XIX. Yüzyıl Osmanlı (Dağılma Dönemi) 4

1. Fedailer Cemiyeti üyelerince planlanan, 1859 yılında İstanbul'da 1856 Islahat Fermanı'na karşı örgütlenen ancak ihbar yoluyla son anda önlenen darbe girişiminin adı nedir?

• A) Patrona Halil İsyanı
• B) Edirne Vakası
• C) Kabakçı Mustafa Paşa İsyanı
• D) Kuleli Vakası ✓

1859 yılında Fedailer Cemiyeti (veya Müdafaa-i Şeriat) tarafından planlanan ancak ihbar üzerine önlenen darbe girişimine 'Kuleli Vakası' denir.

2. Osmanlı Devleti'nin Kavalalı Mehmet Ali Paşa sorununa karşı Rusya'dan yardım alması üzerine, Rusya'ya Boğazlar üzerinde gizli bir ayrıcalık tanıyan 1833 tarihli antlaşmanın adı nedir?

• A) Londra Boğazlar Sözleşmesi
• B) Paris Antlaşması
• C) Hünkar İskelesi Antlaşması ✓
• D) Balta Limanı Antlaşması

Hünkar İskelesi Antlaşması (1833), Osmanlı'nın Kavalalı tehlikesine karşı Rusya ile imzaladığı bir savunma paktıdır. Antlaşmanın gizli maddesi, 'Osmanlı, savaş durumunda Boğazları Rusya lehine kapatacaktır' şeklindeydi. Bu, 'Boğazlar Sorunu'nu başlatan antlaşmadır.

3. 1812 Bükreş Antlaşması ile XIX. yüzyılda milliyetçilik hareketleri sonucunda Osmanlı'dan imtiyaz koparan ilk azınlık aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Arnavutlar
• B) Sırplar ✓
• C) Rumlar
• D) Araplar

1812 Bükreş Antlaşması ile Sırplar Osmanlı'dan imtiyaz elde eden ilk azınlık olmuştur.

4. 31 Mart Vakası'nın ardından tahta çıkarak Meclis-i Mebusan'da ant içen ve böylece Osmanlı tarihinde meşruiyetini meclisten alan ilk padişah unvanını kazanan hükümdar kimdir?

• A) II.Mahmud
• B) V.Mehmet Reşat ✓
• C) II.Abdülhamid
• D) Sultan Vahdettin

31 Mart Vakası sonrası II. Abdülhamid'in yerine tahta geçen V. Mehmet Reşat, Meclis-i Mebusan'da yemin ederek göreve başlayan ilk padişahtır.

5. Osmanlı tarihinde halkın ilk kez seçme ve seçilme hakkını kullandığı, çift meclisli yapıyı ve temel hakları düzenleyen anayasal belge aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tanzimat Fermanı
• B) Kanunuesasi ✓
• C) Sened-i İttifak
• D) Islahat Fermanı

1876 Kanun-u Esasi ile Meclis-i Mebusan açılmış ve halk, kısıtlı da olsa ilk kez seçme ve seçilme hakkını kullanarak yönetime katılmıştır.

6. Yunan İsyanı, Hünkar İskelesi, Kırım Savaşı, 93 Harbi ve Berlin Antlaşması gibi Osmanlı'nın büyük krizlerinin merkezinde yer alan; hem 'Sıcak Denizlere İnme' hem de 'Panislavizm' politikalarını izleyen devlet hangisidir?

• A) Almanya
• B) İngiltere
• C) Fransa
• D) Rusya ✓

XIX. yüzyılın tamamı, Rusya'nın 'Sıcak Denizlere İnme' (Boğazlar) ve 'Panislavizm' (Balkanlar) politikalarına karşı verilen mücadelelerle geçmiştir. Yunan İsyanı, Hünkar İskelesi, Kırım Savaşı, 93 Harbi, Berlin Antlaşması gibi tüm büyük krizlerin merkezinde Rusya yer almıştır.

7. II. Abdülhamid, Doğu Anadolu'daki Ermeni faaliyetlerine ve olası Rus tehdidine karşı bölgedeki Kürt aşiretlerini örgütleyerek hangi silahlı düzensiz birliği oluşturmuştur?

