Atatürk Dönemi İç Politika 3

1. I. 1919 ile 1927 yılları arasında Türkiye'deki tarihi gelişmeleri konu alır. II. Menemen Olayı'nın sebeplerine değinir. III. Şeyh Sait Ayaklanması ve İzmir Suikastı hakkında bilgi verir. Verilen bu maddelerden hangisi veya hangileri Atatürk'ün "Nutuk" adlı eserinin içerik özellikleri arasında sayılamaz?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve III
• D) Yalnız III

Mustafa Kemal'in Samsun'a çıktığı 19 Mayıs 1919'dan Cumhuriyet sonrası inkılap dönemine kadar olan (1927) zaman diliminde gerçekleşen olayları anlatan konuşmaya "Nutuk" (Söylev) adı verilir. Nutuk'ta, 1930 yılında ortaya çıkan Menemen Olayı'ndan bahsedilmesi ise mümkün değildir.

2. I. İngiltere'nin, Türkiye ile Musul bölgesi arasında Kürtlerden oluşan tampon bir devlet kurma planı, II. Halifelik makamının yeniden tesis edilmek istenmesi, III. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın siyasi hayata atılması Yukarıdaki gelişmelerden hangileri 1925'teki Şeyh Sait Ayaklanması'nın patlak vermesinde doğrudan rol oynayan iç ve dış nedenler arasında yer alır?

• A) Yalnız I
• B) I ve III
• C) I ve II ✓
• D) Yalnız II

Şeyh Sait İsyanı'nın patlak vermesinde dış etken olarak İngiltere'nin Musul sorununu kendi lehine çözmek adına bölge halkını kışkırtması ve tampon devlet planı (I); iç etken olarak ise hilafetin kaldırılması gibi inkılaplara tepki gösteren çevrelerin halifeliği geri getirme düşüncesi (II) doğrudan rol oynamıştır. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın programındaki 'dini inançlara saygılıyız' ibaresi rejim karşıtlarına dolaylı bir cesaret vermiş olsa da partinin kurulması isyanın bir 'çıkış nedeni' veya 'planlayıcısı' değildir; aksine isyanın 'sonucu' olarak bu parti kapatılmıştır.

3. _İstiklal Mahkemeleri_'nin yargılama faaliyetlerini yürüttüğü en son olay aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Menemen Olayı
• B) Çerkez Ethem İsyanı
• C) İzmir Suikastı ✓
• D) Şeyh Said İsyanı

İstiklal Mahkemeleri en son 1926 İzmir Suikastı davasında görev yapmış ve 1927'de fiilen kapanmıştır. (Menemen Olayı'nda Divan-ı Harp görev yapmıştır).

4. 1926 yılında Türk ve yabancı bir geminin çarpışmasıyla patlak veren _Bozkurt-Lotus Olayı_, Türkiye'nin hangi ülkeyle yaşadığı bir hukuki krizdir?

• A) Yunanistan
• B) Fransa ✓
• C) İtalya
• D) İngiltere

Türk gemisi Bozkurt ile Fransız gemisi Lotus'un çarpışması sonucu çıkan hukuki anlaşmazlıktır. Lahey Adalet Divanı Türkiye'yi haklı bulmuştur (Hukuk zaferi).

5. Türkiye Cumhuriyeti siyasi tarihinin ilk muhalefet partisi olma özelliğini taşıyan fırka hangisidir?

• A) Demokrat Parti
• B) Halk Fırkası
• C) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ✓
• D) Serbest Cumhuriyet Fırkası

Cumhuriyet Halk Fırkasının yaptığı inkılaplar parti içinde huzursuzluğa neden olmuştur. Bunun üzerine Atatürk'ün yakın arkadaşlarından Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Refet Bele gibi isimler Cumhuriyet Halk Fırkasından istifa ederek Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan "Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası"nı kurmuşlardır. (1924)

6. 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi, 1924 Anayasası'nın metninden hangi tarihte (yılda) anayasa değişikliği ile çıkarılmıştır?

