Atatürk İnkılapları 2

1. 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın feshedilmesinin ardından İzmir'de ortaya çıkan ve rejime karşı gerici bir ayaklanma niteliği taşıyan olay aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şeyh Said İsyanı
• B) Menemen Olayı (Kubilay Olayı) ✓
• C) İzmir Suikastı
• D) Bozkurt-Lotus Olayı

Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kapanmasının ardından 23 Aralık 1930'da İzmir'in Menemen ilçesinde Derviş Mehmed ve yandaşları tarafından çıkarılan isyan Menemen Olayı'dır.

2. Cumhuriyet Dönemi'nde açılan Halkevleri'nin, inkılapları geniş kitlelere yaymak ve sosyokültürel gelişimi sağlamak amacıyla Ankara Halkevi bünyesinde çıkardığı ana yayın organı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kadro Dergisi
• B) Ülkü Dergisi ✓
• C) Belleten
• D) Varlık Dergisi

1932 yılında kurulan Halkevleri'nin merkez teşkilatı sayılan Ankara Halkevi bünyesinde çıkarılan ve kurumun genel ana yayın organı kabul edilen mecmua Ülkü Dergisi'dir. Türkiye genelindeki diğer şubeler de (Adana'da Görüşler, İzmir'de Fikirler, Samsun'da Aksu vb.) kendi yerel dergilerini çıkarmışlardır. Seçeneklerdeki Belleten Türk Tarih Kurumuna aitken; Kadro ve Varlık dergileri ise dönemin bağımsız edebî/fikrî yayınlarıdır.

3. Türk boğazları üzerindeki egemenliğimizi kesinleştiren _Montrö Boğazlar Sözleşmesi_ hangi tarihte (yılda) imzalanarak yürürlüğe girmiştir?

• A) 1923
• B) 1939
• C) 1936 ✓
• D) 1930

Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini tam olarak sağlayan Montrö Sözleşmesi 1936'da imzalanmıştır.

4. 1933'te hazırlanan ve 1934'te uygulamaya konan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı çerçevesinde faaliyete geçirilen işletme veya kurumlardan biri olmayan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sümerbank
• B) Beykoz Deri Fabrikası
• C) Paşabahçe Cam Fabrikası
• D) Et ve Balık Kurumu ✓

Sümerbank, Beykoz Deri ve Paşabahçe Cam fabrikaları gibi tesisler I. Beş Yıllık Sanayi Planı döneminde (veya bu planı finanse edip yürütmek amacıyla) faaliyete geçirilmiştir. Ancak Et ve Balık Kurumu, çok daha sonraki bir dönemde, 1952 yılında kurulmuştur. Dolayısıyla I. Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında yer alması kronolojik olarak mümkün değildir.

5. Cumhuriyetin ilk yıllarında müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla faaliyete geçirilen _Musiki Muallim Mektebi_ hangi sene hizmet vermeye başlamıştır?

• A) 1924 ✓
• B) 1928
• C) 1936
• D) 1932

Müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla 1924 yılında Ankara'da Musiki Muallim Mektebi açılmıştır.

6. Ülkemizin yeraltı zenginliklerini keşfetmek ve değerlendirmek üzere oluşturulan _Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü_ (MTA) kaç yılında faaliyete geçmiştir?

• A) 1923
• B) 1938
• C) 1935 ✓
• D) 1933

Türkiye'nin yeraltı kaynaklarını araştırmak ve işletmek amacıyla 1935 yılında MTA kurulmuştur.

7. Ülkemizde miladi takvimin kabulüyle yılbaşının 1 Ocak sayılmasına ve günün 24 saat dilimine bölünmesine hangi yıldan itibaren başlanmıştır?

• A) 1926 ✓
• B) 1929
• C) 1930
• D) 1932

Türkiye, 26 Aralık 1925'te hicri takvimin yerine miladi takvimi getirmiştir. Buna göre de yılbaşı ocak ayının ilk günü olarak benimsenmiştir. Yapılan bu düzenleme ise 1 Ocak 1926 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Yine aynı yıl bir başka yasayla da alaturka saat yerine (12'li saat sistemi) alafranga saat (24'lü saat sistemi) uygulamasına geçilmiştir.

