Altın Test 47

1. Saltanatın kaldırılmasıyla, devlet başkanlığı sorunu ortaya çıkmıştır. Bu sorun aşağıdakilerden hangisiyle çözüme kavuşmuştur?

• A) Teşkilat-ı Esasiye ‘in kabulü
• B) Cumhuriyet'in ilanı ✓
• C) 1924 Anayasasının kabulü
• D) Halifeliğin kaldırılması
• E) TBMM'nin açılması

1902'de Saltanatın kaldırılması ile devletin rejimi ve devlet başkanının kim olacağı (devlet başkanlığı sorunu) tartışmaya açılmıştır. Bu sorun, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilan edilmesi (A) ve cumhurbaşkanlığı makamının kurulmasıyla (Mustafa Kemal Paşa'nın ilk cumhurbaşkanı seçilmesiyle) kesin olarak çözüme kavuşturulmuştur.

2. İslamiyet'ten önce Orta Asya Türk devletlerine ait aşağıda belirtilen buluntulardan hangisi yerleşik hayat yaşadıklarını göstermektedir?

• A) Halı ve kilim dokumaları
• B) Tapınaklar ✓
• C) Takılar ve süs eşyaları
• D) Çadırlar
• E) Kılıç ve yay

Tapınaklar kalıcı mimari yapılardır; yerleşik hayatın varlığını gösterir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Tapınaklar" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

3. Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomik alanda planlı ekonomi modelini benimsemesinde; I. 1929 dünya ekonomik bunalımı II. Özel teşebbüsün yetersiz kalması III. I. Beş Yıllık Sanayi Planının beklentilere cevap verememesi Durumlarından hangisi yada hangilerinin etkili olduğu _söylenemez_?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III ✓
• D) I ve II
• E) II ve III

Türkiye'nin devletçilik ilkesi doğrultusunda planlı/devletçi ekonomi modeline geçmesinde; 1929 Büyük Buhranı'nın küresel etkileri (I) ve ülkede sermaye sahibi özel teşebbüsün sanayi yatırımlarını gerçekleştirmede yetersiz kalması (II) temel etkenlerdir. I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1933) ise planlı ekonominin bir sonucudur ve beklentilere fazlasıyla cevap vermiş, birçok fabrika bu plan sayesinde kurulmuştur. Dolayısıyla III. durum planlı ekonomiyi benimseme nedeni olamaz (aksine başarıyla uygulanmış bir plandır). Söylenemez olan yalnız III'tür.

4. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk döneminde gerçekleşmemiştir?

• A) Sadâbad Paktı
• B) Lozan Antlaşması
• C) Yalta Konferansı ✓
• D) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
• E) Balkan Antantı

Yalta Konferansı 1945'te düzenlenmiştir. Bu tarih Atatürk döneminin dışında kaldığı için doğru cevap Yalta Konferansı'dır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Yalta Konferansı" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

5. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk döneminde kurulan partilerden biri _değildir_?

• A) Amele ve Çiftçi Partisi
• B) Ahali Cumhuriyet Partisi
• C) Serbest Cumhuriyet Partisi
• D) Millet Partisi ✓
• E) Terakkiperver Cumhuriyet Partisi

Millet Partisi Atatürk döneminde kurulan partilerden biri değildir. Serbest Cumhuriyet, Ahali Cumhuriyet, Terakkiperver Cumhuriyet ile Amele ve Çiftçi partileri bu dönemde görülmüştür.

6. Laik devlet anlayışı, I. din ve mezhep seçme özgürlüğünü, II. kişinin etnik kökenini diğer etnik kökenlerden üstün gördüğünü açıklayabilmesi III. kişinin inandığı dinin gereklerini yerine getirme zorunluluğunu Durumlarından hangilerini desteklemez?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III
• E) II ve III ✓

Laiklik; din ve vicdan özgürlüğünü, inanç seçme hürriyetini destekler (I). Ancak ırkçı söylemleri/etnik üstünlük iddialarını desteklemez (II) ve devlet eliyle kişilere inandığı dinin gereklerini yapması yönünde bir zorunluluk (din baskısı) getirilmesini kesinlikle reddeder, inanç özgürlüğünü korur (III). Bu nedenle II ve III'ü desteklemez.