• A) 1930
• B) 1928 ✓
• C) 1924
• D) 1937

1928 yılında yapılan değişiklikle 'Devletin dini İslam'dır' ibaresi anayasadan çıkarılarak laikleşme yolunda önemli bir adım atılmıştır.

7. Kurulan bağımsız _Hatay Devleti'nin ilk ve son Cumhurbaşkanlığı_ görevini yürüten devlet adamı kimdir?

• A) Tayfur Sökmen ✓
• B) Şükrü Saraçoğlu
• C) Abdurrahman Melek
• D) Rauf Orbay

Hatay Devleti'nin Cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, Başbakanı ise Abdurrahman Melek'tir.

8. Mustafa Kemal Paşa'nın 30 Temmuz 1930 tarihinde "Sizin partinin ismini buldum: Serbest Cumhuriyet Fırkası. Bu isme ne dersiniz?" şeklinde hitap ettiği siyasi figür kimdir?

• A) Rauf Orbay
• B) Ali Fethi Okyar ✓
• C) Kâzım Karabekir
• D) Ali Fuat Cebesoy

Mustafa Kemal, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurucusu Ali Fethi Okyar'a bu sözleri söylemiştir.

9. Mustafa Kemal'in 28 Temmuz 1930 tarihinde yakın arkadaşı Fethi Bey'e mecliste muhalefet boşluğunu doldurmak ve hükûmetin hatalarını denetlemek için bir siyasi parti kurmasını önermesi sonucunda hangi fırka siyaset sahnesine çıkmıştır?

• A) Demokrat Parti
• B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
• C) Adalet Partisi
• D) Serbest Cumhuriyet Fırkası ✓

Mustafa Kemal'in arkadaşı Ali Fethi Bey'e söylediği sözlerden sonra Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur.

10. Mustafa Kemal Atatürk'ün "Benim şahsi meselemdir" diyerek özel bir önem atfettiği dış politika konusu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nüfus Mübadelesi
• B) Boğazlar Sorunu
• C) Hatay Sorunu ✓
• D) Musul Sorunu

Atatürk, Hatay'ın anavatana katılması için hastalığına rağmen büyük çaba sarf etmiş ve buna 'şahsi meselem' demiştir.

11. 1930'da patlak veren _Ağrı Ayaklanması_'na yönelik askeri müdahaleler esnasında İran devleti ile yapılan sınır anlaşması sonucunda nasıl bir değişiklik olmuştur?

• A) Küçük Ağrı Dağı Türkiye'ye, bir kısım toprak İran'a verilmiştir ✓
• B) Hiçbir değişiklik olmamıştır
• C) Kasr-ı Şirin sınırlarına dönülmüştür
• D) Musul alınmıştır

İsyanın bastırılmasını kolaylaştırmak için 1932'de İran ile sınır düzenlemesi yapılmış, Küçük Ağrı Dağı tamamen Türkiye'ye geçmiştir.

12. Ekonomik tedbirler içeren _Milli Korunma Kanunu_ hangi devlet adamının Cumhurbaşkanlığı döneminde yasalaşmıştır?

• A) Kurtuluş Savaşı
• B) Atatürk Dönemi
• C) İnönü Dönemi ✓
• D) Demokrat Parti Dönemi

Milli Korunma Kanunu (1940), II. Dünya Savaşı sırasında ekonomiyi kontrol altına almak için İnönü döneminde çıkarılmıştır. (Atatürk dönemi değildir, çeldiricidir).

13. I. Seçim sistemi tercihi II. Benimsenen ekonomik model III. Laiklik anlayışı Bu unsurlardan hangileri, Cumhuriyet Halk Fırkası ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası arasındaki temel görüş ayrılıklarını ve program farklılıklarını yansıtır?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız III
• C) I ve III
• D) I, II ve III ✓

Cumhuriyet Halk Fırkası çift dereceli seçim sistemini savunurken Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası tek dereceli seçim sistemini savunmuştur. Cumhuriyet Halk Fırkası ekonomide "Devletçilik"i savunurken Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası "Liberalizmi" (Özgürlükçü ekonomi) savunmuştur. Cumhuriyet Halk Fırkası inkılapları dini esas alarak yapmazken, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ise yapılacak inkılaplarda dinî düşünce ve hassasiyetlerin önemsenmesi gerekliliğini savunmuştur.

