Deneme 19

1. Orhun Kitabelerinde Kültigin Anıtı'nda: "Akılsız hakanlar tahta oturmuş şüphesiz, kötü hakanlar tahta oturmuş şüphesiz. Kumandanları da akılsız imişler şüphesiz. Beyleri, halkı itaatkar olmadığı için, Çin halkı hilekâr ve sahtekâr olduğu için, beylerle halkı kışkırttığı için, Türk halkı kurduğu devleti elden çıkarıvermiş." yazmaktadır. Yukarıda Kültigin Anıtı'na dair verilen bilgilerden hareketle seçeneklerdeki yorumlardan hangisi yapılamaz?

• A) Başarısız hükümdarların hükümdarlık yaptığına
• B) Devleti asıl parçalayanın federatif yönetim olduğuna ✓
• C) Bazı boy beylerinin halkı tarafından dinlenmediğine
• D) Çin entrikalarının devletin yıkılmasında etkili olduğuna
• E) Devletin yıkılmasının tek bir sebebe bağlanamayacağına

Metinde federatif yönetimden hiç bahsedilmemektedir. Diğer yorumlar (kötü hakanlar, Çin entrikaları, beylerin itaatsizliği) metinden doğrudan çıkarılabilir.

2. Gazne Devleti'nin kurucusu olan Alp Tigin'in seçeneklerdeki komutanlarından hangisinin tahta çıkması ile devlet yönetiminde hanedanlık sistemi başlamıştır?

• A) Ishak İbrahim
• B) Bilge Tegin
• C) Sebük Tegin ✓
• D) İbrahim Tegin
• E) Böri Tegin

Alp Tegin'den sonra sırasıyla İshak İbrahim, Bilge Tegin ve Böri Tegin başa geçmiştir. Bunlar ordu komutanlarıydı. Böritegin'den sonra başa geçen Sebük Tegin ile devlet yönetiminde hanedanlık sistemi başlamış ve hükümdarlık devlet yıkılana kadar Sebük Tegin sülalesinde devam etmiştir.

3. I. Konya'nın başkent olması II. Resmî dillerinin Türkçe olması III. Deniz ticareti ile uğraşmaları Verilen öncüllerden hangisi hem Anadolu Selçuklu Devleti'nin hem de Karamanoğulları Beyliği'nin ortak özelliği olarak sayılabilir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Hem Anadolu Selçukluları hem de Karamanoğulları başkent olarak Konya'yı kullanmıştır. Türkçeyi resmi dil olarak kullanan Karamanoğulları'dır; Selçuklular Farsçayı resmi dil olarak kullanmıştır.

4. Genel kabul gören anlayışa göre Osmanlı Beyliği Batı Anadolu'da "Bitinya" denilen bölgede kurulmuştur. Bu bilgiler doğrultusunda seçeneklerdeki şehirlerden hangisinin Bitinya bölgesinde yer aldığı söylenemez?

• A) Bilecik
• B) Afyon ✓
• C) Kocaeli
• D) Sakarya
• E) Zonguldak

Bitinya; bugünkü Kocaeli, Sakarya, Bilecik, Bursa, İznik, Düzce, Yalova, Bolu, Bartın ve Zonguldak illerini kapsayan antik coğrafi bölgedir. Afyon bu bölgenin dışında kalır.

5. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’nde; I. Belgrat, II. Rodos, III. Arnavutluk bölgelerinden hangileri Osmanlı egemenliğine alınmıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) I, II ve III

Fatih Sultan Mehmet Belgrat ve Rodos Adası'nı kuşatmış ancak alamamıştır. Kanuni bu iki bölgeyi de fethetmiştir. Arnavutluk ise Fatih döneminde alınmıştır; Kanuni döneminin kazanımı değildir.

6. Osmanlı Devleti'nde "Duraklama içinde Yükselme" olarak isimlendirilen Köprülüler Devri'ni başlatan ve şartlar öne sürerek sadrazam olan ilk kişi hangisidir?

• A) Kuyucu Murat Paşa
• B) Köprülü Kara Mustafa Paşa
• C) Tarhuncu Ahmet Paşa
• D) Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
• E) Köprülü Mehmet Paşa ✓

Köprülü Mehmet Paşa, yetki devri ve idam yetkisi gibi koşullar öne sürerek sadrazamlığı kabul etmiş; böylece Köprülüler Dönemi'ni başlatan ilk isim olmuştur.

7. Seçeneklerdeki antlaşmalardan hangisinde arabuluculuk yapmasından dolayı Fransa'ya verilen kapitülasyonlar sürekli hâle getirilmiştir?