8. Darülfünun'un kapatılıp yerine İstanbul Üniversitesi'nin açılmasını sağlayan kapsamlı üniversite reformu hangi tarihte (yılda) gerçekleştirilmiştir?

• A) 1935
• B) 1933 ✓
• C) 1936
• D) 1931

1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılmış ve yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.

9. Cumhuriyet döneminde kurulan _Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü_'nün temel kuruluş gayesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Tarih araştırmaları yapmak
• B) Halk sağlığını korumak ve aşı üretmek ✓
• C) Dil çalışmaları yapmak
• D) Eğitimi geliştirmek

Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü (1928), halk sağlığını korumak, serum ve aşı üretmek amacıyla kurulmuştur.

10. Günümüzdeki _Güzel Sanatlar Akademisi_ (bugünkü adıyla Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi), Osmanlı Devleti döneminden kalma hangi eğitim kurumunun yeniden yapılandırılmasıyla ortaya çıkmıştır?

• A) Mühendishane
• B) Sanayi-i Nefise Mektebi ✓
• C) Enderun
• D) Darülfünun

Osmanlı döneminde kurulan Sanayi-i Nefise Mektebi, Cumhuriyet döneminde (1928) Güzel Sanatlar Akademisi'ne dönüştürülmüştür. Bu kurum günümüzde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi adıyla eğitim faaliyetlerini sürdürmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

11. Türkiye'de II. Dünya Savaşı'nın ardından çok partili siyasi hayata geçiş sürecinde kurulan 'ilk muhalefet partisi' aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Demokrat Parti
• B) Milli Kalkınma Partisi ✓
• C) Hürriyet Partisi
• D) Millet Partisi

II. Dünya Savaşı sonrasında çok partili hayata geçişin 'kronolojik olarak kurulan ilk muhalefet partisi' 18 Temmuz 1945'te Nuri Demirağ liderliğinde kurulan Milli Kalkınma Partisidir. Demokrat Parti ise daha sonra, 7 Ocak 1946'da kurulmuştur. ÖSYM sorularda 'kurulan ilk muhalefet partisi' derse cevap Milli Kalkınma Partisidir; ancak 'TBMM'de grup kuran ilk muhalefet partisi' veya 'seçimlere katılan en etkili ilk ana muhalefet partisi' derse cevap Demokrat Parti olur.

12. 1934 yılında Türkiye'nin öncülüğünde kurulan Balkan Antantı'na, Balkanlar'da revizyonist (yayılmacı) politikalar izlediği için katılmayan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Romanya
• B) Bulgaristan ✓
• C) Yugoslavya
• D) Arnavutluk

Balkan Antantı'na Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya katılmıştır. Antanta katılmayan iki Balkan devleti vardır: Bulgaristan ve Arnavutluk. Ancak soruda 'revizyonist (yayılmacı) politikalar izlediği için' şartı aranmaktadır. Bulgaristan, Ege Denizi'ne inme ve Makedonya'daki yayılmacı hedefleri nedeniyle katılmamıştır. Arnavutluk ise kendi yayılmacı politikasından değil, İtalya'nın o dönemki yoğun siyasi baskısı ve tehditlerinden dolayı antantta yer alamamıştır. Bu nedenle doğru cevap Bulgaristan'dır. (NOT: Şıklarda antanta katılmayan her iki devletin de yer alması bilinçli ve güçlü bir çeldiricidir. ÖSYM tarzı seçici sorularda devletlerin sadece 'katılmadığı' değil, 'neden katılmadığı' da ayırt edici bir bilgidir.)