14. Milli Mücadele'nin haklı sesini dünyaya duyurmak misyonuyla hayata geçirilen _Anadolu Ajansı_ (AA) kaç yılında kurulmuştur?

• A) 1925
• B) 1920 ✓
• C) 1919
• D) 1923

Milli Mücadele'nin sesini dünyaya duyurmak için 6 Nisan 1920'de (TBMM açılmadan hemen önce) Yunus Nadi ve Halide Edip öncülüğünde kurulmuştur.

15. Mustafa Kemal'in 27 Haziran 1926 tarihinde basına verdiği mülakatta geçen "...Fikirlerini, hislerini ve girişimlerini gizli tutanlar, gizli vasıtalar uygulamaya girişenler... Bu gibi girişimcilerin sonu daima hüsrandır!" şeklindeki sert tepkisi, hangi tarihî olayın hemen akabinde dile getirilmiştir?

• A) Menemen Olayı sonucu Asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay'ın şehit edilmesi
• B) Vagon-Li Olayı sonrası tüm yurtta protestoların başlaması
• C) İzmir'de kendisine bir suikast girişiminde bulunulması ✓
• D) Şeyh Sait İsyanı sonucu hükümet değişikliğine gidilmesi

Mustafa Kemal'e İzmir'de 14 Haziran 1926'da bir suikast yapılmak istenmiştir. Mustafa Kemal'de paragrafta yer alan sözleri ile bu duruma tepkisini dile getirmiştir.

16. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'nin devletçilik ilkesi doğrultusunda _Planlı Ekonomi_ (I. Beş Yıllık Sanayi Planı) uygulamasına mecbur kalmasındaki en büyük dış etken aşağıdakilerden hangisidir?

• A) II. Dünya Savaşı
• B) 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ✓
• C) Lozan Antlaşması
• D) Marshall Yardımı

1929 Dünya Ekonomik Krizi, liberal ekonomiyi zora sokmuş ve Türkiye'yi Devletçilik ilkesiyle planlı ekonomiye geçmeye zorlamıştır.

17. I. Cumhuriyet Halk Fırkası II. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası III. Serbest Cumhuriyet Fırkası Atatürk'ün hayatta olduğu dönemde siyasi faaliyet gösteren bu fırkalardan hangileri çeşitli gerekçelerle siyasi ömrünü tamamlayarak kapanmak zorunda kalmıştır?

• A) Yalnız II
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III ✓

Mustafa Kemal Atatürk Dönemi'nde açılan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Şeyh Sait İsyanı sonucunda kapanırken, 1930 senesinde Ali Fethi Okyar'ın kurduğu Serbest Cumhuriyet Fırkası ise parti içinde gericilerin ve inkılap karşıtlarının girmesi üzerine Ali Fethi Okyar tarafından feshedilmiştir.

18. 1938'de ebediyete intikal eden Atatürk'ün cenazesi, 1953'te Anıtkabir'e nakledilmeden önceki süreçte hangi mekânda geçici olarak korunmuştur?

• A) Dolmabahçe Sarayı
• B) Etnografya Müzesi ✓
• C) Topkapı Sarayı
• D) Çankaya Köşkü

Atatürk’ün naaşı, 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e nakledilinceye kadar Ankara Etnografya Müzesi’nde geçici olarak muhafaza edilmiştir.

19. 1924 Anayasası'nda yapılan bir güncellemeyle, vatandaşların oy kullanabilmesi için gereken yaş sınırının 18'den 22'ye yükseltilmesi hangi yılda gerçekleşmiştir?