• A) Pasarofça
• B) Ziştovi
• C) Küçük Kaynarca
• D) Belgrad ✓
• E) Karlofça

1736-1739 Osmanlı-Rus-Avusturya savaşlarının ardından imzalanan Belgrad Antlaşmalarında arabuluculuk yapan Fransa'ya, I. Mahmut kapitülasyonları sürekli hâle getirerek teşekkür etmiştir.

8. Hangisi XIX. yüzyılda gerçekleştirilen askeri ıslahatlar kapsamında değerlendirilemez?

• A) Seraskerlik makamının kurulması
• B) Mekteb-i Harbiye'nin açılması
• C) Asâkir-i Mansure-yi Muhammediye'nin kurulması ✓
• D) Nizamiye mahkemelerinin kurulması
• E) Redif birliklerinin oluşturulması

Seraskerliğin kurulması, Mekteb-i Harbiye'nin açılması, Redif birliklerinin oluşturulması ve Asâkir-i Mansure-yi Muhammediye'nin kurulması XIX. yüzyılda gerçekleştirilen askeri ıslahatlar arasında yer almaktadır. Nizamiye mahkemelerinin kurulması ise Tanzimat döneminde gerçekleştirilen hukuki bir düzenlemedir.

9. Osmanlı Devleti'nde bir tayin işlemini veya birine vazife verildiğini gösteren ve üzerinde padişah tuğrası bulunan belge hangisidir?

• A) Ferman
• B) Berat ✓
• C) Gedik
• D) Yasakname
• E) Ahidname

Beratlar; bir tayin işlemini veya birine vazife verildiğini gösteren ve üzerinde padişah tuğrası bulunan belgelerdir. Fermanlar padişahın yazılı emirleri, Yasaknameler kanunlarda belirlenen yasakların çiğnenmesi halinde uygulanan cezai hükümler, Ahidnameler antlaşmalar, Gedik ise Ehl-i Hiref grubuna verilen işyeri açma ruhsatıdır.

10. Osmanlı padişahları örfi hukuk alanında fermanlar çıkarmış, bunların şer’i hukukla çelişmemesine dikkat etmiştir. Buna göre; I. hükümdarın sınırsız yetkili olduğu, II. örfi hukukun İslam hukukundan üstün olduğu, III. hukukun teokratik nitelik taşıdığı yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III ✓
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III

Fermanların şer'i hukukla çelişmemesi hükümdarın sınırsız yetkiye sahip olmadığını (I yanlış), örfi hukukun şer'i hukuktan üstün tutulmadığını (II yanlış) gösterir. Şer'i hukukun varlığı ise hukukun dine dayandığı teokratik bir niteliği (III doğru) ortaya koyar.

11. Osmanlı Devleti'nde geliri doğrudan hazineye giden ve devletin nakit para ihtiyacını karşıladığı için ekonomik zorluklarla birlikte sayısı oldukça fazla artan toprak türü hangisidir?

• A) Yurtluk
• B) Arpalık
• C) Ocaklık
• D) Paşmaklık
• E) Mukataa ✓

Mukataa, geliri doğrudan hazineye aktarılan ve devletin nakit ihtiyacını karşılayan toprak çeşididir. Ekonomik sıkıntı dönemlerinde mukataa sayısı artırılmıştır.

12. I. Cemaat Mahkemeleri II. Konsolosluk Mahkemeleri III. Ticaret Mahkemeleri Osmanlı Devleti hukuk sistemi değerlendirildiğinde verilen mahkemelerden hangilerinin Tanzimat Dönemi'nden sonra açıldığı söylenebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III ✓
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, III ve IV

Ticaret Mahkemeleri, Tanzimat'ın getirdiği modernleşme sürecinde ticari uyuşmazlıkları çözmek amacıyla kurulmuştur. Cemaat mahkemeleri daha önceden var olan kurumlardır; konsolosluk mahkemeleri ise kapitülasyonlara dayanır.

13. I. Bulgaristan II. Bosna-Hersek III. Girit Verilenlerden hangisi ya da hangileri II. Meşrutiyet sırasında meydana gelen karışıklıklarda kaybedilen yerler arasında sayılabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

II. Meşrutiyet'in ilanının ardından Bulgaristan bağımsızlığını ilan etmiş, Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan tarafından ilhak edilmiş, Girit ise Yunanistan'a bağlanmıştır.

14. Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra başlayan işgallere karşı ilk halk direnişi seçeneklerdeki şehirlerin hangisinde başlamıştır?

• A) Musul
• B) Filistin
• C) İzmir
• D) Dörtyol ✓
• E) Ayvalık

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından Fransız kuvvetlerinin Dörtyol'u işgal etmesi üzerine halk ilk silahlı direnişi burada göstermiştir (Aralık 1918).

15. Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasından sonra meydana gelen işgallere karşı Türk milleti direniş örgütleri kurmuş, kongreler düzenlemiş ve Kuvay-ı Milliye birlikleri oluşturmuştur. Bu gelişmeler göz önüne alındığında Türk milleti hakkında hangisine ulaşılamaz?

• A) Ateşkes şartlarına uygun davranıldığına ✓
• B) Örgütlü bir mücadelenin benimsendiğine
• C) Milli bilinçle hareket edildiğine
• D) Milis kuvvetlerle mücadele edildiğine
• E) Bağımsızlık ilkesinin esas alındığına

Türk milleti Mondros Ateşkesi'nin getirdiği işgallere karşı çıkarak direniş örgütlemiştir. Bu durum ateşkes hükümlerine uygun davranılmadığını göstermektedir. Dolayısıyla 'ateşkes şartlarına uygun davranıldığı' sonucuna ulaşılamaz.

16. İtilaf devletleri seçeneklerdekilerden hangilerine TBMM ve İstanbul Hükümeti'ni birlikte çağırmıştır?

• A) Londra Konferansı - Lozan Barış Antlaşması ✓
• B) Londra Konferansı - Mudanya Antlaşması
• C) Sevr Barış Antlaşması - Londra Konferansı
• D) Ankara Antlaşması - Lozan Barış Antlaşması
• E) Paris Barış Konferansı - San Remo Taslağı

İtilaf Devletleri, I. İnönü Savaşı'nın ardından toplanan Londra Konferansı'na ve Kurtuluş Savaşı'nın ardından toplanan Lozan Konferansı'na hem TBMM Hükümeti'ni hem de Osmanlı Hükümeti'ni davet etmiştir. Lozan'dan önce saltanat kaldırıldığından Lozan'a yalnızca TBMM katılabildi.

17. I. Kuvay-ı Milliye'yi etkin, milli iradeyi egemen kılmak esastır. II. İzmir'in Yunanlılar tarafından işgali, düzenlenecek mitinglerle protesto edilmelidir. III. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. Bu maddelerin yer aldığı Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi gelişmeleri seçeneklerdekilerin hangisinde doğru biçimde gruplandırılmıştır?

• A) Amasya Genelgesi - Havza Genelgesi - Erzurum Kongresi
• B) Erzurum Kongresi - Sivas Kongresi - Amasya Genelgesi
• C) Havza Genelgesi - Amasya Genelgesi - Erzurum Kongresi
• D) Erzurum Kongresi - Havza Genelgesi - Amasya Genelgesi ✓
• E) Amasya Genelgesi - Erzurum Kongresi - Sivas Kongresi

"Kuvay-ı Milliye'yi etkin, milli iradeyi egemen kılmak esastır." Erzurum Kongresi'nde; "İzmir'in işgali mitinglerle protesto edilmelidir." Havza Genelgesi'nde; "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Amasya Genelgesi'nde yer almıştır.

18. İtalya ve Fransa'nın Anadolu'daki işgal bölgelerini tamamen boşaltması seçeneklerdeki savaşlardan hangisinin sonucunda gerçekleşmiştir?

• A) I. İnönü
• B) Eskişehir - Kütahya
• C) Sakarya ✓
• D) II. İnönü
• E) Büyük Taarruz

Sakarya Meydan Savaşı'nın ardından İtalya ve Fransa (Ankara Antlaşması ile) Anadolu'daki işgal bölgelerini tamamen boşaltmıştır. Yunanlılar ise ancak Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Savaşı'ndan sonra işgal bölgelerini terk etmiştir.

19. Asıl adı Mehmed Sait olan ve "Düşman arabaları cesedimi çiğnemeden memleketime giremez." söyleminde bulunarak Antep'te Fransızlara karşı yerel direnişi örgütleyen önemli şahıs hangisidir?

• A) Hoca Mehmet
• B) Ali Saip Bey
• C) Şahin Bey ✓
• D) Rıdvan Hoca
• E) Sütçü İmam

Asıl adı Mehmed Sait olan Şahin Bey, Antep'te Fransız işgallerine karşı bölge halkını örgütlemiştir. Hoca Mehmet Adana'da, Rıdvan Hoca ve Sütçü İmam Maraş'ta, Ali Saip Bey ise Urfa'da etkili olan önemli şahıslardır.

20. Türkiye'nin tapusu konumunda olan antlaşma seçeneklerdeki ülkelerden hangisinde imzalanmıştır?

• A) İsviçre ✓
• B) Fransa
• C) Norveç
• D) İngiltere
• E) İsveç

Türkiye'nin tapusu konumundaki antlaşma Lozan Antlaşması'dır. Bu antlaşma İsviçre'nin Lozan (Lausanne) kentinde imzalanmıştır.