7. Aşağıdakilerin hangisinde düzenli ordu kurma kararı ilk kez dile getirilmiştir?

• A) Sivas Kongresinde
• B) Erzurum Kongresinde
• C) Misak-ı Milli kararlarında
• D) I.TBMM 'de ✓
• E) Amasya Görüşmelerinde

Milli Mücadele'de Kuva-i Milliye'nin düzensiz yapısının işgalleri durdurmakta yetersiz kalması üzerine, düzenli ordunun kurulması gerekliliği ve bu yöndeki kararlar resmi olarak ilk kez I. TBMM'de görüşülmüş ve kararlaştırılmıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi, Lozan Antlaşması ile sağlanan gelişmeler arasında _gösterilemez_?

• A) Batı Sınırının belirlenmesi
• B) Kapitülasyonların kaldırılması
• C) Borçlar sorunun karara bağlanması
• D) Musul'un İngilizleri denetiminde bulunan Irak'a bırakılması ✓
• E) Azınlıkların Türk vatandaşı kabul edilmesi

Musul, Lozan'da Türkiye'ye bırakılmamış ve kesin çözüme kavuşturulamamıştır. Bu nedenle Lozan ile sağlanan gelişmeler arasında gösterilemez. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "Musul'un İngilizleri denetiminde bulunan Irak'a bırakılması" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

9. Türkiye Cumhuriyetinin rejimine karşı gerçekleştirilen ilk isyan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şeyh Bedrettin
• B) Şeyh Sait isyanı ✓
• C) Kuvayı inzibatiye
• D) 31 Mart Vakası
• E) Menemen Olayı

Şeyh Sait İsyanı, Cumhuriyet rejimine karşı çıkan ilk büyük ayaklanmadır ve 1925'te yaşanmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Şeyh Sait isyanı" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

10. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında önemli ticaret yollarının ele geçirilmesinin, I. kervansarayların yapılması, II. şehirciliğin gelişmesi, III. İkta sisteminin kurulması Sonuçlarından hangilerine ortam hazırladığı _savunulamaz_?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III ✓
• D) I ve II
• E) I, II ve III

Ticaret yollarının ele geçirilmesi ve ticari hacmin büyümesi; tüccarların konaklaması için kervansarayların inşasına (I) ve ticaret merkezlerinde ekonomik canlılığa bağlı olarak şehirciliğin gelişmesine (II) ortam hazırlamıştır. Ancak İkta sistemi (III) doğrudan tarımsal üretim, toprak yönetimi ve askeri ihtiyaçlarla ilgili bir sistem olup, ticaret yollarının ele geçirilmesinin bir sonucu değildir. Dolayısıyla yalnız III'e ortam hazırladığı savunulamaz.

11. Cumhuriyet'in kurucu kadrosunda yer alan, askerî ve siyasi hatıralarını, • İstiklal Harbimizin Esasları • Paşaların Kavgası • Ermeni Mezalimi Eserlerinde anlatan komutan ve siyasetçi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Cevat Çobanlı
• B) Rauf Orbay
• C) Fahrettin Altay
• D) Ali Fuat Cebesoy
• E) Kazım Karabekir ✓

Kazım Karabekir, Milli Mücadele'nin önemli komutanlarından biridir ve askeri-siyasi hatıralarını İstiklal Harbimizin Esasları gibi eserlerinde anlatmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Kazım Karabekir" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

12. Lozan Antlaşmasında yer alan kararlardan hangisi Türk Devleti’nin egemenlik hakkını zedeler niteliktedir?

• A) Yabancı okulların denetimi Türkiye'ye verilecektir.
• B) Boğazların idaresi, başkanı Türk olan milletlerarası bir komisyona bırakılacaktır. ✓
• C) Azınlıklar Türk vatandaşı kabul edilecektir.
• D) Kapitülasyonlar kaldırılacaktır.
• E) Osmanlı borçları, Osmanlı Devleti'nden ayrılan milletler arasında paylaşılacaktır.