• A) 1924
• B) 1934 ✓
• C) 1946
• D) 1961

1934 yılında yapılan değişiklikle kadınlara hak verilirken, seçmen yaşı da olgunluk gerekçesiyle 18'den 22'ye çıkarılmıştır.

20. Siyasi faaliyetine 1924'te başlayan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasına yol açan tarihî gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Menemen Olayı
• B) Şeyh Sait İsyanı ✓
• C) Nasturi İsyanı
• D) İzmir Suikasti

1924 yılında Cumhuriyet Halk Fırkasından ayrılarak kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1925'te başlayan Şeyh Sait İsyanı'na destek verdiği gerekçesiyle kapatılmıştır.

21. 1924 yılında askeriyeyi günlük siyasi çekişmelerin dışında tutmak ve _orduyu siyasetten arındırmak_ amacıyla hayata geçirilen yenilik hangisidir?

• A) Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti'nin kaldırılması ✓
• B) Saltanatın kaldırılması
• C) Şer'iye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılması
• D) Halifeliğin kaldırılması

Erkan-ı Harbiye (Savaş Bakanlığı) kaldırılarak yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuş ve ordu komutanlarının milletvekili olması yasaklanmıştır.

22. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünün ardından Cumhurbaşkanlığı makamına seçilen _İsmet İnönü_'ye CHP kurultayında layık görülen resmî unvan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Başbuğ
• B) Milli Şef ✓
• C) Ebedi Şef
• D) Gazi

Atatürk'e 'Ebedi Şef', onun yerine Cumhurbaşkanı seçilen İsmet İnönü'ye ise 'Milli Şef' unvanı verilmiştir (CHP Tüzüğü ile).

23. I. Şeyh Sait Ayaklanması ve Menemen Olayı gibi gerici hareketlerin yaşanması II. Meclis hükûmeti sisteminden kabine sistemine geçilmesi III. İkinci Dünya Savaşı tehlikesinin belirmesi Atatürk Dönemi'nde kesintisiz çok partili demokratik düzene geçişin sağlanamamasında bu unsurlardan hangisi veya hangileri doğrudan etkili olmuştur?

• A) I ve II
• B) Yalnız II
• C) Yalnız I
• D) I ve III ✓

Çok partili hayata geçilmesi için ilk deneme 1924 yılında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulmasıyla başlamıştır. Bu parti ise Şeyh Sait İsyanı'na destek verdiği gerekçesiyle kapatılmıştır. 1930 sonrasında ise çok partili hayata geçmek için Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur. Bu partide çok uzun ömürlü olmamıştır. Partinin kapanmasından sonra çıkan Menemen Olayı ve II.Dünya Savaşı'nın yaklaşması üzerine Atatürk Dönemi'nde bir daha çok partili hayata geçiş çalışması yapılamamıştır.

24. Türkiye'de bir daha kesintiye uğramamak üzere _gerçek anlamda çok partili siyasi hayata geçiş_ hangi tarihte (yılda) gerçekleşmiştir?

• A) 1930
• B) 1950
• C) 1946 ✓
• D) 1924

Atatürk dönemindeki denemeler (1924, 1930) başarısız olmuştur. Kesintisiz çok partili hayat 1946'da Demokrat Parti'nin kurulmasıyla başlamıştır (İnönü dönemi).

25. I. Ekonomide liberal (serbest) piyasa yaklaşımı II. Seçimlerde tek dereceli sistemin uygulanması III. Kadınların siyasi hayata katılımının sağlanması Verilen bu prensiplerden hangileri 1930'da kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın tüzüğünde ve parti programında bulunuyordu?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) Yalnız II
• D) I, II ve III ✓

1930 yılında Ali Fethi Okyar tarafından kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkasının parti tüzüğünde liberal ekonomiye geçilmesi, tek dereceli seçim sisteminin sağlanması ve kadınlara siyasal haklar verilmesi gibi kararlar yer almıştır.