Altın Test 16

1. Osmanlı Devleti'nin I. Balkan Savaşı'nda mücadele ettiği devletler arasında aşağıdakilerden hangisi _yer almaz_?

• A) Sırbistan
• B) Romanya ✓
• C) Bulgaristan
• D) Karadağ
• E) Yunanistan

I. Balkan Savaşı'nda Osmanlı Devleti'ne karşı ittifak kuran devletler Bulgaristan (E), Yunanistan (C), Sırbistan (B) ve savaşı ilk başlatan Karadağ'dır (A). Romanya ise I. Balkan Savaşı'na katılmamış, ancak Bulgaristan'ın fazla toprak almasından rahatsız olarak II. Balkan Savaşı'na dahil olmuştur.

2. İslamiyet öncesi Türk Devletleri'nde ülkenin hanedanın ortak malı sayılması, I. devletlerin kısa ömürlü olması, II. sık sık taht kavgalarının yaşanması, III. geniş topraklara sahip asilzade oluşmaması Durumlarından hangilerine yol açmıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve II
• E) I, II ve III ✓

Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması taht kavgalarına ve devletlerin kısa ömürlü olmasına yol açmış, ayrıca feodal asilzade sınıfının doğmasını engellemiştir. Öncüller tek tek değerlendirildiğinde doğru olan ifadeler seçeneklerdeki kombinasyonla karşılaştırılmalıdır. Bu karşılaştırmada "I, II ve III" seçeneği soru kökündeki bilgiyle uyumlu sonucu verir.

3. 1970'li yıllarda Avrupa'da Türk temsilciliklerini ve diplomatları hedef alan terör örgütü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) ETA
• B) ASALA ✓
• C) IRA
• D) ENOSİS
• E) EOKA

ASALA, 1970'li yıllarda özellikle Türk diplomatlarını ve temsilciliklerini hedef alan Ermeni terör örgütüdür. Avrupa'da birçok saldırı düzenlemiştir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "ASALA" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

4. İslamiyet öncesi Türk Devletlerinde, yazılı yasalar bulunmamasına rağmen toplum hayatı düzenlidir. Bu durumu sağlayan en önemli faktör aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Veraset sistemi
• B) Kurultay
• C) Töre ✓
• D) Göçebelik
• E) Ahilik teşkilatı

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde yazılı hukuk bulunmamasına rağmen, toplum hayatını düzenleyen, nesilden nesile aktarılan, örf, adet ve geleneklerden oluşan yazısız hukuk kurallarına 'Töre' adı verilirdi. Töreye hükümdar dahil herkes uymak zorundaydı, bu yüzden toplum düzenini sağlayan en önemli faktördür.

5. I. Saltanatın kaldırılması II. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun kabulü III. Lozan Konferansı'nın onaylanması IV. İzmir İktisat Kongresi'nin yapılması Yukarıdaki gelişmelerden hangileri I. TBMM döneminde gerçekleştirilmiştir?

• A) I ve IV
• B) I, II ve III
• C) I, II ve IV ✓
• D) I, III ve IV
• E) II, III ve IV

I. TBMM Dönemi 23 Nisan 1920 ile 11 Ağustos 1923 tarihleri arasını kapsar. II. TBMM ise 11 Ağustos 1923'te çalışmalarına başlamıştır. Saltanatın kaldırılması: 1 Kasım 1922 (I. TBMM), Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun kabulü: 20 Ocak 1921 (I. TBMM), İzmir İktisat Kongresi: 17 Şubat - 4 Mart 1923 (I. TBMM). Lozan Konferansı'na delege gönderilmesi I. TBMM döneminde olsa da, Lozan Antlaşması'nın TBMM tarafından resmen onaylanması 23 Ağustos 1923 tarihinde (II. TBMM döneminde) gerçekleşmiştir (III elenir). Dolayısıyla I. TBMM döneminde yapılanlar I, II ve IV'tür.

6. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti Dönemi'nde kurulan Nizamiye Medreselerinin kuruluş amaçları arasında _yer almaz_?

• A) Baba İshak İsyanına karşı mücadele etmek ✓
• B) Yıkıcı ve bölücü faaliyetleri engellemek
• C) Din adamı ihtiyacını karşılamak
• D) Bilim insanı yetiştirmek
• E) Devletin yönetim kademelerine memur yetiştirmek

Büyük Selçuklu Devleti döneminde Vezir Nizamülmülk tarafından kurulan Nizamiye Medreseleri; devlet memuru yetiştirmek (B), din ve bilim insanı ihtiyacını karşılamak (C, D) ve özellikle Bâtınilik (Hasan Sabbah) gibi yıkıcı/bölücü dini-siyasi akımlarla ilmi yönden mücadele etmek (E) amacıyla kurulmuştur. Ancak Baba İshak İsyanı (1240), Büyük Selçuklu döneminde değil, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yaşanmış toplumsal ve dini bir isyandır. Dolayısıyla Nizamiye Medreselerinin kuruluş amaçları arasında yer alamaz.

7. İstanbul Hükümetinin Lozan görüşmelerine Ankara Hükümeti ile birlikte katılma çağrısında bulunması üzerine aşağıdaki gelişmelerden hangisi yaşanmıştır?

• A) Saltanat kaldırılmıştır ✓
• B) Cumhuriyet ilan edilmiştir
• C) Osmanlı hanedanı yurt dışına çıkarılmıştır.
• D) Halifelik kaldırılmıştır
• E) TBMM kurulmuştur

İstanbul Hükümeti'nin Lozan'a birlikte katılma çağrısı, iki başlılığı sona erdirmek için saltanatın kaldırılmasına zemin hazırlamıştır. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Saltanat kaldırılmıştır" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

8. I. Sümerbank'ın kurulması II. Kabotaj Yasası’nın kabulü III. Karabük Demir-Çelik işletmesinin açılması Yukarıdaki çalışmalardan hangisi Atatürk'ün devletçilik ilkesinin bir sonucudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III ✓
• E) I, II ve III

Atatürk'ün Devletçilik ilkesi, devlet eliyle yatırımların yapılması ve sanayinin kurulmasıdır. Sümerbank'ın kurulması (I - tekstil ve sanayi yatırımlarını finanse etmek için devlet bankası kurulması) ve Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın açılması (III - ağır sanayi hamlesinin devlet eliyle yapılması) doğrudan devletçilik ilkesinin sonuçlarıdır. Kabotaj Yasası'nın kabulü (II) ise deniz ticareti hakkının millileştirilmesi olduğundan doğrudan Milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir. Bu nedenle doğru cevap I ve III'tür.

9. XIX. yy Osmanlı Devleti’nde devlet yapılanmasında değişikliklere gidilmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu _savunulamaz_?

• A) Aydınların mevcut sorunların çözümünde devlet yapılanmasını eleştirmesi
• B) Halkın devlete olan güveninin zayıflaması
• C) Ayanların taşrada askeri ve ekonomik olarak güçlenmesi
• D) Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti’nin egemenlik haklarını ihlal etmeye çalışması
• E) Yeniçeri Ocağının kaldırılması ✓

Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye, 1826) devlet yapılanmasındaki değişikliklere gidilmesinin bir 'nedeni' veya 'etkeni' değil; aksine padişahın (II. Mahmut) merkezi otoritesini güçlendirmek ve diğer idari/askeri ıslahatları (değişiklikleri) gerçekleştirebilmek amacıyla yaptığı büyük bir 'ıslahatın kendisidir' (bir sonuçtur). Diğer seçenekler (ayanların güçlenmesi, dış müdahaleler, halkın güvensizliği ve aydınların eleştirileri) Osmanlı'yı devlet yapısını değiştirmeye zorlayan temel etkenlerdendir.

10. Abdülmecit Dönemi’nde birçok alanda yeni uygulamalara geçilmiştir, Aşağıdakilerden hangisi bu uygulamalardan biri _değildir_?

• A) Telgraf hatlarının oluşturulması
• B) Posta teşkilatının kurulması ✓
• C) Belediye teşkilatının kurulması
• D) Resmî bir müzenin kurulması
• E) Demir yolları yapılması

Posta teşkilatı Abdülmecit döneminden önce, II. Mahmut döneminde kurulmuştur. Bu yüzden Abdülmecit dönemi uygulamalarından değildir. Soru olumsuz köklü olduğu için seçenekler doğru bilgi aramak yerine aykırı kalan ifadeyi bulma mantığıyla değerlendirilmelidir. Bu nedenle "Posta teşkilatının kurulması" seçeneği diğerlerinden ayrılır ve doğru cevap olur.

