İdare Hukuku 10

1. Kendi kamu tüzel kişiliği bünyesinde en üst hiyerarşik amir olması nedeniyle, üzerinde herhangi bir hiyerarşik amir bulunmayan kişi hangisidir?

• A) Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı
• B) Bakan yardımcısı
• C) Üniversite dekanı
• D) Belediye başkanı ✓
• E) İlçe Kaymakamı

Her kamu tüzel kişiliği içinde en üst hiyerarşik amir, kendisi üzerinde aynı tüzel kişilik içinde başka bir hiyerarşik üst bulunmayan kişidir. Belediyede en yüksek hiyerarşik amir belediye başkanıdır. Kaymakam valiye, bakan yardımcısı bakana ve dekan rektöre bağlıdır. Belediye tüzel kişiliğinin en üst hiyerarşik amiri belediye başkanıdır.

2. İdarenin kanunların uygulanmasını sağlamak amacıyla genel, soyut, objektif kurallar koyabilme gücüne ne ad verilir?

• A) Kamulaştırma ve mal edinme yetkisi
• B) Olağanüstü hal yetkileri
• C) İdari yaptırım uygulama gücü
• D) Teşkilatlanma/örgütlenme yetkisi
• E) Düzenleme yetkisi ✓

Düzenleme yetkisi, idarenin kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere genel, soyut, objektif ve sürekli kurallar koyabilmesidir. Yönetmelikler idarenin düzenleyici işlemlerinin temel örneklerindendir. Genel ve soyut kural koyma ifadesi düzenleme yetkisini gösterir.

3. İlçe idaresinin başı olan kaymakamların yetki, görev ve atama usulleri hakkında hangileri doğrudur?

• A) Genel emir çıkarma ve askeri birliklerden yardım isteme yetkileri
• B) Genel emir çıkaramama, Cumhurbaşkanını temsil etme ve Cumhurbaşkanı onayıyla atanma ✓
• C) Askeri birliklerden doğrudan yardım isteyip emir verme yetkisi
• D) Askeri birlikten yardım isteme, Cumhurbaşkanını temsil etme ve Cumhurbaşkanı onayıyla atanma
• E) Genel emir çıkarma, askeri yardım isteme ve Cumhurbaşkanını temsil etme yetkileri

Kaymakam ilçede Cumhurbaşkanının temsilcisidir, Cumhurbaşkanının onayıyla atanır ve valinin emir ve talimatlarını uygular. Genel emir çıkaramaz ve olağanüstü durumda askerî birliklerden doğrudan yardım isteme yetkisi bulunmaz. Bu nedenle II, III ve IV doğrudur. Askerî birlikten doğrudan yardım isteme ve genel emir çıkarma yetkileri valiye özgüdür.

4. Mahalli idarelerde seçmenler tarafından doğrudan halk oyuyla seçilmeyip, atama veya meclis içi görevlendirmeyle oluşan kurul üyeleri hangisidir?

• A) Belediye başkanı
• B) Cumhurbaşkanı
• C) Belediye encümeni üyelerinin tamamı ✓
• D) Belediye meclisi üyeleri
• E) İl genel meclisi üyeleri

Belediye başkanı, il genel meclisi üyeleri, belediye meclisi üyeleri ve Cumhurbaşkanı doğrudan seçmenler tarafından seçilir. Belediye encümeninin bazı üyeleri belediye meclisince seçilir, bazıları ise belediye başkanınca birim amirleri arasından görevlendirilir. Belediye encümeninin bütün üyeleri halk tarafından doğrudan seçilmez.

5. İdare hukukunun genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Tek bir kod kanunda toplanmış (tedvin edilmiş) bir hukuk dalıdır. ✓
• B) Genel olarak statüsel ve kurallı bir yapıya sahiptir.
• C) Tarihsel olarak genç ve dinamik bir hukuk dalıdır.
• D) Büyük ölçüde mahkemelerin içtihatlarıyla gelişmiş bir yapıdadır.
• E) Özel hukuktan bağımsız kendine has kuralları olan bir daldır.

İdare hukuku genç, bağımsız ve statü hukukuna dayanan bir hukuk dalıdır. Büyük ölçüde mahkeme içtihatlarıyla gelişmiştir ve kamu yararı düşüncesi bu alana egemendir. Ancak kuralları tek bir kanunda toplanmadığından tedvin edilmiş değil, tedvin edilmemiş bir hukuk dalıdır. Tedvin edilmek, kuralların sistemli biçimde tek bir metinde toplanmasıdır; idare hukuku dağınık mevzuata sahiptir.

