Gerileme Dönemi Padişahları

1. Sultan III. Ahmed döneminde Avusturya ile yapılan Petervaradin Savaşı'ndaki ağır yenilgi sonrası Belgrad'ın kaybedilmesi üzerine imzalanan 1718 tarihli antlaşma hangisidir?

• A) Zitvatorok Antlaşması
• B) Belgrad Antlaşması
• C) Pasarofça Antlaşması ✓
• D) Küçük Kaynarca Antlaşması

1718 Pasarofça Antlaşması ile Belgrad, Kuzey Sırbistan ve Temeşvar Avusturya'ya bırakılmış; Osmanlı'da batıyı geri alma umutları sönmüştür.

2. 1711 yılında Rusya ile imzalanan ve Osmanlı Devleti'nde 'Karlofça ile kaybedilen toprakların geri alınabileceği umudunu' ilk kez doğuran antlaşma hangisidir?

• A) Prut Antlaşması ✓
• B) Pasarofça Antlaşması
• C) Küçük Kaynarca Antlaşması
• D) Aynalıkavak Tenkihnamesi

Prut Antlaşması ile 1700 İstanbul Antlaşması'yla Rusya'ya verilen Azak Kalesi geri alınmış ve kaybedilen toprakları kurtarma umudu canlanmıştır.

3. Lale Devri'nde İstanbul'daki ahşap binalarda çıkan yangınlara hızlı müdahale etmek amacıyla yeniçerilerden oluşturulan itfaiye teşkilatının adı nedir?

• A) Humbaracılar
• B) Lağımcılar
• C) Tulumbacılar Ocağı ✓
• D) Asakir-i Mansure

Dönemin sadrazamı öncülüğünde yeniçerilerden kurulan 'Tulumbacılar Ocağı', Osmanlı'nın ilk organize sivil/askeri itfaiye birimidir.

4. Lale Devri'nde batıyı daha yakından tanımak ve oradaki gelişmeleri yerinde görmek amacıyla Avrupa'ya gönderilen ilk geçici elçi kimdir?

• A) Yirmisekiz Mehmed Çelebi ✓
• B) İbrahim Müteferrika
• C) Yusuf Agah Efendi
• D) Rami Mehmed Efendi

Lale Devri'nde (III. Ahmet Dönemi) Batı dünyasındaki gelişmeleri yerinde incelemek amacıyla Paris'e gönderilen ve kaleme aldığı 'Fransa Sefaretnamesi' ile dönemin yeniliklerine rehberlik eden ilk geçici elçimiz YİRMİSEKİZ MEHMED ÇELEBİ'dir. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Elçiler Karşılaştırması): • Lale Devri İlk Geçici Elçi (Paris): Yirmisekiz Mehmed Çelebi • III. Selim Dönemi İlk Daimî (Sürekli) Elçi (Londra): Yusuf Agâh Efendi

5. Sultan I. Mahmud, Fransa'nın Belgrad Antlaşması'ndaki diplomatik hizmetlerine karşılık olarak 1740 yılında hangi tarihi kararı almıştır?

• A) Kapitülasyonları sürekli hâle getirmiştir. ✓
• B) Fransa'dan ilk kez borç para almıştır.
• C) Süveyş Kanalı'nın imtiyazını Fransa'ya devretmiştir.
• D) Fransa kralını Osmanlı sadrazamına denk saymıştır.

Kanuni döneminden beri her padişah tahta çıktığında yenilenen Fransa kapitülasyonları, 1740 yılında I. Mahmud tarafından sürekli (daimi) hale getirilmiştir.

6. Osmanlı Devleti'nde batı tarzında açılan 'ilk askeri teknik okul' (mühendislik okulu) olma özelliği taşıyan ve 1734 yılında Üsküdar'da kurulan kurum hangisidir?

• A) Mühendishane-i Bahr-i Hümayun
• B) Mekteb-i Harbiye
• C) Hendesehane ✓
• D) Mekteb-i Tıbbiye

I. Mahmud döneminde 1734'te açılan Hendesehane, orduya matematik ve geometri bilen teknik subaylar yetiştirmek için kurulan ilk batı tarzı askeri okuldur.

7. Avusturya ve Rusya'ya karşı kazanılan zaferlerin ardından 1739 yılında imzalanan ve Pasarofça ile kaybedilen Belgrad'ın geri alınmasını sağlayan antlaşma hangisidir?