13. I. Yeni Türk harflerini geniş halk kitlelerine öğretmek II. Köylü kesimine mesleki beceriler kazandırmak III. Ülke genelindeki okuryazarlık oranını artırmak Yukarıdaki hedeflerden hangisi veya hangileri Millet Mektepleri'nin faaliyete geçirilme gerekçeleri arasında sayılabilir?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız I
• C) I ve II
• D) I ve III ✓

11 Kasım 1928'de açılan Millet Mekteplerinin kurulmasının temel amacı; halkın okuma yazma seviyesini yükseltmek ve halka yeni harfleri öğretmekti. Millet Mektepleri halkın tüm alt gruplarıyla yediden yetmişe katıldığı bir yerdir. Köylü, tüccar, işçi, esnaf gibi sadece bir zümreye ya da bir sınıfa özel bir eğitim verilmemiştir. Köylüye mesleki eğitimler genelde köy öğretmen okullarında ve İsmet İnönü Dönemi'nde açılacak olan Köy Enstitülerinde verilmiştir.

14. Özel teşebbüsü sanayiye yönlendirmek için 1927'de yürürlüğe giren Teşvik-i Sanayi Kanunu, küresel çapta yaşanan hangi olay neticesinde işlevini yitirmiştir?

• A) II.Dünya Savaşı'nın başlamasıyla
• B) SSCB'nin kurulmasıyla
• C) Dünya Ekonomik Krizi'nin çıkmasıyla ✓
• D) Merkez Bankasının kurulmasıyla

1927 yılında sanayicilerin yatırım yapmasını özendirmek için çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu, Kara Perşembe olarak da tarihe geçen 1929 Dünya Ekonomik Krizi sonrası uygulanamaz hâle gelmiştir. Dünya ekonomisinin ve ticaret hacminin azalması, zaten elinde az bir sermayesi olan Türk insanının özel sektöre olan eğilimini iyice azaltmıştır.

15. Atatürk'ün, "Eğitim ve öğretimde birlik olmadıkça aynı fikirde, aynı düşünüş biçiminde bireylerden oluşmuş bir millet yapmaya imkân aramak boş şeylerle uğraşmak olmaz mıydı?" diyerek temel felsefesini açıkladığı ve 3 Mart 1924'te yasalaşan düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Soyadı Kanunu
• B) Maarif Teşkilatı Hakkındaki Kanun
• C) Medeni Kanun
• D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu ✓

3 Mart 1924'te eğitim ve öğretim birleştirilerek Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarılmıştır. Mustafa Kemal de bu kanunun çıkarılmasının önemini soruda verilen sözlerle ifade etmiştir.

16. Atatürk döneminde faaliyete geçen _Etibank_'ın asıl kuruluş misyonu hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Esnafı desteklemek
• B) Maden işletmelerini finanse etmek ✓
• C) Konut kredisi vermek
• D) Tarımı desteklemek

Etibank, 1935 yılında madencilik ve enerji sektöründeki yatırımları finanse etmek amacıyla kurulmuştur.

17. 28 Mayıs 1928'de TBMM'de kabul edilen yasayla Arap alfabesindeki rakamların yerine evrensel rakamların kullanılmasını sağlayan inkılap aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ağırlık ve uzunluk ölçüleri kanunu
• B) Beynelmilel (Uluslararası) Rakamların Kabulü ✓
• C) Miladi Takvimin Kabulü
• D) Hafta Tatili Kanunu

Harf İnkılabı'ndan önce, 28 Mayıs 1928'de uluslararası rakamların kullanımına ilişkin yasa kabul edilerek Batı dünyasıyla ekonomik ve ticari ilişkiler kolaylaştırılmıştır.

18. 1940 yılında dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç'un gayretleriyle, kırsal kesimin kalkınmasını sağlamak amacıyla açılan eğitim kurumu hangisidir?

• A) Millet Mektepleri
• B) Köy Enstitüleri ✓
• C) Halkevleri
• D) Eğitmen Kursları

İsmet İnönü döneminde, Hasan Ali Yücel'in Milli Eğitim Bakanlığı yıllarında kırsal kesimin eğitim ve kalkınma sorununu çözmek için 1940 yılında Köy Enstitüleri faaliyete geçirilmiştir.

19. Milli Mücadele ve Cumhuriyet devrinde olağanüstü yetkilerle donatılan İstiklal Mahkemeleri, son olarak hangi siyasi olayın faillerini yargılamak üzere kurulmuştur?