Boğazların uluslararası bir komisyona bırakılması, Türk Devleti'nin egemenlik hakkını sınırlayan bir düzenlemedir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Boğazların idaresi, başkanı Türk olan milletlerarası bir komisyona bırakılacaktır." seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

13. I. Kardeş Katli Yasası II. İltimasın yaygınlaşması III. Şehzadelerin sancağa gitmemesi Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Devleti'nde merkezi otoritenin bozulmasına neden olmuştur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Osmanlı Devleti'nde liyakatsizlik ve kayırmacılık anlamına gelen iltimasın devlet kademelerinde yaygınlaşması (II) ve şehzadelerin yönetim tecrübesi kazanmasını engelleyen sancağa çıkma uygulamasının kaldırılarak sarayda kafes hayatı yaşamaları (III) devlet yönetiminde zafiyete ve dolayısıyla merkezi otoritenin bozulmasına doğrudan neden olmuştur. Ancak Fatih Kanunnamesi ile yasallaşan Kardeş Katli Yasası (I), taht kavgalarını önleyerek bölünmeyi engellemek ve merkezi otoriteyi korumak/güçlendirmek amacıyla getirilmiştir. Bu nedenle doğru cevap II ve III'tür.

14. Amasya Genelgesi, Milli Mücadele tarihinde bazı kaynaklarda “Mukaddes İttifak Kararları” olarak adlandırılmıştır. Bu adlandırmayı yapan komutan ve devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Refet Bele
• B) Ali Fuat Cebesoy ✓
• C) Fevzi Çakmak
• D) Rauf Orbay
• E) Kazım Karabekir

Amasya Genelgesi'ni hazırlayan kadroyu (Mustafa Kemal, Rauf Bey, Ali Fuat Paşa, Refet Bey ve telgrafla onaylayan Kazım Karabekir ile Cemal Paşa) ve alınan kararları 'Mukaddes İttifak' (Kutsal İttifak) olarak adlandıran kişi, bizzat genelgenin imzacılarından biri olan Ali Fuat Cebesoy'dur.

15. Aşağıdakilerden hangisi Türk-İslam devletlerinde görülen İkta Sisteminin özellikleri arasında _gösterilemez_?

• A) Elde edilen gelirle hazinenin nakit ihtiyacının karşılanması ✓
• B) İkta sahibinin asker yetiştirmek zorunda olması
• C) Devlet memurlarına maaş karşılığı verilmesi
• D) Üretimde sürekliliğin sağlaması
• E) İmar faaliyetlerini desteklemesi

İkta sisteminde toplanan vergiler doğrudan devlet hazinesine nakit olarak aktarılmaz, yerinde memur maaşları ve ordu (cebelü) yetiştirilmesi için harcanırdı. Dolayısıyla hazineye nakit girdisi sağlayan bir sistem değildir; aksine hazinenin nakit harcama yapmasını engelleyen bir tasarruf sistemidir. Diğer seçenekler iktanın temel özelliklerindendir.

16. İtilaf Devletleri, Milli Mücadele’yi yasa dışı bir hareket gibi göstermeye çalışırken Osmanlı Devleti’ne Sevr Antlaşması’nı kabul ettirmiştir. Bu tutumla; I. Osmanlı siyasi varlığını güvence altına alma, II. İşgalleri kalıcı hale getirme, III. Anadolu’daki çıkarlarını kısa sürede gerçekleştirme Amaçlarından hangilerine ulaşmak istedikleri savunulabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

İtilaf Devletleri, milli mücadeleyi engelleyerek Anadolu'daki sömürgeci emellerini hızla gerçekleştirmeyi (III) ve Mondros ile başlayan işgallerini Sevr gibi hukuki bir metinle kalıcı hale getirmeyi (II) hedeflemişlerdir. Sevr Antlaşması ile sınırları daraltılmış ve tamamen İtilaf kontrolünde olan kukla bir Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını kağıt üzerinde korumayı ve güvenceye almayı (I) da bu düzende kendi çıkarları doğrultusunda önemsemişlerdir. Bu nedenle cevap anahtarına göre doğru cevap I, II ve III (E) seçeneğidir.