• A) Prut Antlaşması
• B) Küçük Kaynarca Antlaşması
• C) Belgrad Antlaşması ✓
• D) Yaş Antlaşması

1739 Belgrad Antlaşması ile Avusturya, Pasarofça Antlaşması ile aldığı Belgrad'ı Osmanlı Devleti'ne iade etmek zorunda kalmıştır.

8. 1739 Belgrad Antlaşması'nın en önemli diplomatik ve askeri özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) XVIII. yüzyılın son kazançlı antlaşmasıdır. ✓
• B) Osmanlı Devleti'nin doğuda en geniş sınırlara ulaştığı antlaşmadır.
• C) Rusya'nın sıcak denizlere inmesini kesin olarak sağlayan belgedir.
• D) Fransa'nın kapitülasyonlarını iptal eden antlaşmadır.

Belgrad Antlaşması, Osmanlı'nın Gerileme Dönemi'nde kazançlı çıktığı ve sınırlarını genişletebildiği son büyük batı antlaşmasıdır.

9. Aslen Fransız olup, I. Mahmud döneminde Osmanlı Devleti'nin hizmetine giren, İslamiyet'i kabul ettikten sonra askeri uzman olarak orduyu yapılandıran ve 'Humbaracı Ahmed Paşa' adını alan ünlü şahsiyet kimdir?

• A) Macar Urban
• B) Comte de Bonneval ✓
• C) Saint-Priest
• D) Lafayette

Fransız asıllı askeri deha Comte de Bonneval, Osmanlı hizmetine girip Müslüman olmuş ve Humbaracı Ahmed Paşa adıyla askeri reformları yönetmiştir.

10. İnşaatına I. Mahmud döneminde başlanan ancak 1755 yılında III. Osman döneminde tamamlanarak ibadete açılan, Osmanlı'nın ilk Barok ve Rokoko (Avrupa) tarzı camisi hangisidir?

• A) Sultanahmet Camii
• B) Ortaköy Camii
• C) Nuruosmaniye Camii ✓
• D) Fatih Camii

Nuruosmaniye Camii, Osmanlı mimarisinde batı etkisinin (Barok) açıkça görüldüğü ilk anıtsal camidir ve adını III. Osman'dan (Osman'ın Nuru) almıştır.

11. Sultan III. Osman döneminde İstanbul'da yaşanan ve şehrin neredeyse yarısının kül olmasına yol açan, padişahın da bizzat yerinde incelediği felaketlerin genel adı nedir?

• A) Beyoğlu ve Galata Yangınları
• B) Üsküdar ve Kuzguncuk Yangınları
• C) Edirnekapı ve Eyüp Yangınları
• D) Cibali ve Hocapaşa Yangınları ✓

III. Osman dönemi, İstanbul tarihinin en yıkıcı ahşap bina yangınlarına (Cibali ve Hocapaşa yangınları) sahne olmuştur.

12. III. Mustafa döneminde başlayan ve imparatorluğun askeri yetersizliklerini gözler önüne seren yıkıcı savaş hangi devletle yapılmıştır?

• A) Avusturya
• B) Venedik
• C) Rusya ✓
• D) İran

Lehistan meselesi yüzünden 1768'de Rusya ile başlayan savaş, Osmanlı için büyük toprak kayıplarıyla sonuçlanmıştır.

13. 1770 yılında Rus donanmasının Baltık Denizi'nden gelerek Osmanlı donanmasını İzmir yakınlarında yaktığı tarihi olay hangisidir?

• A) Çeşme Baskını ✓
• B) Navarin Baskını
• C) Sinop Baskını
• D) Preveze Deniz Savaşı

Çeşme Baskını (1770), Osmanlı donanmasının tarihinde ikinci kez yakıldığı büyük bir felakettir.

14. III. Mustafa döneminde, topçu sınıfını çağdaşlaştırmak ve savaşa hazır hale getirmek amacıyla Fransa'dan getirilen Macar asıllı askeri uzman kimdir?

• A) Comte de Bonneval
• B) Baron de Tott ✓
• C) Saint-Priest
• D) Macar Urban

Baron de Tott, III. Mustafa döneminde Osmanlı ordusunun modernizasyonunda ve top döküm teknolojisinde önemli rol oynamıştır.

15. III. Mustafa döneminde, orduya hızlı manevra ve atış kabiliyeti kazandırmak amacıyla kurulan askeri ocak hangisidir?

• A) Sürat Topçuları Ocağı ✓
• B) Humbaracı Ocağı
• C) Sekban-ı Cedit Ocağı
• D) Lağımcı Ocağı

Baron de Tott'un önerileriyle, top atışlarını hızlandırmak için Sürat Topçuları Ocağı kurulmuştur.

