Hukukun Temel Kavramları 1

1. Sahipsiz ve kimsenin mülkiyetinde olmayan bir taşınırı malik olmak iradesiyle zilyetliğine geçiren bir kişinin, bu yolla mülkiyeti kazanmasına ne ad verilir?

• A) Zamanaşımı
• B) İşgal
• C) İbraz
• D) Bağış
• E) İhraz ✓

Sahipsiz taşınır bir malın malik olma iradesiyle zilyetliğinin kazanılmasına ihraz denir. Hayvanlar eşya olmamakla birlikte uygun düştüğü ölçüde taşınır hükümlerine tabi olduğundan sahipsiz kedinin sahiplenilmesi ihraz kabul edilmiştir.

2. 1982 Anayasası'nda yer alan normlar hiyerarşisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kanunla aynı hukuki güce ve eş değere sahiptir?

• A) Yönetmelik
• B) Genelge
• C) Olağan dönem Cumhurbaşkanı Kararnamesi
• D) Olağanüstü Hâl Cumhurbaşkanı Kararnamesi ✓
• E) Anayasa

Olağanüstü Hâl Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri normlar hiyerarşisinde kanunla aynı hukuki güce ve eş değere sahiptir. Olağan dönem Cumhurbaşkanı Kararnamesi ve yönetmelik kanunun altında, Anayasa ise en üstte yer alır.

3. Ceza hukukundaki 'kanunilik' ilkesi gereğince, ceza hâkimi önüne gelen bir uyuşmazlığı çözerken asli kaynak olarak hangisine dayanmak zorundadır?

• A) Tarihî hukuk
• B) Mevzu hukuk ✓
• C) İdeal hukuk
• D) Teamül hukuku
• E) Pozitif hukuk

Suç ve cezada kanunilik ilkesi gereğince ceza hâkimi yazılı mevzuat hükümlerine dayanır; örf ve âdetle suç veya ceza yaratılamaz.

4. Kanunda suç olarak tanımlanan eylemleri gerçekleştiren kişilere uygulanan maddi yaptırım türü hangisidir?

• A) Hükümsüzlük
• B) İptal
• C) Ceza ✓
• D) Cebri icra
• E) Mutlak butlan

Suç oluşturan bir davranış karşılığında kanunun öngördüğü yaptırım cezadır. İptal, hükümsüzlük ve cebri icra farklı hukuki ihlallerde uygulanan yaptırımlardır.

5. Anayasal vergi ilkeleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi vergi hukukuna hâkim olan ilkelerden biri değildir?

• A) Kamu giderlerinin karşılığı olma ilkesi
• B) Eşit vergi ilkesi ✓
• C) Yasallık ilkesi
• D) Ödeme gücüne göre vergilendirme ve ölçülülük ilkesi
• E) Vergide genellik ilkesi

Vergilendirmede genellik, kanunilik, kamu giderlerini karşılama ve mali güce göre vergilendirme ilkeleri geçerlidir. Herkesten aynı miktarda vergi alınması anlamındaki eşit vergi ilkesi kabul edilmez.

6. Hâkimin karar verirken başvurabileceği, ancak kendisini bağlamayan hukukun yardımcı (tali) kaynakları arasında hangileri yer alır? I. Yargısal kararlar (içtihatlar) II. Bilimsel görüşler (doktrin) III. İçtihadı birleştirme kararları

• A) II ve III
• B) I, II ve III
• C) I ve II ✓
• D) Yalnız III
• E) Yalnız II

Hukukun kaynakları bağlayıcılık yönünden ikiye ayrılır: • Asli (Bağlayıcı) Kaynaklar: Hâkimin uymak zorunda olduğu yazılı kurallardır (Anayasa, Kanun, CBK, Yönetmelik ve İçtihadı Birleştirme Kararları). • Yardımcı (Bağlayıcı Olmayan) Kaynaklar: Hâkimin yol gösterici olarak başvurduğu ancak kendisini bağlamayan kaynaklardır. Bunlar Yargısal Kararlar (İçtihatlar - I) ve Bilimsel Görüşlerdir (Doktrin - II). İçtihadı Birleştirme Kararları (III) Resmî Gazete'de yayımlanır ve tüm mahkemeleri bağlar; bu nedenle yardımcı kaynak değil, bağlayıcı asli kaynaktır. Dolayısıyla sadece I ve II yardımcı kaynaktır.

7. Ceza hukukumuzda bedensel cezalara veya insan onuruna aykırı cezalara yer verilmemesi hangi ilkenin gereğidir?

• A) Hümanizm ilkesi ✓
• B) Kanuni hâkim ilkesi
• C) Eşitlik ilkesi
• D) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza koyma yasağı
• E) Kusursuz ceza olmaz ilkesi

Hümanizm ilkesi, cezaların insan onuruna uygun biçimde düzenlenmesini gerektirir. Bedensel cezalara yer verilmemesi bu ilkenin bir yansımasıdır.

8. Aşağıdakilerden hangisi aksi ispat edilebilen adi karinelere bir örnektir?

• A) İcazet verilmişlik karinesi
• B) Hiç kimsenin tapu sicilinde kayıtlı bir hususu bilmediğini ileri sürememesi
• C) Çocuğu doğuran kadının anne olması
• D) Birlikte ölüm karinesi ✓
• E) Yeni bir yerleşim yeri kurulmadıkça önceki yerleşim yerinin korunması

Adi karinelerin aksi ispat edilebilir. Birlikte ölüm karinesi, kişilerin hangisinin önce öldüğü kanıtlanarak çürütülebilen adi bir karinedir. Diğer seçenekler kesin karine olarak kabul edilmiştir.