• A) Asakir-i Nizamiye
• B) Teşkilat-ı Mahsusa
• C) Hamidiye Alayları ✓
• D) Nizam-ı Cedid

II. Abdülhamid, bölgedeki aşiretlerden oluşturduğu 'Hamidiye Alayları' ile Ermeni çetelerine ve Rus tehdidine karşı önlem almayı amaçlamıştır.

8. I. Meşrutiyet'in Kanun-i Esasi'sine göre Meclis-i Ayan üyeleri padişah tarafından atanırken, Meclis-i Mebusan üyeleri hangi yöntemle belirleniyordu?

• A) Sadece gayrimüslimler seçiyordu
• B) Eski vezirler arasından seçiliyordu
• C) Halk tarafından seçiliyordu ✓
• D) Padişah tarafından atanıyordu

I. Meşrutiyet'in çift meclisli yapısı vardı: 1. Meclis-i Ayan: Üyeleri padişah tarafından ömür boyu atanırdı. 2. Meclis-i Mebusan: Üyeleri (belirli şartlara göre) halk tarafından seçilirdi. Bu, Türk tarihinde halkın seçime katıldığı ilk anayasal deneyimdir.

9. 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Sultan Abdülmecid Dönemi'nde ilan edilmiştir.
• B) Kanun gücünün üstünlüğü ilk defa bir padişah tarafından kabul edilmiştir.
• C) Kanun önünde herkesin eşit olmasına karar verilmiştir.
• D) Kardeşler arasında yaşanan taht kavgalarına son verilmesi amaçlanmıştır. ✓

Kardeşler arası taht kavgalarına I. Ahmet dönemindeki (XVII. yy) Ekber ve Erşed sistemiyle son verilmeye çalışılmıştır. Tanzimat Fermanı'nın böyle bir amacı yoktur.

10. II. Abdülhamid'in İslam dünyasını halifelik bayrağı altında birleştirmek ve Müslümanların kutsal topraklara ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla büyük bölümü Müslümanların bağışlarıyla finanse edilen hangi projesi hayata geçirilmiştir?

• A) Orient Express
• B) Süveyş Kanalı Projesi
• C) Hicaz Demiryolu ✓
• D) Bağdat Demiryolu

Hicaz Demiryolu (1900-1908), II. Abdülhamid'in en büyük projelerinden biridir. İstanbul'u kutsal topraklara (Mekke/Medine) bağlamayı amaçlayan bu proje, hem Halifeliğin prestijini artırmayı (Panislamizm) hem de bölgedeki askeri kontrolü sağlamayı hedeflemiştir. (Finansmanı büyük ölçüde Müslümanların bağışlarıyla karşılanmıştır).

11. 1821'de başlayan Yunan İsyanı'nın ilk evresinde II. Mahmud'un güçlü bir karşılık verememesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisinde doğru biçimde belirtilmiştir?

• A) Boğazların uluslararası bir soruna dönüşmesi
• B) Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa'nın isyan etmesi ✓
• C) Osmanlı - Rus Savaşı'nın başlaması
• D) Yeniçeri Ocağının kaldırılmış olması

Yunan İsyanı sırasında Osmanlı ordusunun büyük kısmı Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa'nın isyanını bastırmakla meşgul olduğu için Yunan isyanına ilk başta etkili müdahale edilememiştir.

12. Osmanlı Devleti'ni kurtarmanın yolunun merkeziyetçilikten uzaklaşmak, taşradaki ayanlar ve valiliklere geniş özerklikler vermek olduğunu savunan ve İttihat Terakki'ye rakip parti kuran fikir adamı kimdir?

• A) Türkçülük - Ziya Gökalp
• B) Batıcılık - Abdullah Cevdet
• C) Adem-i Merkeziyetçilik - Prens Sabahattin ✓
• D) İslamcılık - II. Abdülhamid

Adem-i Merkeziyetçilik (Yerinden Yönetim), Prens Sabahattin ve Ahrar Fırkası tarafından savunulmuştur. İttihat ve Terakki'nin 'merkeziyetçi' yapısının aksine, imparatorluğun ancak yerel yönetimlere (eyaletlere) geniş özerklikler verilerek kurtarılabileceğini savunmuştur.

13. Abdullah Cevdet gibi radikal aydınların öncülüğünü yaptığı, Osmanlı'nın kurtuluşunun yalnızca Avrupa'nın teknolojisini değil tüm yaşam tarzı ve kültürünün de benimsenmesiyle mümkün olduğunu savunan fikir akımı hangisidir?

