Anayasa Tarihi 1

1. Kanun-ı Esasi'den 1909 yılında yapılan anayasa değişiklikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Padişahın meclisi fesih hakkı, Âyan Meclisinin onayı ve üç ay içinde seçim yapılması şartlarına bağlanmıştır.
• B) Padişahın geri gönderdiği kanunların aynen kabulü için meclislerin üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu aranmıştır.
• C) Kanun teklif edebilmek için padişahın iznini alma zorunluluğu getirilmiştir. ✓
• D) Padişahın kanunları iki ay içinde onaylaması veya yeniden görüşülmek üzere geri göndermesi öngörülmüştür.
• E) Padişahın yetkileri daraltılmış, Mebusan Meclisinin yetkileri genişletilmiştir.

1909 yılındaki anayasa değişiklikleriyle milletvekillerinin kanun tasarısı (teklif) sunabilmeleri için padişahtan önceden izin alma şartı tamamen kaldırılmıştır. Bu durum yasamanın padişah vesayetinden kurtulmasını sağlamıştır.

2. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nın belirgin özelliklerinden biri değildir?

• A) Başlangıç metni içermesi
• B) Sert ve kazuistik (ayrıntılı) bir yapıya sahip olması
• C) İlk üç maddesinin değiştirilmesinin yasaklanmış olması
• D) Kurucu meclis tarafından hazırlanıp halk oylamasıyla kabul edilmesi
• E) Çift meclis sistemini benimsemesi ✓

1982 Anayasası sert, ayrıntılı (kazuistik), başlangıç metni içeren ve referandumla kabul edilen bir anayasadır. Yasama organı olarak yalnızca tek bir meclisi (TBMM) öngörmüştür. Yasama organının iki ayrı meclisten oluştuğu çift meclis modeli ise 1876 Kanun-ı Esasi ve 1961 anayasalarında tercih edilmiştir.

3. 1808 tarihli Sened-i İttifak ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Sadrazamın yetki kullanımı ve sorumlulukları düzenlenmiştir.
• B) Padişah ile yerel güçler olan âyan temsilcileri arasında imzalanmıştır.
• C) Âyanlar, içlerinden birinin devlete isyan etmesi halinde bu isyanın bastırılmasına yardım etmeyeceklerini beyan etmiştir. ✓
• D) 1808 yılında kabul edilip ilan edilmiştir.
• E) Devlet idaresine resmi memurlar dışındaki kişilerin müdahale edemeyeceği kararlaştırılmıştır.

Sened-i İttifak'ın temel amaçlarından biri devlet otoritesini taşrada yeniden kurmaktı. Bu doğrultuda metinde, âyanlardan biri devlete karşı isyan ederse diğer tüm âyanların birlik olup bu isyanı bastıracağına dair açık bir taahhüt yer almaktadır. Aksi yöndeki iddia fermanın ruhuna aykırıdır.

4. Milli egemenlik ilkesini ilk kez kabul eden ve yasama ile yürütme yetkilerini TBMM'de toplayarak meclis hükûmeti sistemini uygulayan anayasa hangisidir?

• A) 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ✓
• B) 1876 Kanun-ı Esasi
• C) 1924 Anayasası
• D) 1961 Anayasası
• E) 1982 Anayasası

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921), 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ifadesini getirerek padişahlık otoritesini hukuken sonlandırmıştır. Savaş dönemi kararlarının hızlı alınabilmesi için yasama ve yürütmeyi TBMM çatısında birleştiren meclis hükûmeti modeli uygulanmıştır.

