İdare Hukuku 14

1. Nüfusu 2.000 sınırının altına inen belediyelerin köye dönüştürülmesi kararında, karar öncesinde görüş bildiren yüksek idari makam hangisidir?

• A) Belediye meclisi
• B) Belediye encümeni
• C) Danıştay ✓
• D) Belediye başkanı
• E) İl Valisi

Nüfusu 2.000'in altına düşen belediyeler, Danıştayın görüşü alınarak Cumhurbaşkanı kararıyla köye dönüştürülür. Tüzel kişiliği kaldırılan belediyenin hak, alacak, borç ve mallarına ilişkin tasfiye işlemleri ilgili mevzuata göre yürütülür. Kararı Cumhurbaşkanı verir; karar öncesinde görüşü alınan merci Danıştaydır.

2. 657 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, memurluk statüsünü nihai olarak sona erdiren yasal durumlar arasında yer almayan kavram hangisidir?

• A) Kendi isteğiyle memurluktan çekilme (istifa)
• B) Disiplin kararıyla memurluktan çıkarılma
• C) Şartlar oluştuğunda emekliye ayrılma
• D) Yaşlanma ✓
• E) Ölüm

Memurluk çekilme, çıkarılma, emeklilik, ölüm, bağdaşmazlık veya memuriyet koşullarının kaybedilmesi gibi nedenlerle sona erer. Yaşın ilerlemesi tek başına ve ayrıca 'yaşlanma' adıyla bir sona erme nedeni değildir; şartları oluştuğunda emeklilik sonucu doğabilir. Kanunda yaşlanma adıyla bağımsız bir sona erme hâli yoktur.

3. Belli bir coğrafi alandaki halkın ortak yerel ihtiyaçlarını karşılamak üzere anayasada düzenlenen yerel (mahalli) yönetim birimi hangisidir?

• A) Devlet üniversiteleri
• B) İl özel idareleri ✓
• C) Ticaret ve sanayi odaları
• D) Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)
• E) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları

Yer yönünden yerinden yönetim kuruluşları il özel idaresi, belediye ve köydür. RTÜK, üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ise belirli bir uzmanlık hizmetini yürüttükleri için hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır. Coğrafi bir alandaki ortak yerel ihtiyaçları karşılayan seçenek il özel idaresidir.

4. İdarenin, kamu yararı doğrultusunda özel mülkiyete tabi bir taşınmazın mülkiyetini almadan ondan geçici olarak yararlanması hangisidir?

• A) Kamulaştırma
• B) İstimval
• C) Devletleştirme
• D) Kamulaştırmasız el atma
• E) Geçici işgal ✓

Geçici işgal, bir bayındırlık hizmeti sırasında ihtiyaç duyulan malzemeleri çıkarmak veya araç ve gereçleri koymak amacıyla özel mülkiyetteki taşınmazdan bedeli karşılığında geçici olarak yararlanılmasıdır. Taşınmazın mülkiyeti idareye geçmez. Taşınmazdan geçici yararlanma vardır; mülkiyet devri olmadığı için kamulaştırma değildir.

5. İdari kolluk personeli sınıflandırması dikkate alındığında, ülkemizdeki genel idari kolluk teşkilatına mensup olan görevliler hangileridir?

• A) Polis, Jandarma ve Gümrük kollukları
• B) Jandarma
• C) Polis, Jandarma, Orman ve Gümrük kollukları
• D) Polis ve Jandarma ✓
• E) Polis

Genel idari kolluk, kamu düzenini genel olarak korumakla görevli polis, jandarma ve bekçiden oluşur. Orman ve gümrük kollukları ise yalnızca kendi özel görev alanlarında yetkili olan özel idari kolluk birimleridir. Polis ve jandarma genel; orman ve gümrük kollukları özel idari kolluktur.

6. İdari teşkilat yapısında, merkezden yönetimin taşra teşkilatı (mülki idare) birimleri arasında yer almayanlar hangileridir?

• A) İller ve köyler
• B) Köyler ve il özel idareleri ✓
• C) Köyler, ilçeler ve il özel idareleri
• D) İl özel idareleri
• E) Köyler

Merkezî idarenin taşra teşkilatı il, ilçe ve bölge kuruluşlarından oluşur. Köy ve il özel idaresi ise merkezî idarenin bir parçası değil, ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip yer yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır. İl ve ilçe taşra; köy ile il özel idaresi mahallî idaredir.

7. Aşağıda verilen idari birim ve kuruluşlardan hangisi hizmet yerinden yönetim (kamu kurumu) kuruluşları kapsamında yer almaz?

• A) İstanbul Büyükşehir Belediyesi ✓
• B) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK)
• C) Marmara Üniversitesi
• D) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
• E) Ankara Barosu

Barolar, üniversiteler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile TCDD belirli bir hizmet veya uzmanlık alanında faaliyet gösteren hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarıdır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ise coğrafi bir alandaki yerel ortak ihtiyaçları karşılayan mahallî idaredir. Büyükşehir belediyesi hizmet değil, yer yönünden yerinden yönetim kuruluşudur.

8. Mahalli idarelerden biri olan il özel idaresinin yasal organları hangileridir?

• A) Vali, il genel meclisi ve il idare kurulu
• B) İl genel meclisi ve il encümeni
• C) Vali, il genel meclisi ve il encümeni ✓
• D) İl genel meclisi ve il idare kurulu
• E) Vali, il encümeni ve il idare kurulu

İl özel idaresinin organları vali, il genel meclisi ve il encümenidir. Vali il özel idaresinin başı ve yürütme organı, il genel meclisi temel karar organıdır. İl idare kurulu ise merkezî idarenin il teşkilatı içindeki kuruldur. I, II ve III il özel idaresine aittir; IV merkezî taşra teşkilatına aittir.

9. Üniversiteler, Karayolları veya TRT gibi hizmet yerinden yönetim kuruluşlarının nitelikleri hakkında hangisi yanlıştır?

• A) Hukuki yapı olarak kişi topluluğu niteliğindeki kamu tüzel kişileridir. ✓
• B) Belli bir uzmanlık ve teknik hizmet alanında faaliyet yürütürler.
• C) Kendilerine has bağımsız kamu tüzel kişilikleri bulunur.
• D) Mali ve idari yönden özerk bütçeli kuruluşlardır.
• E) Hiyerarşik olarak bir bakanlığın vesayet denetimine tabidirler.

Hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları belirli bir uzmanlık alanında faaliyet gösteren, ayrı kamu tüzel kişiliğine, mal varlığına ve bütçeye sahip özerk kuruluşlardır. Kural olarak bir hizmete tahsis edilmiş mal topluluğu biçiminde örgütlenirler; kişi topluluğu niteliğinde değildirler. Hizmet kuruluşları mal topluluğudur; kişi topluluğu biçimindeki örgütlenme meslek kuruluşları gibi yapılarda görülür.

10. İdari teşkilat içindeki ast-üst ilişkisini düzenleyen hiyerarşi yetkisine dair hangisi yanlıştır?

• A) Bakanlık teşkilatlarında hiyerarşik yapının zirvesinde bakan yer alır.
• B) Yerinden yönetim kuruluşlarının kendi iç birimleri hiyerarşiyle yönetilir.
• C) Devletin başkent ve taşra örgütleri hiyerarşik bağla birbirine bağlanır.
• D) Belediye teşkilatında belediye encümeni en üst hiyerarşik amirdir. ✓
• E) Aynı kamu tüzel kişiliği bünyesinde üstün astı denetleme yetkisidir.

Hiyerarşi aynı kamu tüzel kişiliği içindeki üst ile ast arasındaki denetim ilişkisidir. Bakanlıkta en üst hiyerarşik amir bakan, belediyede ise belediye başkanıdır. Belediye encümeni karar ve yürütme organıdır fakat en yüksek hiyerarşik amir değildir. Belediyenin en üst hiyerarşik amiri encümen değil belediye başkanıdır.

11. İdari birimlerin, günlük hayatta kamu düzenini tesis etmek ve olası ihlalleri önlemek amacıyla yürüttüğü faaliyetler bütününe ne ad verilir?