11. 1243 Kösedağ Savaşı hangi hükümdar döneminde meydana gelmiştir?

• A) II. Gıyaseddin Keyhüsrev ✓
• B) Alâeddin Keykubat
• C) I.Kılıçaslan
• D) II. Kılıçarslan
• E) I.Mesud

1243 Kösedağ Savaşı II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde meydana gelmiştir. Soru kökündeki bilgi doğrudan "II. Gıyaseddin Keyhüsrev" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

12. Teşvik-i Sanayi Kanununda beklenen başarının elde edilememesi; I. cumhuriyetçilik, II. devletçilik, III. laiklik İlkelerinden hangilerinin uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Özel sektörün sermaye yetersizliği nedeniyle 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu'nden beklenen verimin alınamaması, yatırımların bizzat devlet eliyle yapılmasını öngören 'Devletçilik' (II) ilkesinin uygulanmasını zorunlu kılmıştır.

13. Karamanoğulları ve Karahanlıların ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Türkçeyi resmi dil olarak kullanmışlardır. ✓
• B) Veraset sisteminde değişiklik yapmışlardır.
• C) Anadolu'da kurulmuşlardır.
• D) Haçlılara karşı mücadele etmişlerdir.
• E) Baharat Yolu'na hâkim olmuşlardır.

Karahanlılar, kuruldukları bölge (Türkistan) ve nüfusunun Türk olması nedeniyle resmi dillerini Türkçe yapmışlardır. Karamanoğulları ise beylik döneminde Karamanoğlu Mehmet Bey'in 1277 yılındaki ünlü fermanı ile ('Bugünden sonra divanda, dergahta, bargahta, mecliste ve meydanda Türkçe'den başka dil konuşulmaya') Türkçeyi resmi dil ilan etmiştir. Bu durum iki devletin ortak özelliğidir.

14. Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya Türk devletleri ile ilgili yanlış bir bilgidir?

• A) Hükümdarlar sınırsız yetkiye sahipti. ✓
• B) Devlet meseleleri Kurultay'da görüşülürdü
• C) İkili teşkilat adı verilen federatif yapı görülürdü.
• D) Ülke yönetiminde hatunlar etkiliydi.
• E) Veraset sistemi belirsizdi.

İlk Türk devletlerinde hükümdarlar (kağanlar) sınırsız yetkiye sahip değillerdi. Hükümdarların yetkileri töre adı verilen yazısız hukuk kuralları ve kurultay (toy) meclisinin kararlarıyla sınırlandırılmıştı. Dolayısıyla hükümdarların mutlak/sınırsız yetkileri olduğu tezi yanlıştır. Taht kavgalarına neden olan veraset sisteminin belirsizliği (A), ülkenin doğu-batı olarak yönetildiği federatif ikili teşkilat (B), kurultaya katılıp elçileri kabul edebilen hatunların yönetimdeki etkisi (D) ve devlet işlerinin görüşüldüğü kurultay meclisi (E) İslamiyet öncesi Türk devletlerinin temel özelliklerindendir.

15. I. Kazasker II. Sadrazam III. Yeniçeri Ağası Yukarıdaki Osmanlı devlet yöneticilerinden hangileri devşirme kökenli olamaz?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Osmanlı Devleti'nde ilmiye sınıfının en üst makamlarından biri olan Kazasker (I) (ve Şeyhülislam, Kadı vb. tüm ilmiye sınıfı mensupları), doğuştan Müslüman ve Türk kökenli (yani medrese çıkışlı) olmak zorundadır. Devşirme kökenliler ilmiye sınıfına giremezler, Seyfiye (sadrazam, yeniçeri ağası) ve Kalemiye gibi idari/askeri kanallarda yükselebilirler. Dolayısıyla Sadrazam (II) ve Yeniçeri Ağası (III) devşirme kökenli olabilirken, Kazasker devşirme kökenli olamaz.

16. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Birliği ile ilgili kurum ve oluşumlardan biri _değildir_?