5. Aşağıdakilerden hangisi 1921 Anayasası'nda 1923 yılında yapılan değişikliklerden biri değildir?

• A) Devletin dininin İslam olduğunun belirtilmesi
• B) İstiklal Marşı'nın anayasaya millî marş olarak girmesi ✓
• C) Devletin hükûmet şeklinin Cumhuriyet olarak belirlenmesi
• D) Resmî dilin Türkçe olduğunun hükme bağlanması
• E) Yürütmenin başı olarak Cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması

29 Ekim 1923'te 1921 Anayasası'na eklenen maddelerle Cumhuriyet ilan edilmiş, devletin resmi dini İslam, resmi dili Türkçe olarak belirlenmiş ve Cumhurbaşkanlığı makamı ihdas edilmiştir. İstiklal Marşı'nın bir anayasa hükmü haline gelmesi ise ancak 1982 Anayasası'nın kabulüyle gerçekleşmiştir.

6. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesini gerçekleştirerek yönetime el koyan kurul hangisidir?

• A) Kurucu Meclis
• B) Millî Güvenlik Konseyi
• C) Millî Güvenlik Kurulu
• D) Millî Birlik Kurulu
• E) Millî Birlik Komitesi ✓

27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından iktidarı devralan ve yasama yetkisini kullanan cunta organı Milli Birlik Komitesi'dir.

7. 1961 Anayasası'nda 1971-1973 değişiklikleriyle yargı alanında yapılan yeniliklerden biri değildir?

• A) Anayasa Mahkemesinin anayasa değişikliklerini denetlemesinin şekil şartıyla sınırlandırılması
• B) Anayasa Mahkemesinin ilk kez kurulması ✓
• C) Devlet Güvenlik Mahkemelerinin (DGM) kurulması
• D) Askerî mahkemelerin yetki alanının genişletilmesi
• E) Askerî Yüksek İdare Mahkemesinin (AYİM) kurulması

Anayasa Mahkemesi, 1971 ve 1973 yıllarında yapılan değişikliklerle kurulmamıştır; 1961 Anayasası'nın ilk kabul edilen 1961 orijinal metninde yer alan kurucu kurumlardan biridir.

8. • Karma hükûmet yapısını uygulayan • Yasama (meclis) yorumu sistemini barındıran • Çoğunlukçu demokrasi anlayışını esas alan • Hem tek partili hem çok partili yıllarda yürürlükte kalan Bu özellikler hangi anayasamıza aittir?

• A) 1921 Anayasası
• B) 1961 Anayasası
• C) 1982 Anayasası
• D) 1924 Anayasası ✓
• E) 1876 Anayasası

Meclis yorumu yetkisi, karma hükûmet modeli ve hem tek partili hem çok partili siyasi hayatta uygulanma özellikleri tamamen 1924 Anayasası'nın belirleyici yanlarıdır.

9. Osmanlı Devleti döneminde gerçekleştirilen anayasal gelişmelerin kronolojik sıralaması en eskiden en yeniye doğru aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Tanzimat Fermanı - Islahat Fermanı - Kanun-ı Esasi - Sened-i İttifak
• B) Kanun-ı Esasi - Tanzimat Fermanı - Sened-i İttifak - Islahat Fermanı
• C) Tanzimat Fermanı - Sened-i İttifak - Islahat Fermanı - Kanun-ı Esasi
• D) Islahat Fermanı - Tanzimat Fermanı - Sened-i İttifak - Kanun-ı Esasi
• E) Sened-i İttifak - Tanzimat Fermanı - Islahat Fermanı - Kanun-ı Esasi ✓

Osmanlı anayasacılık hareketlerinin kronolojik sıralaması: Sened-i İttifak (1808), Tanzimat Fermanı (1839), Islahat Fermanı (1856) ve son olarak ilk anayasa olan Kanun-ı Esasi (1876) biçimindedir.

10. 1856 yılında ilan edilen Islahat Fermanı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) İşkence ve eziyet yasaklanmış, vergilendirmede düzeltme öngörülmüştür.
• B) Gayrimüslim cemaatlerin ruhani ayrıcalıkları ve bağışıklıkları güvence altına alınmıştır.
• C) Bütün din ve mezheplerin eşit olduğu yeniden vurgulanmıştır.
• D) Padişah âyanların varlığını tanımış ve onlara güvence vermiştir. ✓
• E) Gayrimüslim toplulukların cemaat meclisi oluşturabilmesi, ibadet yeri, hastane ve okul açabilmesi öngörülmüştür.