21. 1933 yılında tekstil, demir-çelik, kağıt vb. alanlardaki fabrikaları bünyesinde toplayan ve aynı zamanda bir banka kimliğine de sahip olması amacıyla kurulan kuruluş hangisidir?

• A) Merkez Bankası
• B) İş Bankası
• C) Sanayi ve Maadin Bankası
• D) Sümerbank ✓
• E) Emlak ve Eytam Bankası

Sümerbank, 1933'te I. Beş Yıllık Sanayi Planı çerçevesinde; tekstil, demir-çelik, kağıt gibi sanayi tesislerini bünyesinde toplamak ve finansmanını sağlamak amacıyla kurulmuştur.

22. Dünya tıp literatürüne kendi adıyla anılan hastalığı tanımlamasıyla giren, 1933'te İstanbul Tıp Fakültesi Deri Hastalıkları ve Frengi kliniğini kuran Cumhuriyet Dönemi tıp uzmanı hangisidir?

• A) Safiye Ali
• B) Muhsin Ertuğrul
• C) Nihat Reşat Belger
• D) Refik Saydam
• E) Hulusi Behçet ✓

Hulusi Behçet, kendi adıyla anılan Behçet Hastalığı'nı (çok sistemli vaskülit) tanımlayan dermatoloji uzmanıdır. 1933'te İstanbul Tıp Fakültesi'nde Deri Hastalıkları ve Frengi Kliniği'ni kurmuştur.

23. I. Milliyetçilik II. Laiklik III. Cumhuriyetçilik Halifeliğin kaldırılması verilen ilkelerden hangilerinin kapsamına girer?

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Halifeliğin kaldırılması; dini ve siyasi otoriyi ayırması bakımından Laiklik, milletin egemenliğine vurgu yapması bakımından Cumhuriyetçilik ve Türk milletinin çıkarlarını ön plana koyması bakımından Milliyetçilik ilkeleriyle ilişkilidir.

24. Mustafa Kemal Atatürk'ün "Bu millet istiklalsiz yaşamamıştır, yaşayamaz, yaşamayacaktır." sözü seçeneklerdeki ilkelerden hangisi ile ilgilidir?

• A) Laiklik
• B) Milliyetçilik ✓
• C) Cumhuriyetçilik
• D) Devletçilik
• E) İnkılapçılık

Bağımsızlık ve milli kimlik vurgusunu içeren bu söz, Atatürk'ün Milliyetçilik ilkesiyle doğrudan ilgilidir.

25. Hangisi II. Dünya Savaşı sonrasında yaşanan gelişmelerden değildir?

• A) Türkiye ile ABD arasında yakınlaşmanın başlaması
• B) Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulması
• C) İngiltere tarafından "yatıştırma politikasının" uygulanması ✓
• D) Almanya ve Kore'nin ikiye ayrılması
• E) Hindistan, Pakistan ve İsrail devletlerinin kurulması

A, B, C ve D seçeneklerindeki olaylar II. Dünya Savaşı'ndan sonra yaşanmıştır. İngiltere Başbakanı Chamberlain ile özdeşleşen Yatıştırma Politikası ise II. Dünya Savaşı öncesinde (1930'ların sonunda) uygulanmış; savaşın çıkmasıyla birlikte sona ermiştir.

26. Seçeneklerdeki ülkelerden hangisinin katılımıyla "Şangay Beşlisi" adıyla anılan teşkilat, Şangay İşbirliği Örgütü adını almıştır?

• A) Özbekistan ✓
• B) Tacikistan
• C) Azerbaycan
• D) Çin
• E) Kazakistan

1996'da Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Tacikistan ve Rusya tarafından kurulan Şangay Beşlisi, 2001'de Özbekistan'ın da katılımıyla Şangay İşbirliği Örgütü adını almıştır. 2017'de Hindistan ve Pakistan da örgüte katılmıştır.

27. Yumuşama Dönemi’nde Doğu ve Batı blokları arasındaki savaş tehlikesi azalmış; siyasi, ekonomik, kültürel ve teknolojik iş birliği artmıştır. Buna göre; I. Soğuk Savaş’ın sona erdiği, II. siyasi gerginliğin azaldığı, III. Doğu Bloku’nun üstünlük kurduğu yargılarından hangilerine ulaşılamaz?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Yumuşama dönemi gerginliklerin azaldığını (II doğru) göstermektedir ancak Soğuk Savaş Sovyetlerin yıkılmasıyla resmen sona erecektir; bu dönem Soğuk Savaşın sona erdiğini kanıtlamaz (I yapılamaz). Ayrıca metinde Doğu Bloku'nun üstünlük kazandığına dair bir bilgi bulunmamakta, aksine Doğu Bloku içinde de krizler yaşanmaktadır (III yapılamaz).