• A) Gümrük Birliği
• B) İlerleme Raporu
• C) Maastricht Kriterleri
• D) Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı ✓
• E) Kopenhag Kriterleri

TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) (A), Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı olarak çalışan; başta Türk Cumhuriyetleri ve akraba topluluklar olmak üzere gelişmekte olan ülkelerle kültürel, ekonomik ve teknik işbirliğini yürütmek amacıyla kurulan milli bir kuruluştur. Avrupa Birliği ile doğrudan bir ilgisi yoktur. Diğer terimler (Maastricht Kriterleri, Kopenhag Kriterleri, Gümrük Birliği, İlerleme Raporu) AB ile ilgilidir.

17. Aşağıdakilerden hangisinin Amasya Görüşmeleri ile ilgili doğru bir bilgi olduğu _söylenemez_?

• A) Manda ve himayenin kabul edilmeyeceği kararlaştırıldı
• B) İşgallere karşı birlikte hareket edileceği kararlaştırıldı.
• C) Mebusan Meclisi’nin toplanması kararlaştırıldı
• D) Salih Paşa ile Mustafa Kemal arasında yapıldı.
• E) İstanbul Hükümeti TBMM’nin varlığını hukuken tanıdı ✓

Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919), İstanbul Hükümeti (Bahriye Nazırı Salih Paşa) ile Temsil Heyeti (Mustafa Kemal Paşa) arasında yapılmıştır. Bu görüşmeyle İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti'nin (ve dolayısıyla Anadolu hareketinin) varlığını hukuken tanımıştır. Ancak TBMM bu görüşmelerin yapıldığı tarihte henüz kurulmamıştı (TBMM 23 Nisan 1920'de açılmıştır). Dolayısıyla İstanbul Hükümeti'nin Amasya Görüşmeleri ile 'TBMM'nin varlığını hukuken tanıdığı' ifadesi tarihsel olarak yanlıştır ve söylenemez.

18. Osmanlı Devleti; I. Sırbistan, II. Arnavutluk, III. Makedonya Topraklarından hangilerini Balkan Savaşları'nda kaybetmiştir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Sırbistan (I), Balkan Savaşları'ndan çok daha önce, 1878 Berlin Antlaşması ile bağımsızlığını kazanmış ve Osmanlı egemenliğinden çıkmıştır. Ancak I. Balkan Savaşı sırasında yaşanan karmaşadan yararlanarak bağımsızlığını ilan eden Arnavutluk (II) ve savaş sonucunda tamamen elden çıkan Makedonya (III), Osmanlı Devleti tarafından Balkan Savaşları'nda (1912-1913) kaybedilen topraklardır. Bu nedenle doğru cevap II ve III'tür.

19. Moskova Antlaşması’nda taraflar, birinin tanımadığı uluslararası belgeyi diğerinin de tanımayacağını kabul etmiştir. Bu hüküm Sovyet Rusya’nın aşağıdaki antlaşmalardan hangisini reddettiğini gösterir?

• A) Lozan Antlaşması
• B) Mudanya Ateşkes Antlaşması
• C) Sevr Antlaşması ✓
• D) Gümrü Antlaşması
• E) Kars Antlaşması

Moskova Antlaşması'ndaki bu hüküm, Sovyet Rusya'nın Sevr Antlaşması'nı tanımadığını ortaya koyar. Soru kökündeki bilgi doğrudan "Sevr Antlaşması" seçeneğiyle ilişkilidir. Diğer seçenekler aynı bağlamı karşılamadığı için doğru cevaba götürmez.

20. Osmanlı Devleti'nde; I. Memleket Sandıkları, II. Bank-ı Osmani, III. Ziraat Bankası Kurumlarından hangileri yabancı sermayeyle açılmamıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I ve III ✓
• E) I, II ve III

Osmanlı Devleti'nde; Memleket Sandıkları (I) Mithat Paşa öncülüğünde yerli/milli sermaye ve çiftçi katkılarıyla tarımsal krediyi desteklemek amacıyla kurulmuştur; Ziraat Bankası (III) 1888 yılında Memleket Sandıkları'nın dönüştürülmesiyle kurulan yerli ve milli sermayeli ilk Türk bankasıdır. Bank-ı Osmani (II) ise İngiliz ve Fransız ortaklığıyla kurulan yabancı sermayeli bir bankadır (para basma yetkisine sahipti). Dolayısıyla yabancı sermayeyle açılmayanlar I ve III'tür.