• A) Menemen Olayı
• B) Şeyh Said İsyanı
• C) İzmir Suikastı Girişimi ✓
• D) Çerkez Ethem Ayaklanması

İstiklal Mahkemeleri (1920-1927), son olarak 1926 yılında Atatürk'e yönelik planlanan İzmir Suikastı Girişimi sanıklarını yargılamak için görev yapmıştır. (Sonrasında bir daha toplanmamıştır).

20. Şeriye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılarak yerine oluşturulan Diyanet İşleri Başkanlığı'nın ilk başkanı olarak atanan isim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mehmet Rifat Börekçi ✓
• B) Ömer Nasuhi Bilmen
• C) Abdülmecid Efendi
• D) Elmalılı Hamdi Yazır

Mehmet Rıfat Börekçi; Millî Mücadele'ye destek veren bir din adamıdır. Özellikle Osmanlı şeyhülislamının "Milli Mücadele'yi destekleyenleri öldürmek vaciptir." fetvasına karşı Milli Mücadele'yi destekleyen Ankara fetvasını yayımlamıştır. Mehmet Rıfat Börekçi, Şeriye ve Evkâf Vekâletinin kaldırılıp yerine kurulan Diyanet İşleri Başkanlığının da ilk başkanı olmuştur.

21. Türk kadınına seçme ve seçilme hakkının verilmesinin ardından, kadın milletvekillerinin TBMM'de ilk kez görev almaya başladığı yıl hangisidir?

• A) 1933
• B) 1934
• C) 1930
• D) 1935 ✓

1934'te verilen hakla birlikte, 1935 yılında yapılan genel seçimlerde ilk kez 17 kadın milletvekili (ara seçimle 18) meclise girmiştir.

22. Atatürk'ün sağlığında Türk Tarih Kurumu tarafından yürütülen proje ve faaliyetler arasında aşağıdaki seçeneklerden hangisi yer almaz?

• A) Liselerde okutulmak üzere dört ciltlik tarih kitabı hazırlaması
• B) Belleten adında bir dergi yayımlaması
• C) Piri Reis'in "Kitab-ı Bahriye" adlı kitabını ve haritasını basması
• D) Divanü Lügati't-Türk'ün Türkçeye çevirilmesi ✓

Türk Tarih Kurumunun yaptığı çalışmalar arasında Divanü Lügati't-Türk'ü Türkçeye çevirme yoktur. Bu eseri Türkçeye çeviren Mehmet Âkif ile Samih Rifat Bey'dir.

23. Türkiye'nin doğu sınırlarını güvence altına almak için oluşturulan _Sadabat Paktı_ kaç yılında, hangi bölge ülkelerinin katılımıyla hayata geçirilmiştir?

• A) 1930 - Türkiye, İran
• B) 1937 - Türkiye, İran, Irak, Afganistan ✓
• C) 1939 - Türkiye, İngiltere, Fransa
• D) 1934 - Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya

Doğu sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla 1937'de Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı imzalanmıştır.

24. Cumhuriyetin temel ilkelerinden biri olan _Devletçilik_ politikasının doğrudan bir yansıması olarak aşağıdaki gelişmelerden hangisi yaşanmıştır?

• A) Harf İnkılabı
• B) I. Beş Yıllık Sanayi Planı ✓
• C) Saltanatın kaldırılması
• D) Soyadı Kanunu

Devletin ekonomiye doğrudan müdahale ederek sanayi yatırımları yapması (I. Beş Yıllık Sanayi Planı), Devletçilik ilkesinin sonucudur.

25. Atatürk'ün 1923 yılında dile getirdiği "Memleketimiz baştan başa hazinelerle doludur. Biz, o hazineler üstünde aç kalmış insanlar gibiyiz..." şeklindeki ekonomik tespitleri doğrultusunda, ilerleyen yıllarda hangi kurumsal adım atılmıştır?

• A) Siyasi partilerin kurulması
• B) Takrir-i Sükûn Kanunu'nun çıkarılması
• C) Maden Tetkik ve Arama Enstitüsünün kurulması ✓
• D) İş Bankasının kurulması

Mustafa Kemal'in bu sözlerinden sonra ileride Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (MTA) kurulmuştur.