9. Türk Borçlar Kanunu'na göre, bir haksız fiil sorumluluğunun doğması ve tazminat yükümlülüğünün ortaya çıkması için gereken kurucu şartlar arasında yer almaz?

• A) Kusur
• B) Nedensellik bağı
• C) Hukuki fiil ✓
• D) Haksız fiil
• E) Zarar

Haksız fiil sorumluluğu için hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve fiille zarar arasında uygun nedensellik bağı aranır. Hukuki fiil adıyla ayrıca bir koşul yoktur.

10. Borçlunun ifa etmediği muaccel borçtan dolayı alacaklının, devletin yetkili icra organları aracılığıyla borçlunun mal varlığına el koyarak borcu tahsil etmesi işlemine ne ad verilir?

• A) Haciz ✓
• B) Kefalet
• C) Rehin
• D) Cayma hakkı
• E) İpotek

Haciz, borçlunun mal varlığına icra organları aracılığıyla el konularak alacağın tahsil edilmesini sağlar. Rehin ve ipotek ise alacağı önceden güvence altına alan araçlardır.

11. Sahibine bir eşya üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarruf etme yetkilerini eksiksiz tanıyan tek sınırsız ayni hak hangisidir?

• A) Rehin hakkı
• B) Mülkiyet hakkı ✓
• C) Geçit hakkı
• D) Kaynak hakkı
• E) İntifa hakkı

Mülkiyet hakkı sahibine eşya üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkilerinin tümünü verir. Diğer seçenekler sınırlı ayni haklardır.

12. Ölümüne kesin gözle bakılacak bir kaza veya felaket anında kaybolan ve cesedine ulaşılamayan bir kimsenin hukuki durumunun çözümü için hangi müessese uygulanir?

• A) Bir yıl sonra gaiplik kararı alınmalıdır.
• B) Kişiliğin sona ermesi için mahkemeye başvurulmalıdır.
• C) Beş yıl sonra gaiplik kararı alınmalıdır.
• D) Mirasçılar ancak teminat göstererek terekeyi kazanmalıdır.
• E) En büyük mülki idare amirinin yazısıyla nüfus kütüğüne ölüm kaydı düşülmelidir. ✓

Ölümüne kesin gözle bakılacak bir olayda kaybolan kişi hakkında ölüm karinesi uygulanır. Mahkeme kararı ve bekleme süresi gerekmeden yetkili idari makamın bildirimiyle nüfus kütüğüne ölüm kaydı düşülür.

13. Türk Medeni Kanunu'na göre hâkim, önüne gelen bir uyuşmazlığı çözerken aşağıdaki kaynakları hangi sırayla uygulamalıdır? I. Yazılı kanun hükümleri II. Hâkimin kural yaratması III. Örf ve âdet hukuku

• A) I - III - II ✓
• B) I - II - III
• C) II - I - III
• D) III - II - I
• E) II - III - I

Hâkim uyuşmazlığı çözerken öncelikle kanunlara bakar. Yazılı kural yoksa yazısız kurallara (örf ve âdete) başvurur. Bunlarda da çözüm yoksa kanun koyucu gibi davranarak kendisi kural yaratır. Sıralama I - III - II şeklindedir.

14. Kerem, hukukun kaynaklarına ilişkin hazırladığı tabloda şu eşleştirmeleri yapmıştır: Asli kaynaklar: - Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi - Örf ve âdet hukuku Yardımcı kaynaklar: - Bilimsel görüşler (Doktrin) - Yönetmelik Buna göre Kerem, hangisini yanlış başlık altına yazmıştır?

• A) Kanun
• B) Doktrin
• C) Anayasa
• D) Örf ve âdet hukuku
• E) Yönetmelik ✓

Yönetmelik, kamu tüzel kişileri ve bakanlıklarca çıkarılan bağlayıcı ve emredici bir hukuk kuralı olduğu için ASLİ (bağlayıcı) yazılı kaynaklar arasındadır. Yardımcı kaynak değildir (E şıkkı doğru cevaptır). 💡 ÖSYM Püf Noktası (Adayların Sıkça Karıştırdığı Kavramlar): • ASLİ (BAĞLAYICI) KAYNAKLAR: Yazılı Kaynaklar (Anayasa, Kanun, CBK, Yönetmelik vb.) + Yazısız Kaynak (Örf ve Âdet Hukuku). • YARDIMCI KAYNAKLAR: Yargısal Kararlar (İçtihatlar) ve Bilimsel Görüşler (Doktrin). (Adayların yaptığı yaygın hata: Örf ve âdet hukuku yazısızdır ama hâkim için ASLİ/bağlayıcı kaynaktır. Yönetmelik ise bağlayıcı/ASLİ kaynaktır).

15. Medeni Kanun'un 'Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalmak niyetiyle oturduğu yerdir.' şeklindeki hükmü hangi kural türüne örnektir?

• A) Emredici hukuk kuralı
• B) Yetki verici hukuk kuralı
• C) Tamamlayıcı hukuk kuralı
• D) Tanımlayıcı hukuk kuralı ✓
• E) Yorumlayıcı hukuk kuralı

Hüküm, yerleşim yeri kavramının ne anlama geldiğini açıkladığından tanımlayıcı hukuk kuralıdır.