilir.

14. Yürürlükteki seçim mevzuatı ve anayasal kurallara göre, aşağıdaki kişilerden hangisi milletvekili genel seçimlerinde oy kullanma hakkına sahiptir?

• A) Ayırt etme gücünden tamamen yoksun kişiler
• B) Kasıtlı suçtan hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar
• C) Askerî öğrenciler
• D) Taksirli suçtan bir yıl veya daha fazla hüküm giyenler ✓
• E) Silahaltındaki er ve erbaşlar

Taksirli suçlardan dolayı cezaevinde bulunan hükümlüler, aldıkları ceza süresi ne olursa olsun oy kullanma hakkına sahiptirler.

15. Anayasa uyarınca, seçim kanunlarında yapılan herhangi bir değişiklik yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ne kadar süre geçmedikçe yapılacak seçimlerde uygulanamaz?

• A) Türkiye Büyük Millet Meclisinin belirleyeceği özel bir tarihte
• B) Yürürlüğe girmesinden itibaren bir yıl geçtinikten sonra yapılacak seçimlerde ✓
• C) Yürürlüğe girdiği yıl içindeki yapılacak tüm seçimlerde
• D) Yürürlüğe girdiği gün yapılacak seçimlerden itibaren
• E) Yüksek Seçim Kurulunun takdir edeceği bir seçim tarihinde

Seçim mevzuatında yapılan değişiklikler, iktidar partisinin seçim süreçlerini kendi lehine ani kararlarla yönlendirmesini engellemek amacıyla, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanamaz.