Temel Hak ve Hürriyet 12

1. Diğer anayasal şartları taşıyan aşağıdaki kişilerden hangisinin seçimlerde oy kullanma hakkı bulunmaktadır?

• A) Askerî öğrenciler
• B) Tam ehliyetsizler
• C) Silahaltındaki er ve erbaşlar
• D) Kasıtlı suçtan hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar
• E) Yükseköğrenim öncesi öğrenciler ✓

Yükseköğrenim öncesi (lise vb.) öğrenciler 18 yaşını doldurmuşlarsa oy kullanabilirler. Ancak cezaevindeki kasıtlı hükümlüler, erler ve askeri öğrenciler oy kullanamaz.

2. Bir siyasi partinin temelli kapatılmasına eylem veya beyanlarıyla sebep olan kişiler ne kadar süre başka bir partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi veya denetçisi olamaz?

• A) 3 yıl
• B) 3 ay
• C) 6 ay
• D) 5 yıl ✓
• E) 1 yıl

Partinin kapatılmasına sebep olan kişiler beş yıl başka bir siyasi partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olamaz.

3. Eylem ve açıklamalarıyla bir siyasi partinin temelli kapatılmasına yol açtığı tespit edilen kişilerin, kapatma kararının kesinleşmesinden itibaren kaç yıl süreyle başka bir partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olması yasaktır?

• A) 15 yıl
• B) 5 yıl ✓
• C) 1 yıl
• D) 3 yıl
• E) 10 yıl

Partinin temelli kapatılmasına neden olduğu belirlenen üyeler, kesin kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 5 yıl boyunca hiçbir siyasi partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi veya denetçisi olamazlar.

4. Kamu görevlilerinin toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmazlık ortaya çıkması durumunda, uyuşmazlığı kesin ve nihai karara bağlayan kurum hangisidir?

• A) Yüksek Hakem Kurulu
• B) Tahkim Kurulu
• C) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
• D) Kamu Görevlileri Hakem Kurulu ✓
• E) Kamu Denetçiliği Kurumu

Memurların toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmazlık yaşanırsa konu Kamu Görevlileri Hakem Kurulu'na taşınır. Bu kurulun verdiği kararlar kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

5. Genel sağlık veya milli güvenlik gerekçesiyle ertelenen bir grevde erteleme süresi dolmasına rağmen taraflar anlaşamazlarsa, ortaya çıkan uyuşmazlığı kesin olarak sonuca bağlayan merci hangisidir?

• A) İşverenin bağlı olduğu meslek kuruluşu
• B) Devlet Denetleme Kurulu
• C) Yüksek Hakem Kurulu ✓
• D) Kamu Görevlileri Hakem Kurulu
• E) Kamu Denetçiliği Kurumu

Hükûmet tarafından genel sağlık veya milli güvenlik gerekçesiyle grev ve lokavtlar ertelenebilir. Erteleme süresi sonunda taraflar hala uzlaşamamışsa, uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu tarafından kesin karara bağlanır.

6. 1982 Anayasası'na göre temel hak ve hürriyetler aşağıdakilerden hangisi aracılığıyla sınırlandırılabilir?

• A) Anayasa
• B) Kanun ✓
• C) İçtihat
• D) Cumhurbaşkanı kararı
• E) Parlamento kararı

Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması anayasal olarak ancak kanun (yasama organının çıkardığı yasa) yoluyla ve anayasada belirtilen özel sebeplere bağlı olarak yapılabilir.

7. 1982 Anayasası'na göre, aşağıda belirtilen hak ve özgürlüklerden hangisinin kullanımı kanunla bir izin veya lisans sistemine bağlanabilir?

• A) Radyo ve televizyon yoluyla yayın yapma hakkı ✓
• B) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
• C) Dernek kurma hakkı
• D) Siyasi parti kurma hakkı
• E) Sendika kurma hakkı

Radyo ve televizyon yayını yapma hakkı, frekans kısıtlılıkları gibi teknik sebeplerle önceden izin ve lisans şartına bağlanabilir. Diğer haklar ise önceden izin almadan kullanılır.

8. Aşağıdaki anayasal hükümlerden hangisi doğrudan 'kişinin hakları ve ödevleri' (koruyucu haklar) kapsamında düzenlenen bireysel bir güvencedir?

• A) Bütün Türk vatandaşları seçme, seçilme ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.
• B) Vatan hizmeti her Türk'ün hakkı ve ödevidir.
• C) Bütün Türk vatandaşları kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir.
• D) Herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. ✓
• E) Dilekçe hakkı herkes tarafından kullanılabilir.

Kişinin yaşama hakkı ile maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkı bireysel hürriyeti koruyan kişi hakları arasındadır; diğer tüm seçenekler siyasi haklardır.

9. Aşağıdakilerden hangisi anayasal sistemimizde hem bir 'hak' hem de bir 'ödev' (yükümlülük) olarak çift yönlü düzenlenen kurallardan biri değildir?

• A) Eğitim ve öğrenim hakkı
• B) Askerlik hizmeti
• C) Mal bildirimi ✓
• D) Çalışma hakkı
• E) Oy kullanma

Vatan hizmeti, eğitim, çalışma ve oy kullanma hem bir hak hem de bir ödevdir. Ancak mal bildirimi sadece belirli kamu görevlileri için öngörülen tek taraflı bir anayasal yükümlülükte kalır.

10. Temel hakların sınırlandırılmasında, kısıtlama aracı ile ulaşılmak istenen amaç arasındaki dengeyi denetleyen anayasal ilke hangisidir?

• A) Ölçülülük ilkesi ✓
• B) Orantısızlık ilkesi
• C) Belirlilik ilkesi
• D) Keyfilik ilkesi
• E) Zorunluluk ilkesi

Ölçülülük ilkesi, kısıtlama içeren aracın amaca elverişli, gerekli ve orantılı olmasını zorunlu kılar.

11. Devletin, işlemlerinde kişilerin başvuracağı idari ve yargısal yolları, süreleri ve başvuru mercilerini açıkça belirtmek zorunda olması yükümlülüğü hangi anayasal başlık altındadır?

• A) Düzeltme ve cevap hakkı
• B) Temel hak ve hürriyetlerin korunması ✓
• C) Kişi hürriyeti ve güvenliği
• D) Kanuni hâkim güvencesi
• E) Hak arama hürriyeti

Bu kural, bireylerin hak arama özgürlüğünü etkin kullanabilmeleri amacıyla Anayasa'nın 40. maddesinde yer alan 'Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması' başlığı altında düzenlenmiştir.

12. Siyasi partilerin tüzük, program veya eylemlerinin anayasa hükümlerine aykırı olması durumunda, temelli kapatma yerine partinin devlet yardımından kısmen ya da tamamen yoksun bırakılmasına karar verme yetkisi kime aittir?

• A) Anayasa Mahkemesi ✓
• B) Sayıştay
• C) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
• D) TBMM Anayasa Komisyonu
• E) Bakanlar Kurulu

Siyasi partiler hakkındaki kapatma davalarında veya devlet yardımından kısmen/tamamen mahrum bırakma kararlarında nihai yargı yetkisi Anayasa Mahkemesi'ne aittir.

13. Bireylerin kişisel verilerinin korunmasını isteme hakkı, 1982 Anayasası'nda hangi temel hak ve hürriyet başlığı altında düzenlenmiştir?

• A) Bilgi edinme hakkı
• B) Haberleşme hürriyeti
• C) Kişi hürriyeti ve güvenliği
• D) Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı
• E) Özel hayatın gizliliği ✓

Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı özel hayatın gizliliği başlığı altında düzenlenmiştir.

14. Aşağıdaki haklardan hangisi 1982 Anayasası'nda 'kamu yararı' başlığı altındaki alt başlıklar arasında yer almaz?

• A) Toprak mülkiyeti
• B) Devletleştirme ve özelleştirme
• C) Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi ✓
• D) Kıyılardan yararlanma
• E) Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması

Eğitim ve öğrenim hakkı sosyal ve ekonomik bir hak olup, anayasada kamu yararı başlığı altında değil müstakil bir madde olarak düzenlenmiştir.

15. Seçim hukukunda; servet, eğitim, vergi, cinsiyet gibi hiçbir ayrımcılık yapılmaksızın tüm vatandaşların oy hakkına sahip olmasına ne ad verilir?

• A) Gizli oy
• B) Tek dereceli seçim
• C) Seçimlerin serbestliği
• D) Eşit oy
• E) Genel oy ✓

Servet, eğitim, cinsiyet gibi sınırlamalar olmaksızın bütün vatandaşların oy hakkına sahip olması genel oy ilkesidir.