• A) Kamu gücü kullanma yetkisi
• B) Genel kamu hizmeti sunumu
• C) Kamu düzenini koruyucu kolluk faaliyetleri ✓
• D) Toplumsal kamu yararı amacı
• E) Tek taraflı idari işlem yapılması

Kolluk faaliyetleri, idarenin güvenlik, esenlik, genel sağlık ve genel ahlak gibi kamu düzeni unsurlarını korumak için yürüttüğü önleyici ve gerektiğinde düzeltici faaliyetlerdir. İdari kolluk suç işlenmeden önce kamu düzeninin bozulmasını önlemeye yönelir. Gündelik kamu düzenini koruma amacı doğrudan kolluk faaliyetini tanımlar.

12. Belediye Kanunu uyarınca, il ve ilçe merkezleri hariç tutulduğunda, bir yerleşim yerinde belediye kurulabilmesi için gereken asgari nüfus sınırı kaçtır?

• A) 5.000 ✓
• B) 10.000
• C) 2.000
• D) 7.500
• E) 15.000

5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde kanundaki diğer koşullar da sağlanmak kaydıyla belediye kurulabilir. İl ve ilçe merkezlerinde ise nüfusa bakılmaksızın belediye kurulması zorunludur. Genel nüfus eşiği 5.000'dir; il ve ilçe merkezleri bu kuralın istisnasıdır.

13. 657 sayılı Kanun'a göre devlet memurları için öngörülen yasal yasaklar (yapılamayacak işler) arasında yer almayan durum hangisidir?

• A) Toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasağı
• B) Gizli belgeleri ve resmi sırları açıklama yasağı
• C) Ticari faaliyette bulunma ve kazanç sağlayıcı işler yapma yasağı
• D) Denetimi altındaki teşebbüslerden doğrudan menfaat sağlama yasağı
• E) Sendika kurma ve sendikalara üye olma yasağı ✓

Memurların toplu eylem, grev, ticaret, gizli bilgi açıklama ve denetledikleri teşebbüslerden menfaat sağlama gibi davranışları yasaklanmıştır. Buna karşılık memurlara sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı tanınmıştır. Grev yasaktır ancak sendika kurmak yasak değildir.

14. İl İdaresi Kanunu uyarınca, ülkemizde yeni bir ilçenin kurulması veya mevcut bir ilçenin kaldırılması hangi işlemle gerçekleştirilir?

• A) İçişleri Bakanlığı teklifi ve Cumhurbaşkanı kararıyla
• B) Çıkarılacak bir kanunla ✓
• C) Danıştay görüşü alındıktan sonra çıkarılacak Cumhurbaşkanı kararıyla
• D) Cumhurbaşkanı kararıyla
• E) İçişleri Bakanı önerisi ve Cumhurbaşkanı yardımcısı onayıyla

İlçelerin kurulması, kaldırılması, adlarının ve merkezlerinin belirlenmesi veya değiştirilmesi kanunla yapılır. İlçe, merkezî idarenin taşra teşkilatı içindeki mülki idare bölümlerinden biridir. İlçe idari kararla değil doğrudan kanunla kurulur.

15. İki ayrı kamu tüzel kişiliği arasındaki kanuni denetim ilişkisini ifade eden idari vesayet yetkisine uygun örnekler hangileridir?

• A) YÖK-İstanbul Üniversitesi ile Kaymakam-köy muhtarı ilişkileri
• B) YÖK ile İstanbul Üniversitesi arasındaki ilişki
• C) YÖK-Üniversite, Kaymakam-Muhtar ile Valilik-Büyükşehir Belediyesi ilişkileri
• D) Kaymakam-Muhtar, Valilik-Büyükşehir ile Büyükşehir-İlçe Belediyesi ilişkileri
• E) Belirtilen tüm kurum ve makamlar arasındaki denetim ilişkileri ✓

İdari vesayet, kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanarak bir kamu tüzel kişisinin başka bir kamu tüzel kişisinin organ veya işlemleri üzerinde kullandığı sınırlı denetimdir. Verilen ilişkilerin her birinde birbirinden ayrı kamu tüzel kişilikleri bulunduğundan bunlar hiyerarşi değil idari vesayet örnekleridir. Denetleyen ve denetlenen ayrı kamu tüzel kişileri ise ilişki, kanuni dayanağı ölçüsünde idari vesayettir.