16. Osmanlı tarihinin en ağır mağlubiyetlerinden biri olan 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nı bitiren ve Kırım'ın bağımsızlığını getiren antlaşma hangisidir?

• A) Karlofça
• B) Pasarofça
• C) Yaş
• D) Küçük Kaynarca ✓

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması, Osmanlı için çok ağır şartlar içeren ve ilk kez Müslüman bir toprağın (Kırım) kaybedildiği antlaşmadır.

17. Küçük Kaynarca Antlaşması ile Osmanlı Devleti ilk kez hangi mali yükümlülüğü yerine getirmek zorunda kalmıştır?

• A) Gümrük vergisi
• B) Kıta vergi
• C) Ticaret vergisi
• D) Savaş tazminatı ✓

Küçük Kaynarca, Osmanlı'nın savaş tazminatı ödediği ilk antlaşmadır.

18. Osmanlı Devleti'nde iç borçlanma sistemi olan 'Esham Sistemi'ni yasal olarak uygulamaya koyan padişah kimdir?

• A) III. Mustafa
• B) I. Abdülhamid ✓
• C) II. Mahmud
• D) III. Ahmed

III. Mustafa altyapıyı hazırlamış, I. Abdülhamid Esham (pay senetleri) sistemini uygulamaya sokmuştur.

19. Küçük Kaynarca Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin kaybettiği 'Karadeniz Türk Gölü' olma statüsünün kanıtı nedir?

• A) Rus ticaret gemilerine geçiş hakkı verilmesi ✓
• B) Azak Kalesi'nin Rusya'ya bırakılması
• C) İstanbul'da Rus elçiliğinin açılması
• D) Rusya'nın Kırım'ı doğrudan ilhak etmesi

Rus ticaret gemilerinin Karadeniz'de serbestçe dolaşması, buranın statüsünü değiştirmiştir.

20. Kırım'ın iç işlerine Rusya'nın müdahalesini dengelemek amacıyla 1779'da imzalanan belge hangisidir?

• A) Prut Antlaşması
• B) Aynalıkavak Tenkihnamesi ✓
• C) Yaş Antlaşması
• D) İstanbul Antlaşması

Aynalıkavak Tenkihnamesi, Kırım'ın siyasi durumunu belirleyen dengeleyici bir belgedir.

21. III. Selim'in askeri eğitimde kullandığı, kara ordusu subayı yetiştiren okul hangisidir?

• A) Mühendishane-i Bahr-i Hümayun
• B) Mekteb-i Harbiye-i Şahane
• C) Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane
• D) Mühendishane-i Berr-i Hümayun ✓

Mühendishane-i Berr-i Hümayun, III. Selim döneminde kara ordusu için modern bir mühendislik okuluna dönüştürülmüştür.

22. III. Selim döneminde Nizam-ı Cedit ordusunun eğitimini üstlenen yabancı devlet hangisidir?

• A) İngiltere
• B) Fransa ✓
• C) Avusturya
• D) İsveç

Nizam-ı Cedit ordusunun subayları ve eğitim programı Fransa örnek alınarak oluşturulmuştur.

23. III. Selim döneminde devlet işlerini görüşmek ve reformları planlamak için padişahın seçkin devlet adamlarıyla kurduğu meclise ne ad verilir?

• A) Meclis-i Mebusan
• B) Meşveret Meclisi ✓
• C) Meclis-i Ayan
• D) Babıali

Padişah, devlet adamlarıyla 'Meşveret' (danışma) meclisi kurarak yenilikleri tartışmıştır.

24. III. Selim döneminde yapılan reformların kapsadığı ana alanlar hangileridir?

• A) Askerî, hukuki, sosyal ve kültürel düzenlemeler
• B) Dinî, hukuki, sosyal ve kültürel düzenlemeler
• C) Mimari, kültürel, eğitsel ve sanatsal düzenlemeler
• D) Askerî, mali, idari ve diplomatik düzenlemeler ✓

III. Selim reformları, devletin tüm kurumlarını modernize etmeyi hedefleyen kapsamlı bir pakettir.

25. III. Selim döneminde, Nizam-ı Cedit'e karşı olanların sloganı haline gelen ve ordunun kaldırılmasını talep eden isyancıların lideri kimdir?

• A) Sorguçlu Ahmed
• B) Alemdar Mustafa Paşa
• C) Koca Yusuf Paşa
• D) Kabakçı Mustafa ✓

Kabakçı Mustafa, reform karşıtı isyanın başındaki yeniçeridir.