• A) Osmanlıcılık
• B) Türkçülük
• C) Batıcılık ✓
• D) İslamcılık

Batıcılık (Garpçılık), Lale Devri'nden beri var olan ancak XIX. yüzyılda (özellikle Abdullah Cevdet gibi radikal aydınlarca) fikir akımına dönüşen bir görüştür. Kurtuluşun, Batı'yı (Avrupa) bir bütün olarak (gülüyle, dikeniyle) taklit etmekten geçtiğini savunmuştur.

14. Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki komisyon tarafından hazırlanan, İslam (Hanefi) hukukunu modern kanun maddeleri hâline getiren ve Tanzimat döneminin en önemli hukuki metni sayılan eser aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mecelle ✓
• B) Tanzimat Fermanı
• C) Kanun-i Esasi
• D) Ceza Kanunnamesi

Mecelle (Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye), Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında bir komisyon tarafından hazırlanmıştır. Batı'nın medeni kanununu almak yerine, İslam (Hanefi) hukukunu (özellikle borçlar, eşya, yargılama) modern kanun maddeleri haline getiren, Tanzimat döneminin en önemli hukuk metnidir.

15. İngiltere, 1791'den bu yana sürdürdüğü Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma politikasından vazgeçerek Osmanlı'yı Rusya karşısında ilk kez yalnız bıraktığı olay hangisidir?

• A) Kırım Savaşı
• B) Balkan Savaşı
• C) Belgrad Savaşı
• D) 93 Harbi ✓

İngiltere, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma politikasından vazgeçerek Osmanlı'yı Rusya karşısında yalnız bırakmıştır.

16. Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusuna asker sağlamak amacıyla Anadolu ve Rumeli'de yalnızca erkeklerin ve hayvanların sayıldığı Osmanlı'nın ilk nüfus sayımı hangi padişah döneminde yapılmıştır?

• A) III. Selim
• B) I. Abdülhamit
• C) II. Mahmut ✓
• D) Abdülmecid

II. Mahmut döneminde (1831), Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusuna asker kaynağını belirlemek amacıyla Anadolu ve Rumeli'de ilk nüfus sayımı yapılmıştır. (Sadece erkekler ve hayvanlar sayılmıştır).

17. Enver ve Niyazi Bey'lerin Makedonya'da isyan başlatması üzerine II. Abdülhamid'in ilan etmek zorunda kaldığı ve 30 yıllık istibdata son vererek Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koyan 1908 olayı nedir?

• A) Balkan Savaşları
• B) 31 Mart Vakası
• C) II. Meşrutiyet'in İlanı ✓
• D) Bab-ı Ali Baskını

II. Meşrutiyet'in İlanı (24 Temmuz 1908), İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne bağlı (Enver, Niyazi Beyler) subayların Makedonya'da (Selanik, Manastır) isyan etmesi üzerine II. Abdülhamid'in anayasayı (Kanun-i Esasi) yeniden yürürlüğe koymak ve Meclis-i Mebusan'ı açmak zorunda kalması olayıdır.

18. Aşağıda verilen üç düşünür incelendiğinde, hangileri Genç Osmanlılar hareketiyle özdeşleşen Osmanlıcılık akımının dışında kalır? I. Mehmet Âkif II. Ziya Paşa III. Namık Kemal

• A) Yalnız I ✓
• B) I ve II
• C) Yalnız II
• D) I ve III

Ziya Paşa ve Namık Kemal 'Osmanlıcılık' (veya Genç Osmanlılar) hareketinin öncülerindendir. Mehmet Akif Ersoy ise 'İslamcılık' fikrinin savunucusudur.

19. 1867 yılında Paris, Londra ve Viyana'yı kapsayan Avrupa seyahatiyle Osmanlı tarihinde yurt dışına çıkan ilk padişah unvanını kazanan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

• A) II. Abdülhamid
• B) II. Mahmut
• C) Abdülaziz ✓
• D) Abdülmecid

Sultan Abdülaziz (1867), Avrupa'daki Sanayi Devrimi'ni yerinde görmek, donanmaya destek aramak ve Avrupalı liderlerle diplomatik temas kurmak amacıyla Batı Avrupa'ya bir seyahat düzenlemiştir. Bu, bir Osmanlı padişahının ilk yurt dışı gezisidir.