6. İdarenin yürüttüğü idari fonksiyonun özellikleri dikkate alındığında, yanlış olan veya idari fonksiyonun özelliklerinden olmayan durum hangisidir?

• A) Kendiliğinden harekete geçebilmesi ve sürekli olması
• B) Münhasıran yazılı idari işlemlerle yerine getirilip fiili eylemleri kapsamaması ✓
• C) Kendiliğinden harekete geçebilmesi ve idari işlemlerle yürütülmesi
• D) İdari işlemlerle yürütülmesi ve tüm bireyleri kapsaması
• E) Kendiliğinden harekete geçmesi, sürekli olması ve tüm bireyleri kapsaması

İdari fonksiyon kendiliğinden harekete geçebilen, sürekli ve tüm bireylerle doğrudan bağlantılı bir devlet fonksiyonudur. Ancak yalnızca idari işlemlerle değil, yol yapımı veya sağlık hizmeti sunulması gibi idari eylemlerle de yerine getirilir. Yanlış olan yalnız III'tür; idari fonksiyon işlem ve eylemlerle yürütülür.

7. Anayasal çerçevede, kamu yararının zorunlu kıldığı durumlarda kamu hizmeti yürüten özel teşebbüslerin kamuya geçirilmesi işlemi hangisidir?

• A) Devletleştirme ✓
• B) Devlet ortaklığı kurma
• C) Kamu iktisadi teşebbüsü haline getirme
• D) Kamulaştırma
• E) Özelleştirme

Anayasa'nın 47. maddesine göre kamu hizmeti niteliği taşıyan özel teşebbüsler, kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde gerçek karşılığı üzerinden devletleştirilebilir. Kamulaştırma özel mülkiyetteki taşınmazlara, devletleştirme ise özel teşebbüsün tamamına yöneliktir. Kamu hizmeti niteliğindeki özel işletmenin kamuya geçirilmesi devletleştirmedir.

8. Aşağıda verilen makamlar arasındaki ilişkilerden hangisinde idari vesayet denetimi söz konusu olmayıp, hiyerarşik ilişki mevcuttur?

• A) Verilen tüm eşleştirmeler
• B) Vali ile köy muhtarı arasındaki ilişki
• C) Cumhurbaşkanı ile MİT Başkanı arasındaki ilişki ✓
• D) Cumhurbaşkanı-MİT Başkanı ile İçişleri Bakanı-belediye başkanı ilişkileri
• E) Vali-muhtar ile İçişleri Bakanı-belediye başkanı ilişkileri

Vali ile köy muhtarı ve İçişleri Bakanı ile belediye başkanı farklı kamu tüzel kişiliklerini temsil ettiğinden aralarındaki kanuni denetim idari vesayettir. Cumhurbaşkanı ile MİT Başkanı ise devlet tüzel kişiliği içinde yer aldığından aralarındaki ilişki hiyerarşiktir. Yalnız II'de taraflar aynı kamu tüzel kişiliği içindedir; bu nedenle vesayet yoktur.

9. Merkezi yönetimin taşra teşkilatı yapılanması içerisinde yer almayan kurul veya idari birim hangisidir?

• A) Kaymakamlık birimleri
• B) Vali başkanlığındaki il idare kurulu
• C) Valiliğe bağlı il müdürlükleri
• D) Bakanlıkların il şube başkanlıkları
• E) İl özel idaresine bağlı İl encümeni ✓

İl müdürlükleri, kaymakamlıklar, il şube başkanlıkları ve il idare kurulu merkezî idarenin taşra örgütlenmesi içinde yer alır. İl encümeni ise ayrı kamu tüzel kişiliğine sahip il özel idaresinin organıdır ve merkezî taşra teşkilatına dâhil değildir. İl encümeni valilik teşkilatının değil, il özel idaresinin organıdır.

10. Kamu yönetiminde idari fonksiyonun nitelikleri hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Gerektiğinde tek taraflı iradeye dayalı kamu gücü ayrıcalıkları kullanılır.
• B) Hizmetlerin sunumu ve işlemler sırasında idare ile vatandaşlar tamamen eşit konumdadır. ✓
• C) Süreç olarak teknik ve uzmanlık gerektiren bir niteliğe sahiptir.
• D) Nihai hedefi toplumsal düzeyde kamu yararını gerçekleştirmektir.
• E) Bireylerin başvurusu beklenmeksizin kendiliğinden (re'sen) harekete geçebilir.