17. Avrupa'da "Uyvar önünde bir Türk gibi güçlü" sözünün söylenmesine vesile olan, "Uyvar Fatihi" aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Köprülü Mehmet Paşa
• B) Köprülü Fazıl Ahmed Paşa ✓
• C) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
• D) Sarı Süleyman Paşa
• E) Bayburtlu Kara İbrahim Paşa

Uyvar Fatihi olarak anılan kişi Köprülü Fazıl Ahmed Paşa'dır. Uyvar'ın alınması Avrupa'da büyük yankı uyandırmıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Köprülü Fazıl Ahmed Paşa" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

18. Sivas Kongresi ulusal nitelik taşımasına rağmen delege sayısı bakımından Erzurum Kongresi’nden daha sınırlı kalmıştır. Bu durum; I. İstanbul Hükümeti’nin kongreyi engelleme çabaları, II. İstanbul ile haberleşmenin kesilmiş olması, III. İtilaf Devletlerinin Sivas’ı işgal edeceği söylentileri Nedenlerinden hangileriyle _açıklanamaz_?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) I ve III
• E) II ve III

Sivas Kongresi'ne katılımın beklenenden düşük olmasında; İstanbul Hükümeti'nin delegeleri engelleme çalışmaları (I) ve İtilaf Devletleri'nin Sivas'ı işgal edeceği yönündeki tehdit ve söylentiler (III) etkilidir. Ancak İstanbul ile haberleşmenin kesilmesi (II), kongre sırasında ve sonrasında Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti'ne karşı bir tepki olarak uyguladığı bir politikadır; delege sayısının az olmasının bir nedeni değildir. Dolayısıyla yalnız II ile açıklanamaz.

19. Balkanlarda, Osmanlı İmparatorluğundan ayrılarak bağımsız olan ilk ve son devletler aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru bir ikili olarak verilmiştir?

• A) Romanya - Arnavutluk
• B) Sırbistan - Karadağ
• C) Kırım - Bulgaristan
• D) Romanya - Sırbistan
• E) Yunanistan – Arnavutluk ✓

Balkanlarda Osmanlı'dan ayrılarak bağımsız olan ilk devlet Yunanistan, son devlet ise Arnavutluk kabul edilir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Yunanistan – Arnavutluk" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

20. Milli Mücadele sırasında imzalanan bazı belgeler, Osmanlı Devleti’nin siyasi temsil gücünün zayıfladığını ve TBMM’nin öne çıktığını göstermiştir. Buna; I. Moskova Antlaşması II. Mudanya Ateşkes Antlaşması III. General Harbord Raporu Gelişmelerinden hangileri örnek gösterilebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Osmanlı Devleti'nin fiilen veya hukuken sona erdiğini veya siyasi varlığının yok sayıldığını gösteren gelişmeler: Moskova Antlaşması (I): Sovyet Rusya ile TBMM arasında imzalanmış olup antlaşmada 'iki taraftan birinin tanımadığı antlaşmayı diğeri de tanımayacaktır' denilerek Osmanlı'nın imzaladığı Sevr Antlaşması yok sayılmış, dolayısıyla Osmanlı'nın siyasi varlığı ve meşruiyeti tartışmalı hale gelmiştir (Doğru). Mudanya Ateşkes Antlaşması (II): İtilaf Devletleri, İstanbul ve Boğazların yönetimini TBMM Hükümeti'ne bırakmıştır. Osmanlı başkentinin TBMM'ye devredilmesi, Osmanlı Hükümeti'nin fiilen yok sayıldığını ve hukuken çöktüğünü gösterir (Doğru). General Harbord Raporu (III) ise ABD'nin Doğu Anadolu'daki Ermeni mandası iddialarını incelemek üzere hazırlattığı tarafsız bir rapordur, bir antlaşma hükmü taşımadığı gibi Osmanlı'nın siyasi varlığına yönelik doğrudan bir hukuki/siyasi yaptırım belgesi değildir. Doğru cevap I ve II'dir.