20. 93 Harbi sırasında halkı Erzurum'daki Aziziye Tabyaları'nda Ruslara karşı direnişe çağırarak Türk tarihinde simge bir kahraman hâline gelen kadın kimdir?

• A) Nene Hatun ✓
• B) Halide Edip Adıvar
• C) Şerife Bacı
• D) Kara Fatma

Nene Hatun, 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sırasında Erzurum Aziziye Tabyaları'nda halkı Ruslara karşı direnişe çağıran ve simgeleşen kadın kahramandır. Diğer seçeneklerdeki isimler ise Millî Mücadele dönemi kahramanlarındandır.

21. 1878 Berlin Antlaşması'yla yönetimi geçici olarak kendisine bırakılan ve 1908'deki II. Meşrutiyet'in yarattığı otorite boşluğundan faydalanarak Bosna-Hersek'i topraklarına kattığını ilan eden devlet hangisidir?

• A) Rusya
• B) Yunanistan
• C) Sırbistan
• D) Avusturya-Macaristan ✓

Bosna-Hersek, 1878 Berlin Antlaşması ile yönetimi 'geçici' olarak Avusturya-Macaristan'a bırakılmıştı. 1908'deki II. Meşrutiyet'in ilanı sırasındaki otorite boşluğundan yararlanan Avusturya, Bosna-Hersek'i resmen 'ilhak ettiğini' (kendi toprağına kattığını) açıklamıştır.

22. Napolyon'un Mısır'ı işgal ettiği dönemde Osmanlı Devleti'nin, toprak bütünlüğünü korumak amacıyla Fransa'ya karşı İngiltere ve Rusya ile ittifak kurarak uyguladığı strateji aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

• A) İstimalet Politikası
• B) Denge Politikası ✓
• C) Gaza ve Cihat Anlayışı
• D) Millet Sistemi

Osmanlı Devleti, Napolyon'un Mısır'ı işgali (1798) sırasında Fransa'ya karşı İngiltere ve Rusya'nın desteğini alarak tarihinde ilk kez 'Denge Politikası' uygulamıştır. Bu politika, zayıflayan imparatorluğun varlığını sürdürebilmek için büyük güçler arasındaki çıkar çatışmalarından yararlanma stratejisidir.

23. Devlet memurlarını 'iç işleri' ve 'dış işleri' olarak iki ana gruba ayıran, bürokraside fes, pantolon ve ceket giyme zorunluluğunu getiren kılık-kıyafet reformunu hayata geçiren Osmanlı padişahı kimdir?

• A) II.Mahmud ✓
• B) II.Abdülhamid
• C) Sultan Abdülaziz
• D) Sultan Abdülmecid

II. Mahmud, kılık kıyafet devrimi yaparak memurlara fes, pantolon ve ceket giyme zorunluluğu getirmiş ve memuriyetleri tasnif etmiştir.

24. Navarin'de donanması yakılmasının ardından Rusya'ya yenik düşen Osmanlı'nın 1829'da imzaladığı ve Yunanistan'ın bağımsızlığını Osmanlı'nın resmen tanımak zorunda kaldığı antlaşma hangisidir?

• A) Edirne Antlaşması ✓
• B) Kütahya Antlaşması
• C) Paris Antlaşması
• D) Hünkar İskelesi Antlaşması

Edirne Antlaşması (1829), Navarin'de donanması yakılan Osmanlı'nın Rusya'ya yenildiği savaş sonrası imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı, Fransız İhtilali'nin etkisiyle (milliyetçilik) bağımsız olan ilk azınlığı, yani Yunanistan'ın bağımsızlığını tanımak zorunda kalmıştır.

25. Aşağıda verilen Osmanlı donanmasının yakıldığı olaylardan hangileri XIX. yüzyıl (1800-1899) içinde gerçekleşmiştir? I. Çeşme II. Navarin III. İnebahtı IV. Sinop

• A) I ve II
• B) Yalnız IV
• C) I ve IV
• D) II ve IV ✓

Osmanlı donanmasının yakıldığı olaylar: İnebahtı (1571), Çeşme (1770), Navarin (1827), Sinop (1853). XIX. yüzyılda (1800-1899) gerçekleşenler Navarin ve Sinop'tur.