İdari fonksiyon kamu hizmetlerini yürütmek ve kamu yararını gerçekleştirmek için kamu gücü kullanılarak yerine getirilir; sürekli ve teknik niteliktedir ve çoğu zaman kendiliğinden harekete geçer. İdare kamu gücü ayrıcalıklarına sahip olduğundan bireyle eşit konumda değildir. Tarafların eşitliği özel hukuka özgüdür; idare hukukunda idarenin üstün yetkileri vardır.

11. Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediğinde hayatı tehlikeye girecek derece yakınlarının ağır hastalık veya kaza durumlarında, sağlık raporuna dayalı olarak verilebilecek ilk refakat izni süresi en fazla ne kadardır?

• A) 6 ay
• B) 1 yıl
• C) 3 ay ✓
• D) 2 yıl
• E) 9 ay

Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediğinde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuğu ya da kardeşinin ağır kaza veya uzun süreli hastalığında sağlık kurulu raporuyla üç aya kadar refakat izni verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılabilir.

12. Farklı kamu tüzel kişileri arasındaki kanuni denetimi gösteren idari vesayete en uygun örnek eşleştirmesi hangisidir?

• A) İlçe Milli Eğitim Müdürü ile Okul Müdürü
• B) İl Vali ile İlçe Kaymakamı
• C) İlçe Kaymakamı ile İlçe Mal Müdürü
• D) Yükseköğretim Kurulu ile Marmara Üniversitesi ✓
• E) İçişleri Bakanı ile Emniyet Genel Müdürü

YÖK ile Marmara Üniversitesi ayrı kamu tüzel kişiliklerine sahiptir ve YÖK'ün üniversiteler üzerindeki kanuni denetimi idari vesayet niteliğindedir. Diğer seçeneklerdeki birimler devlet tüzel kişiliği içinde üst-ast ilişkisiyle bağlı olduğundan aralarında hiyerarşi vardır. Ayrı kamu tüzel kişileri arasındaki denetim vesayet; aynı tüzel kişilik içindeki ilişki hiyerarşidir.

13. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), hiyerarşik ve idari yapı açısından hangi bakanlığa bağlı olarak faaliyet yürütür?

• A) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ✓
• B) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
• C) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
• D) İçişleri Bakanlığı
• E) Cumhurbaşkanlığı

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, sosyal konut üretimi ve planlı kentleşmeye yönelik görevlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı olarak yürütür. TOKİ'nin bağlı olduğu bakanlık Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıdır.

14. Anayasamızda düzenlenen ve merkezi idareye görüş, denetim veya danışma desteği sunan başkentteki yardımcı kuruluşlar hangileridir?

• A) Danıştay
• B) Milli Güvenlik Kurulu ve Sayıştay
• C) Danıştay ve Yargıtay
• D) Yargıtay
• E) Danıştay, Milli Güvenlik Kurulu ve Sayıştay ✓

Başkentteki yardımcı kuruluşlar, merkezî idareye görüş, denetim ve danışma yoluyla katkı sunan yapılardır. Danıştay, Millî Güvenlik Kurulu ve Sayıştay bu kapsamda değerlendirilir. Yargıtay ise adli yargının yüksek mahkemesidir. I, II ve III yardımcı kuruluş; IV doğrudan bir yüksek yargı merciidir.

15. Kamu hizmetlerinin yerinden yönetim yöntemiyle yürütülmesinin sakıncaları (olumsuz yanları) arasında gösterilemeyecek olan durum hangisidir?

• A) Merkezi mali denetimin zorlaşması
• B) Bölgeler arası gelişmişlik farklarını artırma ve milli birliği zayıflatma riski
• C) Yerel düzeyde partizanca uygulamalara yol açabilmesi
• D) Karar mekanizmalarını yerelleştirerek bürokrasiyi ve kırtasiyeciliği azaltması ✓
• E) Yeterli idari ve mali kaynak olmadığında hizmetlerin aksaması

Yerinden yönetim mali denetim güçlüğü, yerel partizanlık, bölgeler arası eşitsizlik ve kaynak yetersizliği gibi sakıncalar doğurabilir. Kararların hizmet yerine yakın alınması kırtasiyeciliği azaltır ve işlemleri hızlandırır; yavaşlatmaz. Bürokrasi ve kırtasiyeciliğin azalması yerinden yönetimin yararıdır.