Osmanlı'da padişahın yerel derebeyleri sayılan âyanları muhatap alması ve onların haklarını tanıyıp güvence vermesi yalnızca 1808 tarihli Sened-i İttifak'a has bir özelliktir. 1856 Islahat Fermanı ise gayrimüslim tebaanın haklarını geliştiren bir belgedir.

11. Egemenlik hakkının millet adına yetkili organlar eliyle kullanılmasını öngörerek kuvvetler ayrılığı ilkesini açıkça kabul eden ilk anayasa hangisidir?

• A) 1961 Anayasası ✓
• B) 1924 Anayasası
• C) 1921 Anayasası
• D) 1982 Anayasası
• E) 1876 Kanun-ı Esasi

1961 Anayasası, 'Egemenlik yetkili organlar eliyle kullanılır' hükmünü getirerek meclisin mutlak üstünlüğüne son vermiş ve yasama, yürütme ile yargıyı ayrı organlara dağıtmıştır. Bu, anayasal düzeyde kuvvetler ayrılığı ilkesinin ilk kez net biçimde benimsenmesini sağlamıştır.

12. Kanunlerin anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevli olan Anayasa Mahkemesi ilk kez hangi anayasa ile kurulmuştur?

• A) 1921 Anayasası
• B) 1982 Anayasası
• C) 1961 Anayasası ✓
• D) 1961 Anayasası'nın 1971 değişiklikleri
• E) 1924 Anayasası'nın çok partili döneme geçiş değişiklikleri

Kanunların anayasal denetimini gerçekleştirmek ve anayasanın üstünlüğünü korumak amacıyla kurulan Anayasa Mahkemesi, ilk kez 1961 Anayasası ile hukuk sistemimize katılmıştır.

13. • Yargı organına ilişkin hüküm bulundurmayan • Temel hak ve hürriyetleri düzenlemeyen • Tek çerçeve anayasa niteliği taşıyan • Millî egemenlik ilkesini getiren Bu özellikler hangi anayasaya aittir?

• A) 1961 Anayasası
• B) 1876 Anayasası
• C) 1982 Anayasası
• D) 1921 Anayasası ✓
• E) 1924 Anayasası

Olağanüstü savaş koşullarında hazırlanan 1921 Anayasası, yargı teşkilatına ve temel hak-özgürlükler listesine yer vermeyen tek anayasamızdır.

14. Aşağıdaki anayasal ilkeler ve bu ilkelerin ilk kez açıkça yer aldığı anayasa eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Hukuk devleti - 1982 Anayasası ✓
• B) Kuvvetler ayrılığı - 1961 Anayasası
• C) Laiklik - 1924 Anayasası
• D) Sosyal devlet - 1961 Anayasası
• E) Egemenliğin millete ait olması - 1921 Anayasası

Hukuk devleti ilkesi, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin temel nitelikleri arasına ilk defa 1961 Anayasası'nın 2. maddesiyle girmiştir. Dolayısıyla bu ilkenin ilk olarak 1982 Anayasası ile kabul edildiğini iddia eden seçenek hatalıdır.

15. Aşağıdakilerden hangisi 1924 Anayasası üzerinde yapılan anayasa değişikliklerinden biri değildir?

• A) Laiklik ilkesinin anayasaya eklenmesi
• B) İstiklal Marşı'nın devletin millî marşı olarak anayasaya eklenmesi ✓
• C) Seçmen yaşının 18'den 22'ye yükseltilmesi
• D) Milletvekili yemin metnindeki dini ifadelerin kaldırılması
• E) Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının verilmesi

1924 Anayasası üzerinde yapılan değişikliklerle sırasıyla 1928'de laikleşme kapsamında yemin metni ve dini ibareler çıkarılmış, 1934'te kadınlara seçme-seçilme hakları verilmiş, 1937'de ise Cumhuriyet'in niteliklerine laiklik ilkesi eklenmiştir.